स्वातन्त्र्यfreedom · trika library

Section 9

:C9 śrītantrālokasya navamamāhnikam
Sources & corrections: edit source →. GRETIL KSTS text, vendored; English READ next via pipe.
:C9 śrītantrālokasya navamamāhnikam atha tattvapravibhāgo vistarataḥ kathyate kramaprāptaḥ // 1b [AbhT_9.1] yānyuktāni purāṇyamūni vividhaibhadairyadeṣvanvitaṃ rūpaṃ bhāti paraṃ prakāśaniviḍaṃ devaḥ sa ekaḥ śivaḥ / tatsvātantryarasātpunaḥ śivapadādbhede vibhāte paraṃ yadrūpaṃ bahudhānugāmi tadidaṃ tattvaṃ vibhoḥ śāsane // 2 [AbhT_9.2] tathāhi kālasadanādvīrabhadrapurāntagam / dhṛtikāṭhinyagarimādyavabhāsāddharātmatā // 3 [AbhT_9.3] evaṃ jalāditattveṣu vācyaṃ yāvatsadāśive / svasminkārye@tha dharmaughe yadvāpi svasadṛgguṇe // 4 [AbhT_9.4] āste sāmānyakalpena tananādvyāptṛbhāvataḥ / tattattvaṃ kramaśaḥ pṛthvīpradhānaṃ puṃśivādayaḥ // 5 [AbhT_9.5] dehānāṃ bhuvanānāṃ ca na prasaṅgastato bhavet / śrīmanmataṅgaśāstrādau taduktaṃ parameśinā // 6 [AbhT_9.6] tatraiṣāṃ darśyate dṛṣṭaḥ siddhayogīśvarīmate / kāryakāraṇabhāvo yaḥ śivecchāparikalpitaḥ // 7 [AbhT_9.7] vastutaḥ sarvabhāvānāṃ karteśānaḥ paraḥ śivaḥ / asvatantrasya kartṛtvaṃ nahi jātūpapadyate // 8 [AbhT_9.8] svatantratā ca cinmātravapuṣaḥ parameśituḥ / svatantraṃ ca jaḍaṃ ceti tadanyonyaṃ virudhyate // 9 [AbhT_9.9] jāḍyaṃ pramātṛtantratvaṃ svātmasiddhimapi prati / na kartṛtvādṛte cānyat kāraṇatvaṃ hi labhyate // 10 [AbhT_9.10] tasminsati hi tadbhāva ityapekṣaikajīvitam / nirapekṣeṣu bhāveṣu svātmaniṣṭhatayā katham // 11 [AbhT_9.11] sa pūrvamatha paścātsa iti cetpūrvapaścimau / svabhāve@natiriktau cetsama ityavaśiṣyate // 12 [AbhT_9.12] bījamaṅkura ityasmin satattve hetutadvatoḥ / ghaṭaḥ paṭaśceti bhavet kāryakāraṇatā na kim // 13 [AbhT_9.13] bījamaṅkurapatrāditayā pariṇameta cet / atatsvabhāvavapuṣaḥ sa svabhāvo na yujyate // 14 [AbhT_9.14] sa tatsvabhāva iti cet tarhi bījāṅkurā nije / tāvatyeva na viśrāntau tadanyātyantasaṃbhavāt // 15 [AbhT_9.15] tataśca citrākāro@sau tāvānkaścitprasajyate / astu cet na jaḍe@nyonyaviruddhākārasaṃbhavaḥ // 16 [AbhT_9.16] krameṇa citrākāro@stu jaḍaḥ kiṃ nu viruddhyate / kramo@kramo vā bhāvasya na svarūpādhiko bhavet // 17 [AbhT_9.17] tathopalambhamātraṃ tau upalambhaśca kiṃ tathā / upalabdhāpi vijñānasvabhāvo yo@sya so@pi hi // 18 [AbhT_9.18] kramopalambharūpatvāt krameṇopalabheta cet / tasya tarhi kramaḥ ko@sau tadanyānupalambhataḥ // 19 [AbhT_9.19] svabhāva iti cennāsau svarūpādadhiko bhavet / svarūpānadhikasyāpi kramasya svasvabhāvataḥ // 20 [AbhT_9.20] svātantryādbhāsanaṃ syāccet kimanyadbrūmahe vayam / itthaṃ śrīśiva evaikaḥ karteti paribhāṣyate // 21 [AbhT_9.21] kartṛtvaṃ caitadetasya tathāmātrāvabhāsanam / tathāvabhāsanaṃ cāsti kāryakāraṇabhāvagam // 22 [AbhT_9.22] yathā hi ghaṭasāhityaṃ paṭasyāpyavabhāsate / tathā ghaṭānantaratā kiṃ tu sā niyamojjhitā // 23 [AbhT_9.23] ato yanniyamenaiva yasmādābhātyanantaram / tattasya kāraṇaṃ brūmaḥ sati rūpānvaye@dhike // 24 [AbhT_9.24] niyamaśca tathārūpabhāsanāmātrasārakaḥ / bījādaṅkura ityevaṃ bhāsanaṃ nahi sarvadā // 25 [AbhT_9.25] yogīcchānantarodbhūtatathābhūtāṅkuro yataḥ / iṣṭe tathāvidhākāre niyamo bhāsate yataḥ // 26 [AbhT_9.26] svapne ghaṭapaṭādīnāṃ hetutadvatsvabhāvatā / bhāsate niyamenaiva bādhāśūnyena tāvati // 27 [AbhT_9.27] tato yāvati yādrūpyānniyamo bādhavarjitaḥ / bhāti tāvati tādrūpyāddṛḍhahetuphalātmatā // 28 [AbhT_9.28] tathābhūte ca niyame hetutadvattvakāriṇi / vastutaścinmayasyaiva hetutā taddhi sarvagam // 29 [AbhT_9.29] ata eva ghaṭodbhūtau sāmagrī heturucyate / sāmagrī ca samagrāṇāṃ yadyekaṃ neṣyate vapuḥ // 30 [AbhT_9.30] hetubhedānna bhedaḥ syāt phale taccāsamañjasam / yadyasyānuvidhatte tāmanvayavyatirekitām // 31 [AbhT_9.31] tattasya hetu cetso@yaṃ kuṇṭhatarko na naḥ priyaḥ / samagrāśca yathā daṇḍasūtracakrakarādayaḥ // 32 [AbhT_9.32] dūrāśca bhāvinaścetthaṃ hetutveneti manmahe / yadi tatra bhavenmerurbhaviṣyanvāpi kaścana // 33 [AbhT_9.33] na jāyeta ghaṭo nūnaṃ tatpratyūhavyapohitaḥ / yathā ca cakraṃ niyate deśe kāle ca hetutām // 34 [AbhT_9.34] yāti karkisumervādyāstadvatsvasthāvadhi sthitāḥ / tathā ca teṣāṃ hetunāṃ saṃyojanaviyojane // 35 [AbhT_9.35] niyate śiva evaikaḥ svatantraḥ kartṛtāmiyāt / kumbhakārasya yā saṃvit cakradaṇḍādiyojane // 36 [AbhT_9.36] śiva eva hi sā yasmāt saṃvidaḥ kā viśiṣṭatā / kaumbhakārī tu saṃvittiravacchedāvabhāsanāt // 37 [AbhT_9.37] bhinnakalpā yadi kṣepyā daṇḍacakrādimadhyataḥ / tasmādekaikanirmāṇe śivo viśvaikavigrahaḥ // 38 [AbhT_9.38] karteti puṃsaḥ kartṛtvābhimāno@pi vibhoḥ kṛtiḥ / ata eva tathābhānaparamārthatayā sthiteḥ // 39 [AbhT_9.39] kāryakāraṇabhāvasya loke śāstre ca citratā / māyāto@vyaktakalayoriti rauravasaṃgrahe // 40 [AbhT_9.40] śrīpūrve tu kalātattvādavyaktamiti kathyate / tata eva niśākhyānātkalībhūtādaliṅgakam // 41 [AbhT_9.41] iti vyākhyāsmadukte@sminsati nyāye@tiniṣphalā / loke ca gomayātkīṭāt saṃkalpātsvapnataḥ smṛteḥ // 42 [AbhT_9.42] yogīcchāto dravyamantraprabhāvādeśca vṛścikaḥ / anya eva sa cet kāmaṃ kutaścitsvaviśeṣataḥ // 43 [AbhT_9.43] sa tu sarvatra tulyastatparāmarśaikyamasti tu / tata eva svarūpe@pi krame@pyanyādṛśī sthitiḥ // 44 [AbhT_9.44] śāstreṣu yujyate citrāt tathābhāvasvabhāvataḥ / puṃrāgavitkalākālamāyā jñānottare kramāt // 45 [AbhT_9.45] niyatirnāsti vairiñce kalordhve niyatiḥ śratā / puṃrāgavittrayādūrdhvaṃ kalāniyatisaṃpuṭam // 46 [AbhT_9.46] kālo māyeti kathitaḥ kramaḥ kiraṇaśāstragaḥ / pumānniyatyā kālaśca rāgavidyākalānvitaḥ // 47 [AbhT_9.47] ityeṣa krama uddiṣṭo mātaṅge pārameśvare / kāryakāraṇabhāvīye tattve itthaṃ vyavasthite // 48 [AbhT_9.48] śrīpūrvaśāstre kathitāṃ vacmaḥ kāraṇakalpanām / śivaḥ svatantradṛgrūpaḥ pañcaśaktisunirbharaḥ // 49 [AbhT_9.49] svātantryabhāsitabhidā pañcadhā pravibhajyate / cidānandeṣaṇājñānakriyāṇāṃ susphuṭatvataḥ // 50 [AbhT_9.50] śivaśaktisadeśānavidyākhyaṃ tattvapañcakam / ekaikatrāpi tattve@smin sarvaśaktisunirbhare // 51 [AbhT_9.51] tattatprādhānyayogena sa sa bhedo nirūpyate / tathāhi svasvatantratvaparipūrṇatayā vibhuḥ // 52 [AbhT_9.52] niḥsaṃkhyairbahubhī rūpairbhātyavacchedavarjanāt / śāṃbhavāḥ śaktijā mantramaheśā mantranāyakāh // 53 [AbhT_9.53] mantrā iti viśuddhāḥ syuramī pañca gaṇāḥ kramāt / svasminsvasmin gaṇe bhāti yadyadrūpaṃ samanvayi // 54 [AbhT_9.54] tadeṣu tattvamityuktaṃ kālāgnyāderdharādivat / tena yatprāhurākhyānasādṛśyena viḍambitāḥ // 55 [AbhT_9.55] gurūpāsāṃ vinaivāttapustakābhīṣṭadṛṣṭayaḥ / brahmā nivṛttyadhipatiḥ pṛthaktattvaṃ na gaṇyate // 56 [AbhT_9.56] sadāśivādyāstu pṛthag gaṇyanta iti ko nayaḥ / brahmaviṣṇuhareśānasuśivānāśritātmani // 57 [AbhT_9.57] ṣaṭke kāraṇasaṃjñe@rdhajaratīyamiyaṃ kutaḥ / iti tanmūlato dhvastaṃ gaṇitaṃ nahi kāraṇam // 58 [AbhT_9.58] yathā pṛthivyadhipatirnṛpastattvāntaraṃ nahi / tathā tattatkaleśānaḥ pṛthak tattvāntaraṃ katham // 59 [AbhT_9.59] tadevaṃ pañcakamidaṃ śuddho@dhvā paribhāṣyate / tatra sākṣācchivecchaiva kartryābhāsitabhedikā // 60 [AbhT_9.60] īśvarecchāvaśakṣubdhabhogalolikacidgaṇān / saṃvibhaktumaghoreśaḥ sṛjatīha sitetaram // 61 [AbhT_9.61] aṇūnāṃ lolikā nāma niṣkarmā yābhilāṣitā / apūrṇaṃmanyatājñānaṃ malaṃ sāvacchidojjhitā // 62 [AbhT_9.62] yogyatāmātramevaitadbhāvyavacchedasaṃgrahe / malastenāsya na pṛthaktattvabhāvo@sti rāgavat // 63 [AbhT_9.63] niravacchedakarmāṃśamātrāvacchedatastu sā / rāgaḥ puṃsi dhiyo dharmaḥ karmabhedavicitratā // 64 [AbhT_9.64] apūrṇamanyatā ceyaṃ tathārūpāvabhāsanam / svatantrasya śivasyecchā ghaṭarūpo yathā ghaṭaḥ // 65 [AbhT_9.65] svātmapracchādanecchaiva vastubhūtastathā malaḥ / yathaivāvyatiriktasya dharāderbhāvitātmatā // 66 [AbhT_9.66] tathaivāsyeti śāstreṣu vyatiriktaḥ sthito malaḥ / vyatiriktaḥ svatantrastu na ko@pi śakaṭādivat // 67 [AbhT_9.67] tatsadvitīyā sāśuddhiḥ śivamuktāṇugā na kim / malasya roddhrī kāpyasti śaktiḥ sa cāpyamuktagā // 68 [AbhT_9.68] iti nyāyojjhito vādaḥ śraddhāmātraikakalpitaḥ / roddhrī śaktirjaḍasyāsau svayaṃ naiva pravartate // 69 [AbhT_9.69] svayaṃ pravṛttau viśvaṃ syāttathā ceśanikā pramā / malasya roddhrīṃ tāṃ śaktimīśaścetsaṃyunakti tat // 70 [AbhT_9.70] kīdṛśaṃ pratyaṇumiti praśne nāstyuttaraṃ vacaḥ / malaścāvaraṇaṃ tacca nāvāryasya viśeṣakam // 71 [AbhT_9.71] upalambhaṃ vihantyetadghaṭasyeva paṭāvṛtiḥ / malenāvṛtarūpāṇāmaṇūnāṃ yatsatattvakam // 72 [AbhT_9.72] śiva eva ca tatpaśyettasyaivāsau malo bhavet / vibhorjñānakriyāmātrasārasyāṇugaṇasya ca // 73 [AbhT_9.73] tadabhāvo malo rūpadhvaṃsāyaiva prakalpate / dharmāddharmiṇi yo bhedaḥ samavāyena caikatā // 74 [AbhT_9.74] na tadbhavadbhiruditaṃ kaṇabhojanaśiṣyavat / nāmūrtena na mūrtena prāvarītuṃ ca śakyate // 75 [AbhT_9.75] jñānaṃ cākṣuṣaraśmīnāṃ tathābhāve saratyapi / sa eva ca malo mūrtaḥ kiṃ jñānena na vedyate // 76 [AbhT_9.76] sarvageṇa tataḥ sarvaḥ sarvajñatvaṃ na kiṃ bhajet / yaśca dhvāntātprakāśasyāvṛtistatpratighātibhiḥ // 77 [AbhT_9.77] mūrtānāṃ pratighastejo@ṇūnāṃ nāmūrta īdṛśam / na ca cetanamātmānamasvatantro malaḥ kṣamaḥ // 78 [AbhT_9.78] āvarītuṃ na cācyaṃ ca madyāvṛtinidarśanam / uktaṃ bhavadbhirevetthaṃ jaḍaḥ kartā nahi svayam // 79 [AbhT_9.79] svatantrasyeśvarasyaitāḥ śaktayaḥ prerikāḥ kila / ataḥ karmavipākajñaprabhuśaktibaleritam // 80 [AbhT_9.80] madyaṃ sūte madaṃ duḥkhasukhamohaphalātmakam / na ceśapreritaḥ puṃso mala āvṛṇuyādyataḥ // 81 [AbhT_9.81] nirmale puṃsi neśasya prerakatvaṃ tathocitam / tulye nirmalabhāve ca prerayeyurna te katham // 82 [AbhT_9.82] tamīśaṃ prati yuktaṃ yad bhūyasāṃ syātsadharmatā / tena svarūpasvātantryamātraṃ malavijṛmbhitam // 83 [AbhT_9.83] nirṇītaṃ vitataṃ caitanmayānyatretyalaṃ punaḥ / malo@bhilāṣaścājñānamavidyā lolikāprathā // 84 [AbhT_9.84] bhavadoṣo@nuplavaśca glāniḥ śoṣo vimūḍhatā / ahaṃmamātmatātaṅko māyāśaktirathāvṛtiḥ // 85 [AbhT_9.85] doṣabījaṃ paśutvaṃ ca saṃsārāṅkurakāraṇam / ityādyanvarthasaṃjñābhistatra tatraiṣa bhaṇyate // 86 [AbhT_9.86] asmin sati bhavati bhavo duṣṭo bhedātmaneti bhavadoṣaḥ / mañcavadasmin duḥkhasroto@ṇūn vahati yatplavastena // 87 [AbhT_9.87] śeṣāstu sugamarūpāḥ śabdāstatrārthamūhayeducitam / saṃsārakāraṇaṃ karma saṃsārāṅkura ucyate // 88 [AbhT_9.88] caturdaśavidhaṃ bhūtavaiciatryaṃ karmajaṃ yataḥ / ata eva sāṃkhyayogapāñcarātrādiśāsane // 89 [AbhT_9.89] ahaṃmameti saṃtyāgo naiṣkarmyāyopadiśyate / niṣkarmā hi sthite mūlamale@pyajñānanāmani // 90 [AbhT_9.90] vaicitryakāraṇābhāvānnordhva sarati nāpyadhaḥ / kevalaṃ pārimityena śivābhedamasaṃspṛśan // 91 [AbhT_9.91] vijñānakevalī proktaḥ śuddhacinmātrasaṃsthitaḥ / sa punaḥ śāṃbhavecchātaḥ śivābhedaṃ parāmṛśan // 92 [AbhT_9.92] kramānmantreśatannetṛrūpo yāti śivātmatām / nanu kāraṇametasya karmaṇaścenmalaḥ katham // 93 [AbhT_9.93] sa vijñānākalasyāpi na sūte karmasaṃtatim / maivaṃ sa hi malo jñānākale didhvaṃsiṣuḥ katham // 94 [AbhT_9.94] hetuḥ syāddhvaṃsamānatvaṃ svātantryādeva codbhavet / didhvaṃsiṣudhvaṃsamānadhvastākhyāsu tisṛṣvatha // 95 [AbhT_9.95] daśāsvantaḥ kṛtāvasthāntarāsu svakramasthiteḥ / vijñānākalamantreśatadīśāditvakalpanā // 96 [AbhT_9.96] tataśca supte turye ca vakṣyate bahubhedatā / ataḥ pradhvaṃsanaunmukhyakhilībhūtasvaśaktikaḥ // 97 [AbhT_9.97] karmaṇo hetutāmetu malaḥ kathamivocyatām / kiṃ ca karmāpi na malādyataḥ karma kriyātmakam // 98 [AbhT_9.98] kriyā ca kartṛtārūpāt svātantryānna punarmalāt / yā tvasya karmaṇaścitraphaladatvena karmatā // 99 [AbhT_9.99] prasiddhā sā na saṃkocaṃ vinātmani malaśca saḥ / vicitraṃ hi phalaṃ bhinnaṃ bhogyatvenābhimanyate // 100 [AbhT_9.100] bhoktaryātmani teneyaṃ bhedarūpā vyavasthitiḥ / iti svakāryaprasave sahakāritvamāśrayan // 101 [AbhT_9.101] sāmarthyavyañjakatvena karmaṇaḥ kāraṇaṃ malaḥ / nanvevaṃ karmasadbhāvānmalasyāpi sthiteḥ katham // 102 [AbhT_9.102] vijñānākalatā tasya saṃkoco hyasti tādṛśaḥ / maivamadhvastasaṃkoco@pyasau bhāvanayā dṛḍham // 103 [AbhT_9.103] nāhaṃ karteti manvānaḥ karmasaṃskāramujjhati / phaliṣyatīdaṃ karmeti yā dṛḍhā vṛttirātmani // 104 [AbhT_9.104] sa saṃskāraḥ phalāyeha na tu smaraṇakāraṇam / apradhvaste@pi saṃkoce nāhaṃ karteti bhāvanāt // 105 [AbhT_9.105] na phalaṃ kṣīvamūḍhādeḥ prāyaścitte@tha vā kṛte / yanmayādya tapastaptaṃ tadasmai syāditi sphuṭam // 106 [AbhT_9.106] abhisaṃdhimataḥ karma na phaledabhisandhitaḥ / tathābhisaṃdhānākhyāṃ tu mānase karma saṃskriyām // 107 [AbhT_9.107] phaloparaktāṃ vidadhatkalpate phalasampade / yastu tatrāpi dārḍhyena phalasaṃskāramujjhati // 108 [AbhT_9.108] sa tatphalatyāgakṛtaṃ viśiṣṭaṃ phalamaśnute / anayā paripāṭyā yaḥ samastāṃ karmasaṃtatim // 109 [AbhT_9.109] anahaṃyutayā projjhet sasaṃkoco@pi so@kalaḥ / nanvitthaṃ duṣkṛtaṃ kiṃcidātmīyamabhisaṃdhitaḥ // 110 [AbhT_9.110] parasmai syānna vijñātaṃ bhavatā tāttvikaṃ vacaḥ / tasya bhoktustathā cetsyādabhisaṃdhiryathātmani // 111 [AbhT_9.111] tadavaśyaṃ parasyāpi satastadduṣkṛtaṃ bhavet / parābhisaṃdhisaṃvittau svābhisaṃdhirdṛḍhībhavet // 112 [AbhT_9.112] abhisaṃdhānavirahe tvasya no phalayogitā / na me duṣkṛtamityeṣā rūḍhistasyāphalāya sā // 113 [AbhT_9.113] parābhisandhivicchede svātmanānabhisaṃhitau / dvayorapi phalaṃ na syānnāśahetuvyavasthiteḥ // 114 [AbhT_9.114] sukhahetau sukhe cāsya sāmānyādabhisaṃdhitaḥ / nirviśeṣādapi nyāyyā dharmādiphalabhoktṛtā // 115 [AbhT_9.115] duḥkhaṃ me duḥkhaheturvā stādityeṣa punarna tu / sāmānyo@pyabhisaṃdhiḥ syāttadadharmasya nāgamaḥ // 116 [AbhT_9.116] prakṛtaṃ brūmahe jñānākalasyoktacarasya yat / anahaṃyutayā sarvā vilīnāḥ karmasaṃskriyāḥ // 117 [AbhT_9.117] tasmādasya na karmāsti kasyāpi sahakāritām / malaḥ karotu tenāyaṃ dhvaṃsamānatvamaśnute // 118 [AbhT_9.118] apadhvastamalastvantaḥśivāveśavaśīkṛtaḥ / ahaṃbhāvaparo@pyeti na karmādhīnavṛttitām // 119 [AbhT_9.119] uktaṃ śrīpūrvaśāstre ca tadetatparameśinā / malamajñānamicchanti saṃsārāṅkurakāraṇam // 120 [AbhT_9.120] dharmādharmātmakaṃ karma sukhaduḥkhādilakṣaṇam / lakṣayetsukhaduḥkhādi svaṃ kārya hetubhāvataḥ // 121 [AbhT_9.121] nahi hetuḥ kadāpyāste vinā kārya nijaṃ kvacit / hetutā yogyataivāsau phalānantaryabhāvitā // 122 [AbhT_9.122] pūrvakasya tu hetutvaṃ pāramparyeṇa kiṃ ca tat / lakṣyate sukhaduḥkhādyaiḥ samāne dṛṣṭakāraṇe // 123 [AbhT_9.123] citrairhetvantaraṃ kiṃcittacca karmeha darśanāt / svāṅge prasādaraukṣyādi jāyamānaṃ svakarmaṇā // 124 [AbhT_9.124] dṛṣṭamityanyadehasthaṃ kāraṇaṃ karma kalpyāte / ihāpyanyānyadehasthe sphuṭaṃ karmaphale yataḥ // 125 [AbhT_9.125] kṛṣikarma madhau bhogaḥ śaradyanyā ca sā tanuḥ / anusaṃdhāturekasya saṃbhavastu yatastataḥ // 126 [AbhT_9.126] tasyaiva tatphalaṃ citraṃ karma yasya purātanam / kṣīvo@pi rājā sūdaṃ cedādiśetprātarīdṛśam // 127 [AbhT_9.127] bhojayetyanusaṃdhānādvinā prāpnoti tatphalam / itthaṃ janmāntaropāttakarmāpyadyānusaṃdhinā // 128 [AbhT_9.128] vinā bhuṅkte phalaṃ hetustatra prācyā hyakampatā / ata eva kṛtaṃ karma karmaṇā tapasāpi vā // 129 [AbhT_9.129] jñānena vā nirudhyeta phalapākeṣvanunmukham / ārabdhakāryaṃ dehe@smin yatpunaḥ karma tatkatham // 130 [AbhT_9.130] ucchidyatāmantyadaśaṃ niroddhuṃ nahi śakyate / tatraiva dehe yattvanyadadyagaṃ vā purātanam // 131 [AbhT_9.131] karma tajjñānadīkṣādyaiḥ śaṇḍhīkartuṃ prasahyate / tathā saṃskāradārḍhya hi phalāya dṛḍhatā punaḥ // 132 [AbhT_9.132] yadā yadā vinaśyeta karmadhvastaṃ tadā tadā / ato mohaparādhīno yadyapyakṛta kiṃcana // 133 [AbhT_9.133] tathāpi jñānakāle tatsarvameva pradahyate / uktaṃ ca śrīpare@hānādānaḥ sarvadṛgulvaṇaḥ // 134 [AbhT_9.134] muhūrtānnirdahetsarva dehasthamakṛtaṃ kṛtam / dehasthamiti dehena saha tādātmyamāśritā // 135 [AbhT_9.135] svācchandyātsaṃvidevoktā tatrasthaṃ karma dahyate / dehaikyavāsanātyāgāt sa ca viśvātmatāsthiteḥ // 136 [AbhT_9.136] akālakalite vyāpinyabhinne yā hi saṃskriyā / saṃkoca eva sānena so@pi dehaikatāmayaḥ // 137 [AbhT_9.137] etatkārmamalaṃ proktaṃ yena sākaṃ layākalāḥ / syurguhāgahanāntaḥsthāḥ suptā iva sarīsṛpāḥ // 138 [AbhT_9.138] tataḥ prabuddhasaṃskārāste yathocitabhāginaḥ / brahmādisthāvarānte@smin saṃsranti punaḥ punaḥ // 139 [AbhT_9.139] ye punaḥ karmasaṃskārahānyai prārabdhabhāvanāḥ / bhāvanāpariniṣpattimaprāpya pralayaṃ gatāḥ // 140 [AbhT_9.140] mahāntaṃ te tathāntaḥsthabhāvanāpākasauṣṭhavāt / mantratvaṃ pratipadyante citrāccitraṃ ca karmataḥ // 141 [AbhT_9.141] asya kārmamalasyeyanmāyāntādhvavisāriṇaḥ / pradhānaṃ kāraṇaṃ proktamajñānātmāṇavo malaḥ // 142 [AbhT_9.142] kṣobho@sya lolikākhyasya sahakāritayā sphuṭam / tiṣṭhāsāyogyataunmukhyamīśvarecchāvaśācca tat // 143 [AbhT_9.143] na jaḍaścidadhiṣṭhānaṃ vinā kvāpi kṣamo yataḥ / aṇavo nāma naivānyatprakāśātmā maheśvaraḥ // 144 [AbhT_9.144] cidacidrūpatābhāsī pudgalaḥ kṣetravitpaśuḥ / cidrūpatvācca sa vyāpī nirguṇo niṣkriyastataḥ // 145 [AbhT_9.145] yogopāyepsako nityo mūrtivandhyaḥ prabhāṣyate / acittvādajñatā bhedo bhogyādbhoktrantarādatha // 146 [AbhT_9.146] teṣāmaṇūnāṃ sa mala īśvarecchāvaśādbhṛśam / prabudhyate tathā coktaṃ śāstre śrīpūrvanāmani // 147 [AbhT_9.147] īśvarecchāvaśādasya bhogecchā saṃprajāyate / bhogecchorupakārārthamādyo mantramaheśvaraḥ // 148 [AbhT_9.148] māyāṃ vikṣobhya saṃsāraṃ nirmimīte vicitrakam / māyā ca nāma devasya śaktiravyatirekiṇī // 149 [AbhT_9.149] bhedāvabhāsasvātantryaṃ tathāhi sa tayā kṛtaḥ / ādyo bhedāvabhāso yo vibhāgamanupeyivān // 150 [AbhT_9.150] garbhīkṛtānantabhāvivibhāsā sā parā niśā / sā jaḍā bhedarūpatvāt kāryaṃ cāsyā jaḍaṃ yataḥ // 151 [AbhT_9.151] vyāpinī viśvahetutvāt sūkṣmā kāryaikakalpanāt / śivaśaktyavinābhāvānnityaikā mūlakāraṇam // 152 [AbhT_9.152] acetanamanekātma sarva kārya yathā ghaṭaḥ / pradhānaṃ ca tathā tasmāt kārya nātmā tu cetanaḥ // 153 [AbhT_9.153] ata evādhvani proktā pūrvaṃ māyā dvidhā sthitā / yathā ca māyā devasya śaktirabhyeti bhedinam // 154 [AbhT_9.154] tattvabhāvaṃ tathānyo@pi kalādistattvavistaraḥ / niruddhaśakteryā kiṃcitkartṛtodvalanātmikā // 155 [AbhT_9.155] nāthasya śaktiḥ sādhastātpuṃsaḥ kṣeptrī kalocyate / evaṃ vidyādayo@pyete dharāntāḥ paramārthataḥ // 156 [AbhT_9.156] śivaśaktimayā eva proktanyāyānusārataḥ / tathāpi yatpṛthagbhānaṃ kalāderīśvarecchayā // 157 [AbhT_9.157] tato jaḍatve kāryatve pṛthaktattvasthitau dhruvam / upādānaṃ smṛtā māyā kvacittatkāryameva ca // 158 [AbhT_9.158] tathāvabhāsacitraṃ ca rūpamanyonyavarjitam / yadbhāti kila saṃkalpe tadasti ghaṭavadvahiḥ // 159 [AbhT_9.159] khapuṣpādyastitāṃ brūmastato na vyabhicāritā / khapuṣpaṃ kāladiṅmātṛsāpekṣaṃ nāstiśabdataḥ // 160 [AbhT_9.160] dharādivat tathātyantābhāvo@pyevaṃ vivicyatām / yatsaṃkalpyaṃ tathā tasya bahirdeho@sti cetanaḥ // 161 [AbhT_9.161] caitravatsauśivāntaṃ tat sarva tādṛśadehavat / yasya deho yathā tasya tajjātīyaṃ puraṃ bahiḥ // 162 [AbhT_9.162] ataḥ suśivaparyantā siddhā bhuvanapaddhatiḥ / ātmanām tatpuraṃ prāpyaṃ deśatvādanyadeśavat // 163 [AbhT_9.163] ātmanāmadhvabhoktṛtvaṃ tato@yatnena siddhyati / sā māyā kṣobhamāpannā viśvaṃ sūte samantataḥ // 164 [AbhT_9.164] daṇḍāhatevāmalakī phalāni kila yadyapi / tathāpi tu tathā citrapaurvāparyāvabhāsanāt // 165 [AbhT_9.165] māyākārye@pi tattvaughe kāryakāraṇatā mithaḥ / sā yadyapyanyaśāstreṣu bahudhā dṛśyate sphuṭam // 166 [AbhT_9.166] tathāpi mālinīśāstradṛśā tāṃ saṃpracakṣmahe / kalādivasudhāntaṃ yanmāyāntaḥ saṃpracakṣate // 167 [AbhT_9.167] pratyātmabhinnamevaitat sukhaduḥkhādibhedataḥ / ekasyāmeva jagati bhogasādhanasaṃhatau // 168 [AbhT_9.168] sukhādīnāṃ samaṃ vyakterbhogabhedaḥ kuto bhavet / na cāsau karmabhedena tasyaivānupapattitaḥ // 169 [AbhT_9.169] tasmāt kalādiko vargo bhinna eva kadācana / aikyametīśvarecchāto nṛttagītādivādane // 170 [AbhT_9.170] eṣāṃ kalāditattvānāṃ sarveṣāmapi bhāvinām / śuddhatvamasti teṣāṃ ye śaktipātapavitritāḥ // 171 [AbhT_9.171] kalā hi śuddhā tattādṛk karmatvaṃ saṃprasūyate / mitamapyāśu yenāsmāt saṃsārādeṣa mucyate // 172 [AbhT_9.172] rāgavidyākālayatiprakṛtyakṣārthasaṃcayaḥ / itthaṃ śuddha iti procya gururmānastutau vibhuḥ // 173 [AbhT_9.173] evameṣā kalādīnāmutpattiḥ pravivicyate / māyātattvāt kalā jātā kiṃcitkartṛtvalakṣaṇā // 174 [AbhT_9.174] māyā hi cinmayādbhedaṃ śivādvidadhatī paśoḥ / suṣuptatāmivādhatte tata eva hyadṛkkriyaḥ // 175 [AbhT_9.175] kalā hi kiṃcitkartṛtvaṃ sūte svāliṅganādaṇoḥ / tasyāścāpyaṇunānyonyaṃ hyañjane sā prasūyate // 176 [AbhT_9.176] sadyonirvāṇadīkṣotthapuṃviśleṣe hi sā satī / śliṣyantyapi ca no sūte tathāpi svaphalaṃ kvacit // 177 [AbhT_9.177] ucchūnateva prathamā sūkṣmāṅkurakaleva ca / bījasyāmbvagnimṛtkambutuṣayogāt prasūtikṛt // 178 [AbhT_9.178] kalā māyāṇusaṃyogajāpyeṣā nirvikārakam / nāṇuṃ kuryādupādānaṃ kiṃtu māyāṃ vikāriṇīm // 179 [AbhT_9.179] malaścāvārako māyā bhāvopādānakāraṇam / karma syāt sahakāryeva sukhaduḥkhodbhavaṃ prati // 180 [AbhT_9.180] ataḥ saṃcchannacaitanyasamudbalanakāryakṛt / kalaivānantanāthasya śaktyā saṃpreritā jaḍā // 181 [AbhT_9.181] na ceśaśaktirevāsya caitanyaṃ balayiṣyati / tadupodbalitaṃ taddhi na kiṃcitkartṛtāṃ vrajet // 182 [AbhT_9.182] seyaṃ kalā na karaṇaṃ mukhyaṃ vidyādikaṃ yathā / puṃsi kartari sā kartrī prayojakatayā yataḥ // 183 [AbhT_9.183] alakṣyāntarayoritthaṃ yadā puṃskalayorbhavet / māyāgarbheśaśaktyāderantarajñānamāntaram // 184 [AbhT_9.184] tadā māyāpuṃvivekaḥ sarvakarmakṣayādbhavet / vijñānākalatā māyādhastānno yātyadhaḥ pumān // 185 [AbhT_9.185] dhīpuṃviveke vijñāte pradhānapuruṣāntare / api na kṣīṇakarmā syāt kalāyāṃ taddhi saṃbhavet // 186 [AbhT_9.186] ataḥ sāṃkhyadṛśā siddhaḥ pradhānādho na saṃsaret / kalāpuṃsorviveke tu māyādho naiva gacchati // 187 [AbhT_9.187] malādviviktamātmānaṃ paśyaṃstu śivatāṃ vrajet / sarvatra caiśvaraḥ śaktipāto@tra sahakāraṇam // 188 [AbhT_9.188] māyāgarbhādhikārīyo dvayorantye tu nirmalaḥ / seyaṃ kalā kāryabhedādanyaiva hyanumīyate // 189 [AbhT_9.189] anyathaikaṃ bhavedviśvaṃ kāryāyetyanyanihnavaḥ / iti mataṅgaśāstrādau yā proktā sā kalā svayam // 190 [AbhT_9.190] kiṃcidrūpatayākṣipya kartṛtvamiti bhaṅgitaḥ / kiṃcidrūpaviśiṣṭaṃ yat kartṛtvaṃ tatkathaṃ bhavet // 191 [AbhT_9.191] ajñasyeti tataḥ sūte kiṃcijjñatvātmikāṃ vidam / buddhiṃ paśyati sā vidyā buddhidarpaṇacāriṇaḥ // 192 [AbhT_9.192] sukhādīn pratyayān mohaprabhṛtīn kāryakāraṇe / karmajālaṃ ca tatrasthaṃ vivinakti nijātmanā // 193 [AbhT_9.193] buddhistu guṇasaṃkīrṇā vivekena kathaṃ sukham / duḥkhaṃ mohātmakaṃ vāpi viṣayaṃ darśayedapi // 194 [AbhT_9.194] svacchāyāṃ dhiyi saṃkrāmanbhāvaḥ saṃvedyatāṃ katham / tayā vinaiti sāpyanyatkaraṇaṃ puṃsi kartari // 195 [AbhT_9.195] nanu cobhayataḥ śubhrādarśadaśīyadhīgatāt / puṃsprakāśādbhāti bhāvaḥ maivaṃ tatpratibimbanam // 196 [AbhT_9.196] jaḍameva hi mukhyo@tha puṃsprakāśo@sya bhāsanam / bahiḥsthasyaiva tasyāstu buddheḥ kiṃkalpanā kṛtā // 197 [AbhT_9.197] abhedabhūmireṣā ca bhedaśceha vicāryate / tasmādbuddhigato bhāvo vidyākaraṇagocaraḥ // 198 [AbhT_9.198] bhāvānāṃ pratibimbaṃ ca vedyaṃ dhīkalpanā tataḥ / kiṃcittu kurute tasmānnūnamastyaparaṃ tu tat // 199 [AbhT_9.199] rāgatattvamiti proktaṃ yattatraivoparañjakam / na cāvairāgyamātraṃ tattatrāpyāsaktivṛttitaḥ // 200 [AbhT_9.200] viraktāvapi tṛptasya sūkṣmarāgavyavasthiteḥ / kālastuṭyādibhiścaitat kartṛtvaṃ kalayatyataḥ // 201 [AbhT_9.201] kāryāvacchedi kartṛtvaṃ kālo@vaśyaṃ kaliṣyati / niyatiryojanāṃ dhatte viśiṣṭe kāryamaṇḍale // 202 [AbhT_9.202] vidyā rāgo@tha niyatiḥ kālaścaitaccatuṣṭayam / kalākāryaṃ bhoktṛbhāve tiṣṭhadbhoktṛtvapūritam // 203 [AbhT_9.203] māyā kalā rāgavidye kālo niyatireva ca / kañcukāni ṣaḍuktāni saṃvidastatsthitau paśuḥ // 204 [AbhT_9.204] dehapuryaṣṭakādyeṣu vedyeṣu kila vedanam / etatṣaṭkasasaṃkocaṃ yadavedyamasāvaṇuḥ // 205 [AbhT_9.205] uktaṃ śivatanuśāstre tadidaṃ bhaṅgyantareṇa punaḥ / āvaraṇaṃ sarvātmagamaśuddhiranyāpyananyarūpeva // 206 [AbhT_9.206] śivadahanakiraṇajālairdāhyatvāt sā yato@nyarūpaiva / anidaṃpūrvatayā yadrañjayati nijātmanā tato@nanyā // 207 [AbhT_9.207] sahajāśuddhimato@ṇorīśaguhābhyāṃ hi kañcukastrividhaḥ / tasya dvitīyacitiriva svacchasya niyujyate kalā ślakṣṇā // 208 [AbhT_9.208] anayā vidvasya paśorupabhogasamarthatā bhavati / vidyā cāsya kalātaḥ śaraṇāntardīpakaprabhevābhūt // 209 [AbhT_9.209] sukhaduḥkhasaṃvidaṃ yā vivinakti paśorvibhāgena / rāgaśca kalātattvācchucivastrakaṣāyavat samutpannaḥ // 210 [AbhT_9.210] tyaktuṃ vāñchati na yataḥ saṃsṛtisukhasaṃvidānandam / evamavidyāmalinaḥsamarthitastriguṇakañcukabalena // 211 [AbhT_9.211] gahanopabhogagarbhe paśuravaśamadhomukhaḥ patati / etena malaḥ kathitaḥ kambukavadaṇoḥ kalādikaṃ tuṣavat // 212 [AbhT_9.212] evaṃ kalākhyatattvasya kiṃcitkartṛtvalakṣaṇe / viśeṣabhāge kartṛtvaṃ carcitaṃ bhoktṛpūrvakam // 213 [AbhT_9.213] viśeṣaṇatayā yo@tra kiñcidbhāgastadotthitam / vedyamātraṃ sphuṭaṃ bhinnaṃ pradhānaṃ sūyate kalā // 214 [AbhT_9.214] samameva hi bhogyaṃ ca bhoktāraṃ ca prasūyate / kalā bhedābhisaṃdhānādaviyuktaṃ parasparam // 215 [AbhT_9.215] bhoktṛbhogyātmatā na syādviyogācca parasparam / vilīnāyāṃ ca tasyāṃ syānmāyāsyāpi na kiṃcana // 216 [AbhT_9.216] nanu śrīmadrauravādau rāgavidyātmakaṃ dvayam / sūte kalā hi yugapattato@vyaktamiti sthitiḥ // 217 [AbhT_9.217] uktamatra vibhātyeṣa kramaḥ satyaṃ tathā hyalam / rajyamāno veda sarva vidaṃścāpyatra rajyate // 218 [AbhT_9.218] tathāpi vastusatteyamihāsmābhirnirūpitā / tasyāṃ ca na kramaḥ ko@pi syādvā so@pi viparyayāt // 219 [AbhT_9.219] tasmādvipratipattiṃ no kuryācchāstrodite vidhau / evaṃ saṃvedyamātraṃ yat sukhaduḥkhavimohataḥ // 220 [AbhT_9.220] bhotsyate yattataḥ proktaṃ tatsāmyātmakamāditaḥ / sukhaṃ sattvaṃ prakāśatvāt prakāśo hlāda ucyate // 221 [AbhT_9.221] duḥkhaṃ rajaḥ kriyātmatvād kriyā hi tadatatkramaḥ / mohastamo varaṇakaḥ prakāśābhāvayogataḥ // 222 [AbhT_9.222] ta ete kṣobhamāpannā guṇāḥ kārya pratanvate / akṣubdhasya vijātīyaṃ na syāt kāryamadaḥ purā // 223 [AbhT_9.223] uktameveti śāstre@smin guṇāṃstattvāntaraṃ viduḥ / bhuvanaṃ pṛthagevātra darśitaṃ guṇabhedataḥ // 224 [AbhT_9.224] īśvarecchāvaśakṣubdhalolikaṃ puruṣaṃ prati / bhoktṛtvāya svatantreśaḥ prakṛtiṃ kṣobhayed bhṛśam // 225 [AbhT_9.225] tena yaccodyate sāṃkhyaṃ muktāṇuṃ prati kiṃ na sā / sūte puṃso vikāritvāditi tannātra bādhakam // 226 [AbhT_9.226] guṇebhyo buddhitattvaṃ tat sarvato nirmalaṃ tataḥ / puṃsprakāśaḥ sa vedyo@tra pratibimbatvamārchati // 227 [AbhT_9.227] viṣayapratibimbaṃ ca tasyāmakṣakṛtaṃ bahiḥ / ataddvāraṃ samutprekṣāpratibhādiṣu tādṛśī // 228 [AbhT_9.228] vṛttirbodho bhavedbuddheḥ sā cāpyālambanaṃ dhruvam / ātmasaṃvitprakāśasya bodho@sau tajjaḍo@pyalam // 229 [AbhT_9.229] buddherahaṃkṛt tādṛkṣe pratibimbitapuṃskṛteḥ / prakāśe vedyakaluṣe yadahaṃmananātmatā // 230 [AbhT_9.230] tayā pañcavidhaścaiṣa vāyuḥ saṃrambharūpayā / prerito jīvanāya syādanyathā maraṇaṃ punaḥ // 231 [AbhT_9.231] ata eva viśuddhātmasvātantryāhaṃsvabhāvataḥ / akṛtrimādidaṃ tvanyadityuktaṃ kṛtiśabdataḥ // 232 [AbhT_9.232] ityayaṃ karaṇaskandho@haṃkārasya nirūpitaḥ / tridhāsya prakṛtiskandhaḥ sāttvarājasatāmasaḥ // 233 [AbhT_9.233] sattvapradhānāhaṃkārādbhoktraṃśasparśinaḥ sphuṭam / manobuddhyakṣaṣaṭkaṃ tu jātaṃ bhedastu kathyate // 234 [AbhT_9.234] mano yatsarvaviṣayaṃ tenātra pravivakṣitam / sarvatanmātrakartṛtvaṃ viśeṣaṇamahaṃkṛteḥ // 235 [AbhT_9.235] buddhyahaṃkṛnmanaḥ prāhurbodhasaṃrabhaṇaiṣaṇe / karaṇaṃ bāhyadevairyannaivāpyantarmukhaiḥ kṛtam // 236 [AbhT_9.236] prāṇaśca nāntaḥkaraṇaṃ jaḍatvāt preraṇātmanaḥ / prayatnecchāvibodhāṃśahetutvāditi niścitam // 237 [AbhT_9.237] avasāyo@bhimānaśca kalpanā ceti na kriyā / ekarūpā tatastritvaṃ yuktamantaḥkṛtau sphuṭam // 238 [AbhT_9.238] na ca buddhirasaṃvedyā karaṇatvānmano yathā / pradhānavadasaṃvedyabuddhivādastadujjhitaḥ // 239 [AbhT_9.239] śabdatanmātrahetutvaviśiṣṭā yā tvahaṃkṛtiḥ / sā śrotre karaṇaṃ yāvadghrāṇe gandhatvabhoditā // 240 [AbhT_9.240] bhautikatvamato@pyastu niyamādviṣayeṣvalam / ahaṃ śṛṇomi paśyāmi jighrāmītyādisaṃvidi // 241 [AbhT_9.241] ahaṃtānugamādāhaṃkārikatvaṃ sphuṭaṃ sthitam / karaṇatvamato yuktaṃ kartraśaspṛktvayogataḥ // 242 [AbhT_9.242] karturvibhinnaṃ karaṇaṃ preryatvāt karaṇaṃ kutaḥ / karaṇāntaravāñchāyāṃ bhavettatrānavasthitiḥ // 243 [AbhT_9.243] tasmāt svātantryayogena kartā svaṃ bhedayan vapuḥ / karmāśasparśinaṃ svāṃśaṃ karaṇīkurute svayam // 244 [AbhT_9.244] karaṇīkṛtatatsvāṃśatanmayībhāvanāvaśāt / karaṇīkurute@tyantavyatiriktaṃ kuṭhāravat // 245 [AbhT_9.245] tenāśuddhaiva vidyāsya sāmānyaṃ karaṇaṃ purā / jñaptau kṛtau tu sāmānyaṃ kalā karaṇamucyate // 246 [AbhT_9.246] nanu śrīmanmataṅgādau kalāyāḥ kartṛtoditā / tasyāṃ satyāṃ hi vidyādyāḥ karaṇatvārhatājuṣaḥ // 247 [AbhT_9.247] ucyate kartṛtaivoktā karaṇatve prayojikā / tayā vinā tu nānyeṣāṃ karaṇānāṃ sthitiryataḥ // 248 [AbhT_9.248] ato@sāmānyakaraṇavargāt tatra pṛthak kṛtā / vidyāṃ vinā hi nānyeṣāṃ karaṇānāṃ nijā sthitiḥ // 249 [AbhT_9.249] kalāṃ vinā na tasyāśca kartṛtve jñātṛtā yataḥ / kalāvidye tataḥ puṃso mukhyaṃ tatkaraṇaṃ viduḥ // 250 [AbhT_9.250] ata eva vihīne@pi buddhikarmendriyaiḥ kvacit / andhe paṅgau rūpagatiprakāśo na na bhāsate // 251 [AbhT_9.251] kiṃtu sāmānyakaraṇabalādvedye@pi tādṛśi / rūpasāmānya evāndhaḥ pratipattiṃ prapadyate // 252 [AbhT_9.252] tata eva tvahaṃkārāt tanmātrasparśino@dhikam / karmendriyāṇi vākpāṇipāyūpasthāṅghri jajñire // 253 [AbhT_9.253] vacmyādade tyajāmyāśu visṛjāmi vrajāmi ca / iti yāhaṃkriyā kāryakṣamā karmendriyaṃ tu tat // 254 [AbhT_9.254] tena cchinnakarasyāsti hastaḥ karmendriyātmakaḥ / tasya pradhānādhiṣṭhānaṃ paraṃ pañcāṅguliḥ karaḥ // 255 [AbhT_9.255] mukhenāpi yadādānaṃ tatra yat karaṇaṃ sthitam / sa pāṇireva karaṇaṃ vinā kiṃ saṃbhavet kriyā // 256 [AbhT_9.256] tathābhāve tu buddhyakṣairapi kiṃ syātprayojanam / darśanaṃ karaṇāpekṣaṃ kriyātvāditi cocyate // 257 [AbhT_9.257] parairgamau tu karaṇaṃ neṣyate ceti vismayaḥ / gamanotkṣepaṇādīni mukhyaṃ karmopalambhanam // 258 [AbhT_9.258] punarguṇaḥ kriyā tveṣā vaiyākaraṇadarśane / kriyā karaṇapūrveti vyāptyā karaṇapūrvakam // 259 [AbhT_9.259] jñānaṃ nādānamityetat sphuṭamāndhyavijṛmbhitam / tasmāt karmendriyāṇyāhustvagvadvyāptṝṇi mukhyataḥ // 260 [AbhT_9.260] tatsthāne vṛttimantīti mataṅge guravo mama / nanvanyānyapi karmāṇi santi bhūyāṃsi tatkṛte // 261 [AbhT_9.261] karaṇānyapi vācyāni tathā cākṣeṣvaniṣṭhitiḥ / nanvetat kheṭapālādyairnirākāri na karmaṇām // 262 [AbhT_9.262] yatsādhanaṃ tadakṣaṃ syāt kiṃtu kasyāpi karmaṇaḥ / etannāsmatkṛtapraśnatṛṣṇāsaṃtāpaśāntaye // 263 [AbhT_9.263] nahyasvacchamitaprāyairjalaistṛpyanti barhiṇaḥ / ucyate śrīmatādiṣṭaṃ śaṃbhunātra mamottaram // 264 [AbhT_9.264] svacchasaṃvedanodāravikalāprabalīkṛtam / iha karmānusaṃdhānabhedādekaṃ vibhidyate // 265 [AbhT_9.265] tatrānusaṃdhiḥ pañcātmā pañca karmendriyāṇyataḥ / tyāgāyādānasaṃpattyai dvayāya dvitayaṃ vinā // 266 [AbhT_9.266] svarūpaviśrāntikṛte caturdhā karma yadbahiḥ / pāyupāṇyaṅghrijananaṃ karaṇaṃ taccaturvidham // 267 [AbhT_9.267] antaṃ prāṇāśrayaṃ yattu karmātra karaṇaṃ hi vāk / uktāḥ samāsataścaiṣāṃ citrāḥ kāryeṣu vṛttayaḥ // 268 [AbhT_9.268] tadetadvyatiriktaṃ hi na karma kvāpi dṛśyate / tatkasyārthe prakalpyeyamindriyāṇāmaniṣṭhitiḥ // 269 [AbhT_9.269] etatkartavyacakraṃ tadasāṃkaryeṇa kurvate / akṣāṇi sahavṛttyā tu buddhyante saṃkaraṃ jaḍāḥ // 270 [AbhT_9.270] ukta indriyavargo@yamahaṃkārāt tu rājasāt / tamaḥpradhānāhaṃkārād bhoktraṃśacchādanātmanaḥ // 271 [AbhT_9.271] bhūtādināmnastanmātrapañcakaṃ bhūtakāraṇam / manobuddhyakṣakarmākṣavargastanmātravargakaḥ // 272 [AbhT_9.272] ityatra rājasāhaṃkṛdyogaḥ saṃśleṣako dvaye / anye tvāhurmano jātaṃ rājasāhaṃkṛteryataḥ // 273 [AbhT_9.273] samastendriyasaṃcāracaturaṃ laghu vegavat / anye tu sāttvikāt svāntaṃ buddhikarmendriyāṇi tu // 274 [AbhT_9.274] rājasādgrāhakagrāhyabhāgasparśīni manvate / kheṭapālāstu manyante karmendriyagaṇaḥ sphuṭam // 275 [AbhT_9.275] rājasāhaṃkṛterjāto rajasaḥ karmatā yataḥ / śrīpūrvaśāstre tu mano rājasāt sāttvikātpunaḥ // 276 [AbhT_9.276] indriyāṇi samastāni yuktaṃ caitadvibhāti naḥ / tathāhi bāhyavṛttīnāmakṣāṇāṃ vṛttibhāsane // 277 [AbhT_9.277] ālocane śaktirantaryojane manasaḥ punaḥ / uktaṃ ca guruṇā kuryānmano@nuvyavasāyi sat // 278 [AbhT_9.278] taddvayālambanā mātṛvyāpārātmakriyā iti / tānmātrastu gaṇo dhvāntapradhānāyā ahaṃkṛteḥ // 279 [AbhT_9.279] atrāvivādaḥ sarvasya grāhyopakrama eva hi / pṛthivyāṃ saurabhānyādivicitre gandhamaṇḍale // 280 [AbhT_9.280] yatsāmānyaṃ hi gandhatvaṃ gandhatanmātranāma tat / vyāpakaṃ tata evoktaṃ sahetutvāttu na dhruvam // 281 [AbhT_9.281] svakāraṇe tirobhūtirdhvaso yattena nādhruvam / evaṃ rasādiśabdāntatanmātreṣvapi yojanā // 282 [AbhT_9.282] viśeṣāṇāṃ yato@vaśyaṃ daśā prāgaviśeṣiṇī / kṣubhitaṃ śabdatanmātraṃ citrākārāḥ śratīrdadhat // 283 [AbhT_9.283] nabhaḥ śabdo@vakāśātmā vācyādhyāsasaho yataḥ / tadetatsparśatanmātrayogāt prakṣobhamāgatam // 284 [AbhT_9.284] vāyutāmeti tenātra śabdasparśobhayātmatā / anye tvāhurdhvaniḥ khaikaguṇastadapi yujyate // 285 [AbhT_9.285] yato vāyurnijaṃ rūpaṃ labhate na vināmbarāt / uttarottarabhūteṣu pūrvapūrvasthitiryataḥ // 286 [AbhT_9.286] tata eva marudvyomnoraviyogo mithaḥ smṛtaḥ / śabdasparśau tu rūpeṇa samaṃ prakṣobhamāgatau // 287 [AbhT_9.287] tejastattvaṃ tribhirdharmaiḥ prāhuḥ pūrvavadeva tat / taistribhiḥ sarasairāpaḥ sagandhairbhūriti kramaḥ // 288 [AbhT_9.288] tatra pratyakṣataḥ siddho dharādiguṇasaṃcayaḥ / nahi gandhādidharmaughavyatiriktā vibhāti bhūḥ // 289 [AbhT_9.289] yathā guṇaguṇidvaitavādināmekamapyadaḥ / citraṃ rūpaṃ paṭe bhāti kramāddharmāstathā bhuvi // 290 [AbhT_9.290] yathā ca vistṛte vastre yugapadbhāti citratā / tathaiva yogināṃ dharmasāmastyenāvabhāti bhūḥ // 291 [AbhT_9.291] gandhādiśabdaparyantacitrarūpā dharā tataḥ / upāyabhedādbhātyeṣā kramākramavibhāgataḥ // 292 [AbhT_9.292] tata eva kramavyaktikṛto dhībheda ucyate / ṣaṣṭhīprayogo dhībhedādbhedyabhedakatā tathā // 293 [AbhT_9.293] tena dharmātirikto@tra dharmī nāma na kaścana / tatrānekaprakārāḥ syurgandharūparasāḥ kṣitau // 294 [AbhT_9.294] saṃsparśaḥ pākajo@nuṣṇāśītaḥ śabdo vicitrakaḥ / śauklyaṃ mādhuryaśītatve citrāḥ śabdāśca vāriṇi // 295 [AbhT_9.295] śuklabhāsvaratoṣṇatvaṃ citrāḥ śabdāśca pāvake / apākajaścāśītoṣṇo dhvaniścitraśca mārute // 296 [AbhT_9.296] varṇātmako dhvaniḥ śabdapratibimbānyathāmbare / yattu na sparśavaddharmaḥ śabda ityādi bhaṇyate // 297 [AbhT_9.297] kāṇādaistatsvapratītiviruddhaṃ kena gṛhyatām / paṭahe dhvanirityeva bhātyabādhitameva yat // 298 [AbhT_9.298] na ca hetutvamātreṇa tadādānatvavedanāt / śrotraṃ cāsmanmate@haṃkṛtkāraṇaṃ tatra tatra tat // 299 [AbhT_9.299] vṛttibhāgīti taddeśaṃ śabdaṃ gṛhṇātyalaṃ tathā / yastvāha śrotramākāśaṃ karṇasaṃyogabheditam // 300 [AbhT_9.300] śabdajaḥ śabda āgatya śabdabuddhiṃ prasūyate / tasya mande@pi murajadhvanāvākarṇake sati // 301 [AbhT_9.301] amutra śrutireṣeti dūre saṃvedanaṃ katham / nahi śabdajaśabdasya dūrādūraravoditeḥ // 302 [AbhT_9.302] śrotrākāśagatasyāsti dūrādūrasvabhāvatā / na cāsau prathamaḥ śabdastāvadvyāpīti yujyate // 303 [AbhT_9.303] tatrasthaiḥ saha tīvrātmā śrūyamāṇastvanena tu / kathaṃ śrūyeta mandaḥsannahi dharmāntarāśrayaḥ // 304 [AbhT_9.304] etaccānyairapākāri bahudheti vṛthā punaḥ / nāyastaṃ patitāghātadāne ko hi na paṇḍitaḥ // 305 [AbhT_9.305] amīṣāṃ tu dharādīnāṃ yāvāṃstattvagaṇaḥ purā / guṇādhikatayā tiṣṭhan vyāptā tāvān prakāśate // 306 [AbhT_9.306] vyāpyavyāpakatā yaiṣā tattvānāṃ darśitā kila / sā guṇādhikyataḥ siddhā na hetutvānna lāghavāt // 307 [AbhT_9.307] ahetunāpi rāgo hi vyāpto vidyādinā sphuṭam / tadvinā na bhavedyattadvyāptamityucyate yataḥ // 308 [AbhT_9.308] na lāghavaṃ ca nāmāsti kiṃcidatra svadarśane / guṇādhikyādato jñeyā vyāpyavyāpakatā sphuṭā // 309 [AbhT_9.309] yo hi yasmādguṇotkṛṣṭaḥ sa tasmādūrdhva ucyate / ūrdhvatā vyāptṛtā śrīmanmālinīvijaye sphuṭā // 310 [AbhT_9.310] ataḥ śivatvātprabhṛti prakāśatāsvarūpamādāya nijātmani dhruvam / samastatattvāvalidharmasaṃcayairvibhāti bhūrvyāptṛtayā sthitairalam // 311 [AbhT_9.311] evaṃ jalāderapi śaktitattvaparyantadhāmno vapurasti tādṛk / kiṃ tūttaraṃ śaktitayaiva tattvaṃ pūrva tu taddharmatayeti bhedaḥ // 312 [AbhT_9.312] anuttaraprakriyāyāṃ vaitatyena pradarśitam / etat tasmāt tataḥ paśyedvistarārthī vivecakaḥ // 313 [AbhT_9.313] iti tattvasyarūpasya kṛtaṃ samyak prakāśanam // 314 [AbhT_9.314]
Sources & corrections: edit source →. GRETIL KSTS text, vendored; English READ next via pipe.