Mālinīvijayavārttika (Mālinīślokavārttika)

commentary on MVT 1st verse · full Sanskrit held · commentary
Masters
› abhinavaguptasomanandavasuguptakallatautpaladevalakshmanaguptasambhunathaksemarajabhutirajajayarathayogarajabhattanarayanaindurajasivopadhyayalalla
Abhinavagupta
BioWorks map
Works (canonical list)
### Provenance: GRETIL KSTS 32/Hanneder · CC BY-NC-SA 4.0 ### Source file: 6_sastra/3_phil/sa_abhinavagupta-mAlinIzlokavArttika.txt ### Vendored: site/data/sanskrit/mvv.txt (research/education use; respect licence) prathamaḥ kāṇḍaḥ vimalakalāśrayābhinavasṛṣṭimahā jananī bharitatanuś ca pañcamukhaguptarucir janakaḥ / tadubhayayāmalasphuritabhāvavisargamayaṃ hṛdayam anuttarāmṛtakulaṃ mama saṃsphuratāt // [AgMsv_1.1] yadīyabodhakiraṇair ullasadbhiḥ samantataḥ / vikāsihṛdayāmbhojā vayaṃ sa jayatād guruḥ // [AgMsv_1.2] sābhimarśaṣaḍardhārthapañcasrotaḥsamujjvalān / yaḥ prādān mahyam arthaughān daurgatyadalanavratān // [AgMsv_1.3] śrīmatsumatisaṃśuddhaḥ sadbhaktajanadakṣiṇaḥ / śambhunāthaḥ prasanno me bhūyād vākpuṣpatoṣitaḥ // [AgMsv_1.4] gurubhyo 'pi garīyāṃsaṃ yuktaṃ śrīcukhalābhidham / vande yatkṛtasaṃskāraḥ sthito 'smi galitagrahaḥ // [AgMsv_1.5] tato gurutaraḥ śrīmān bhūtirājo mahāmatiḥ / jayatād bhaktajanatāsamuddharaṇasāhasaḥ // [AgMsv_1.6] śrīsomānandasaṃbodhaśrīmadutpalaniḥsṛtāḥ / jayanti saṃvidāmodasaṃdarbhā dikprasarpiṇaḥ // [AgMsv_1.7] taddṛṣṭisaṃsṛticchedipratyabhijñopadeśinaḥ / śrīmallakṣmaṇaguptasya guror vijayate vacaḥ // [AgMsv_1.8] apy asaṃkhyanavāsvādacamatkāraikadurmadā / yenānuttarasaṃbhogatṛptā me matiṣaṭpadī // [AgMsv_1.9] tadekamayatām āpya svātmany eva tathā sthitā / tad asyāḥ pronmiṣanty eva vividhā nādasaṃpadaḥ // [AgMsv_1.10] sacchiṣyakarṇamandrābhyām arthito 'haṃ punaḥ punaḥ / vākyārthaṃ vartaye śrīmanmālinyāṃ yat kva cit kva cit // [AgMsv_1.11] aucityenetaratyāgād vācyavācakayor mithaḥ / vartanāvarta etasmin sādhu śāstraṃ ca vārttikam // [AgMsv_1.12] ye 'harniśaṃ prakāśante sarvasya ca na gocare / numo 'bhinavaguptāṃs tāñ śivacandrāṃśusaṃcayān // [AgMsv_1.13] jayanti jagadānandavipakṣakṣapaṇakṣamāḥ / parameśamukhodbhūtajñānacandramarīcayaḥ // [AgMsv_1.14] aniyantritasadbhāvād bhāvābhedaikabhāginaḥ / yat prāg jātaṃ mahājñānaṃ tadraśmibharavaibhavam // [AgMsv_1.15] tataṃ tādṛk svamāyīyaheyopādeyavarjitam / vitatībhāvanācitraraśmitāmātrabheditam // [AgMsv_1.16] abhimarśasvabhāvaṃ tad dhṛdayaṃ parameśituḥ / tatrāpi śaktyā satataṃ svātmamayyā maheśvaraḥ // [AgMsv_1.17] yadā saṃghaṭṭam āsādya samāpattiṃ parāṃ vrajet / tadāsya paramaṃ vaktraṃ visargaprasarāspadam // [AgMsv_1.18] anuttaravikāsodyajjagadānandasundaram / bhāvivaktrāvibhāgena bījaṃ sarvasya yat sthitam // [AgMsv_1.19] hṛtspandadṛkparāsāranirnāmormyādi tan matam / etat paraṃ trikaṃ pūrvaṃ sarvaśaktyavibhāgavat // [AgMsv_1.20] atra bhāvasamullāsaśaṅkāsaṃkocavicyuteḥ / svānandalīnatāmātramātricchākarmadṛktrayam // [AgMsv_1.21] tathā ca guravaḥ śaivadṛṣṭāv itthaṃ nyarūpayan / sa yad āste cidāhlādamātrānubhavatallayaḥ // [AgMsv_1.22] tad icchā tāvatī jñānaṃ tāvat tāvat kriyā hi sā / susūkṣmaśaktitritayasāmarasyena vartate // [AgMsv_1.23] cidrūpāhlādaparamas tadābhinno bhaved iti / nanu cedṛśi viśvātmabhūte saṃkocavarjanāt // [AgMsv_1.24] vikalpakalpanāmūlāḥ kathaṃ śāstrādisaṃpadaḥ / ucyate sarva evāyaṃ bodhaḥ saṃvitprabhāmayaḥ // [AgMsv_1.25] prakāśarūpatāyogāc cidāmarśaghanātmakaḥ / tatrāmarśasvabhāvo 'yaṃ yaḥ prakāśaḥ prakāśate // [AgMsv_1.26] sa eva kiṃ na śāstraughaḥ kim anyair yuktiḍambaraiḥ / paravāgdevatāviddhas tatrāsau kevalaṃ bhavet // [AgMsv_1.27] na tu laukikamāyīyavarṇapuñjavicitritaḥ / uktaṃ śrīpratyabhijñāyām ātmasaṃsthasya bhāsanam // [AgMsv_1.28] asty eva na vinā tasmād icchāmarśaḥ pravartate / svabhāvam avabhāsasya vimarśaṃ vidur anyathā // [AgMsv_1.29] prakāśo 'rthoparakto 'pi tulyo ratnādikair iti / kiṃca yaḥ kaś canāmarśaś ciccamatkāragocaraḥ // [AgMsv_1.30] hlādatāpādiviṣayas tadāsau bhavati sphuṭaḥ / tadvimarśāntarālambasamucchalanayogataḥ // [AgMsv_1.31] paścāt susphuṭatām eti tathā ca gurur ūcivān / yathā svasaṃvidā siddhaṃ sukhādi vyavatiṣṭhate // [AgMsv_1.32] na hi vyavasthāsamaye vedyate tat svasaṃvidā / tathāvaśyopagantavyaṃ svasaṃvitsādhanād iti // [AgMsv_1.33] evam atrāpi paścād yaj jñānādyullāsavartmani / sarvābhedamayī bhūmir yāvad āmṛśyatāṃ vrajet // [AgMsv_1.34] tāvat taducitodāravimarśāṃśasphuṭatvataḥ / tādṛk sa eva śāstratvaṃ prāgvisargaḥ prapadyate // [AgMsv_1.35] etad eva tu yuktaṃ syāt tathā hy anupadhau pare / śāstrārthe 'pi samācāraleśaḥ ko 'pi vibhāvyate // [AgMsv_1.36] sa nūnaṃ sphuṭatādhāmabhāvijñānādiśaktimān / uparāgāt tatas tattadvaicitryaparibṛṃhitaḥ // [AgMsv_1.37] yathā mukhasya tadvyaktisthāne 'psu mukure maṇau / khaḍge cañcalasadvṛttasūkṣmadīrghādikā sthitiḥ // [AgMsv_1.38] tad itthaṃ parame rūpe prodbhūtā jñānasaṃpadaḥ / anavacchinnahṛdayabījātmatrayasundarāḥ // [AgMsv_1.39] yadā tūcchaladākārasvataraṅgāntarātmakān / visisṛkṣati bhāvaughān bhairavaḥ śaktibṛṃhitaḥ // [AgMsv_1.40] tadā tā eva vijñānasaṃpadas tadupādhijām / īṣatkriyāsamācārayantraṇāṃ saṃśritā iva // [AgMsv_1.41] paritas tattaraṅgaughasātmatāṃ samupāśrite / tathāpi jagadānandasundare bodhabhairave // [AgMsv_1.42] bhāvanirbharatāmātrasaṃtṛpte śaktiśālini / pūrṇayā nijaśaktyaiva nyakkṛte śaktimatpade // [AgMsv_1.43] tādṛg eva vimarśātmā jñānadhārā vijṛmbhate / yasyāṃ bhogopadeśena ko 'pi hlādaḥ pravartate // [AgMsv_1.44] yadīyasaṃvidācāracaryāvisrambhabhāvitaḥ / bhogavrāto 'pi dhanyānāṃ niḥśreyasapadāyate // [AgMsv_1.45] yatrocyate svaśaktyādikṣobhasaṃraṃbhanirbharā / devasya yāgapriyatā viśeṣān mātṛmadhyataḥ // [AgMsv_1.46] aiśvaryaśaktyudrekeṇa labdheśvarapadābhidhaḥ / devo vijñānamahimā prodbhūto 'yaṃ prapañcitaḥ // [AgMsv_1.47] atrāpy anantabhāvāṃśasaṃyojanaviyojane / prāgdaśābhedasaṃdhānād asaṃkhyatvam upāśrite // [AgMsv_1.48] tadupādhivaśād eva saṃvijjñānapadojjhitāḥ / tāyante vividhāḥ śāstrakriyājñānavibhūtayaḥ // [AgMsv_1.49] mukhyas tv eṣa prapañco 'yaṃ pañcātmatvena carcitaḥ / tathā ca vakṣyate tattvam abhinnam api pañcadhā // [AgMsv_1.50] savyāpārādhipatvena taddhīnaprerakatvataḥ / icchānivṛtteḥ svasthatvād ityādyair vākyasaṃcayaiḥ // [AgMsv_1.51] nanv etāvati sandarbhe deśakālakalākṛtāḥ / bhedā na saṃbhavanty eva bāḍham om iti vacmahe // [AgMsv_1.52] na hy atra kālatattvasya nāmamātraṃ vibhāvyate / vaibhavy api mahākālī śaktir nātra vijṛmbhate // [AgMsv_1.53] tarhy abhinne svasaṃpūrṇe tadā paścāt punar yadā / parataś ceti ko nv eṣa vācoyuktiparigrahaḥ // [AgMsv_1.54] atra brūmaḥ satyam eva vastutas tu sphuṭātmani / jṛmbhite tattvasarge 'pi kāle 'py unmiṣitātmani // [AgMsv_1.55] bodhasya naiva santy etāḥ pūrvāparavikalpanāḥ / kālo viśeṣaṇatvena yasmād bhavati bhedakaḥ // [AgMsv_1.56] viśeṣaṇaṃ ca tat proktaṃ samaśīrṣikayaiva yat / bhedena vedyatām eti yathā nīlaṃ saroruhaṃ // [AgMsv_1.57] na ca bodhasya vedyatvaṃ kadācid upapadyate / vedyatvaṃ bhāsamānatvaṃ tat prakāśaprasādataḥ // [AgMsv_1.58] prakāśaḥ sa sa bodhaś ca na ced bodhāntarasthiteḥ / prakāśaniyamān nūnam anavasthā pravartate // [AgMsv_1.59] ata eva vimūḍhā ye bodham aprathamānakam / arthaprathātmakaṃ brūyuḥ svavacovañcitās tu te // [AgMsv_1.60] tasmāt kālo na bodhasya bhedakatvāya kalpate / nāpi vedyasya kālo 'sau bhedakībhavituṃ kṣamaḥ // [AgMsv_1.61] viśvaṃ hi bodhābhinnaṃ tad atathātve na bhāsate / prakāśena samāviṣṭaś citraṃ bhāvaḥ prakāśate // [AgMsv_1.62] viśvaprakāśa evaṃ syāt sarvasyaiva sadātanaḥ / sati prakāśe bodhākhye sa prakāśatvam aśnute // [AgMsv_1.63] aprakāśo 'pi bhāvaś cet prakāśātmā sa vedyate / aprakāśas tv asau bhāva ity atra śaraṇaṃ tamaḥ // [AgMsv_1.64] yaś cāprakāśo bhāvātmā prakāśātmā sa cet kṛtaḥ / nūnaṃ sa bhāvo naṣṭaḥ syāt svāprakāśatvavicyuteḥ // [AgMsv_1.65] nātadrūpaṃ prakāśaṃ ca kartuṃ vidhir api kṣamaḥ / nanv etāvad idaṃbhāvaḥ prakāśe sati bhāsate // [AgMsv_1.66] astv etad eva kiṃtv ittham aprakāśaḥ prakāśatām / bhāvasya cāprakāśatve prakāśībhāvite sati // [AgMsv_1.67] naivaṃ prakāśito bhāva iti vastusthitir bhavet / tad alaṃ vyatiriktena prakāśena śivas tathā // [AgMsv_1.68] tasmāt prakāśa evāsau gīto yaḥ paramaḥ śivaḥ / sa evācintyamahimā svātantryoddāmaghūrṇitaḥ // [AgMsv_1.69] prakāśate tathā tais taiḥ svabhāvair acyutasthitiḥ / nātra sarvatra sarvajñabhāvaḥ kaś cana śaṅkyate // [AgMsv_1.70] ahaṃ caitro ghaṭaṃ vedmi na paṭaṃ, veda taṃ tv ayaṃ. / nāyaṃ vetti paṭaḥ, so 'haṃ jāne ghaṭapaṭāv iti // [AgMsv_1.71] vediṣyāmi na vā, pūrvam ajānāṃ naiva vā kva cit, / krameṇa vedmi yugapad dvābhyām ubhayavarjitam. // [AgMsv_1.72] sarvaṃ vedmi, na kiṃ cic ca jāne. naivāsmi kaś cana / bhāvātmā, nanu naivāham. ahaṃ sarvaṃ ca sarvadā. // [AgMsv_1.73] sarvam asmy aham evaikaḥ kiṃ sarvam itarad bhavet / ityādir eka evāyaṃ prakāśaḥ pravijṛmbhate // [AgMsv_1.74] nanv eko yady asaḥ kaś cit, prakāśo na tadā paraḥ / kathaṃ bhaved. aho mūḍhaḥ kathaṃ vyutpādyatām ayam // [AgMsv_1.75] ekaḥ prakāśaḥ svātantryāc citrarūpaḥ prakāśate. / vastutaś ca na citro 'sau, nācitro bhedadūṣaṇāt // [AgMsv_1.76] ghaṭaprakāśe vastrasya prakāśo yadi saṃbhavet / nāsau ghaṭaprakāśaḥ syād dviprakāśo hy asau bhavet // [AgMsv_1.77] so 'pi cāstv eva, no nāsti tad idaṃ tvatpracoditam / ghaṭātmanā prakāśo 'sya mā bhūd ity avatiṣṭhate // [AgMsv_1.78] tac cāyuktaṃ prakāśasya bodhatvāt svātmajṛmbhaṇam / lakṣaṇaṃ yadi tat ko 'yaṃ vṛthā vāgjālaḍambaraḥ // [AgMsv_1.79] paricchinnaprakāśatvaṃ jaḍasya kila lakṣaṇam / jaḍād vilakṣaṇo bodho yato na parimīyate // [AgMsv_1.80] tasmād arkasya sadbhāve siddhe kaḥ khalu bāliśaḥ / brūyāt katham ayaṃ svāṃśuśubhritāśeṣabhūr iti // [AgMsv_1.81] tasmāt siddhe prakāśe 'smin yāḥ prakāśavikalpanāḥ / sarvās tāḥ sarvasaṃbhuktayoṣiccāritrapālanāḥ // [AgMsv_1.82] asiddhau ca prakāśasya ko 'haṃ kiṃ tvaṃ tamo 'pi kim / na kiṃ cid api vā kiṃ syāt tūṣṇīṃ syād api vā katham // [AgMsv_1.83] tasmāt prakāśatādātmyalabdhabhairavabhāginām / bhāvānām api kālo 'yaṃ na kiṃ cit kartum arhati // [AgMsv_1.84] hanta tarhi kathaṃkāraṃ tadetyādivacaḥkramaḥ / śrūyatām uktam apy etat punar nirbhajya bhaṇyate // [AgMsv_1.85] yaḥ prakāśaḥ sa evāyaṃ pratibhāti tathā tathā / naiva cānyasya kasyāpi sa tu bhāty eva kevalam // [AgMsv_1.86] sa eva paramodāraḥ sarvasyaivāvabhāsakaḥ / svatantra iti tasyecchāśaktiḥ svātantryasaṃjñitā // [AgMsv_1.87] sa ca svātmani viśrāntas tadanyābhāvayogataḥ / svātmaviśrāntir evaiṣā devasyānanda ucyate // [AgMsv_1.88] svātantryamahimaivāsya svarūpād apṛthaksthitiḥ / svaprakāśe nije dhāmni bhāsayed bhāvavibhramān // [AgMsv_1.89] bhāsanā ca kriyāśaktir iti śāstreṣu kathyate / yayā vicitratattvādikalanā pravibhajyate // [AgMsv_1.90] bhāsanānavabhāte ca kathaṃ nāma prakalpate / tad asyāntaḥsthitaṃ bhānaṃ jñānaśaktir ahaṃ smṛtā // [AgMsv_1.91] etāvad asya devasya yad rūpaṃ svātmamātrataḥ / sa unmeṣa iti proktaḥ pañcaśaktis tato vibhuḥ // [AgMsv_1.92] triśaktir ekaśaktir vā devo vā kevalaḥ sthitaḥ / śaktir evātha devī sā sāraśāstre nirūpyate // [AgMsv_1.93] vakṣyate ca jagaddhātuḥ kathitetyāditaḥ param / saivaikā saty anekatvaṃ gacchatīti maheśinā // [AgMsv_1.94] sa cāyaṃ nirbharānandaviśrāntisvātmasusthitaḥ / sodaryaiḥ śabdasaṃdarbhair bhāṣyate bhairavādibhiḥ // [AgMsv_1.95] savidhaṃ dūragaṃ vāpi yady apy asya na vastutaḥ / śabdajātaṃ bhavet kiṃ cid anyad apy atha vā prabhoḥ // [AgMsv_1.96] tathā ca bhāsayaty eva deva eṣa tathā tathā / tatas tadanusāreṇa sarvo 'yaṃ kalpanākramaḥ // [AgMsv_1.97] na ca tat kalpanāmātraṃ tathātve 'py atha kā kṣitiḥ / tathā saṃkalpatāṃ devo yad vā kalpayatāṃ tathā // [AgMsv_1.98] evaṃ caiṣa prakāśātmā saptatriṃśātmakāt paraḥ / vaicitryabhāsanāṃ kurvan kālaṃ bhāsayati prabhuḥ // [AgMsv_1.99] vaicitryabhāsanaiveyaṃ kālaśaktir udāhṛtā / tato 'vabhāsamānaitatkālaśaktyanurodhataḥ // [AgMsv_1.100] āsmākīnāt tadetyādir uparāgaḥ pravartate / na cāsau tatra nāsty eva tatra yan nāsti tat kutaḥ // [AgMsv_1.101] anyatra tanyatāṃ nāma tat prakāśavaśaṃ sthitam / nanv evam apare tattvajāle śuddhetarasthitau // [AgMsv_1.102] śuddhāśuddhapade vāpi vidyādau tattvamaṇḍale / śuddhabhairavasadbhāvād aviśeṣo bhaviṣyati // [AgMsv_1.103] narīnṛtyāmahe hanta yatnād vyākhyeyam eva naḥ / āyuṣmato yad dhṛdaye svayaṃ viparivartate // [AgMsv_1.104] śuddhāśuddhavibhedo hi paramārthakathāsu no / sa tu tatkṛta evāste mūḍhānāṃ dhiyi niścalaḥ // [AgMsv_1.105] nanu śuddhetaratvākhyo yadi bhedo na vāstavaḥ / vyācikīrṣitam evaitac chāstraṃ vivadate tataḥ // [AgMsv_1.106] aśuddhatvaṃ hi tattvānāṃ dīkṣayā śodhanaṃ tataḥ / ityādi bahudhā bhedapradhānātra yataḥ sthitiḥ // [AgMsv_1.107] ucyate nādvaye 'muṣmin dvaitaṃ nāsty eva sarvathā / uktaṃ hi bhedavandhye 'pi vibhau bhedāvabhāsanam // [AgMsv_1.108] tad eva khalu saṃsāre māyāvidyādibhiḥ padaiḥ / bandha ity ucyate tatra rūḍhāḥ saṃsāriṇo matāḥ // [AgMsv_1.109] taccintānusṛter eṣāṃ śuddhāśuddhādiniścayaḥ / kiṃ ca śāstram idaṃ samyag bhagavadyogadeśakam // [AgMsv_1.110] bhagavadyogam advaitaṃ nirdvandvaṃ ca pracakṣate / tasyopadeśa itthaṃ syād yadi yāvadvibhedavat // [AgMsv_1.111] saṃbhāvyate tan nirbhajya nirbhajyaiva nirūpyate / advaite bhairavavibhau yat praveśopaveśayoḥ // [AgMsv_1.112] ābhyāsikī sthitir nāsti tau hi bhedaikajīvitau / ataḥ saṃbhāvyanikhiladvaitaśaṅkāvyapohane // [AgMsv_1.113] gurūṇāṃ ca śiśūnāṃ ca yatnaḥ sarvo vijṛmbhate / ato dvaitam ihāśaṅkyāśaṅkya sarvaṃ pratanyate // [AgMsv_1.114] tad yāvadgati saṃbhāvya na tu kutrāpy udāsyate / tathā hi yadi nāmṛṣṭaṃ dvaitaṃ tarhy ekam eva sat // [AgMsv_1.115] cidbrahma tad alaṃ tattvasaṃkhyākalpananirṇayaiḥ / pañcatriṃśatitā kasmāt tattvānāṃ tan nirūpyate // [AgMsv_1.116] tasmād dvaitasya bhedātmasthiter yāvadgati graham / kṛtvā yas tatpratikṣepas tena niḥśaṅkatā bhavet // [AgMsv_1.117] etad eva ca vijñāne nirbhidyaivopadeśanam / yathāsaṃbhavi yad vajrapakṣāṇāṃ tad vidāraṇam // [AgMsv_1.118] tathā hi śrīmatā stotre bhaṭṭanārāyaṇena tat / namas te bhavasaṃbhrāntabhrāntim udbhāvya bhindate // [AgMsv_1.119] jñānānandaṃ ca nirdvandvaṃ deva vṛtvā vivṛṇvate / nirdvandvam iti nirdvaitaṃ prakaṭīkriyate padam // [AgMsv_1.120] udbhāvyante bhramāś ceti cakāro 'trādbhutāvahaḥ / iha cādvaitam eveti purataḥ prataniṣyate // [AgMsv_1.121] adhvaśuddhyādikaṃ dvaite 'nupapattīti vakṣyate / abhedena vinā naitan nanu bhedaṃ vināpi kim // [AgMsv_1.122] satyaṃ kiṃtv advaye tattve bhedo 'pi na na yujyate / idaṃ hi tat parādvaitaṃ bhedatyāgagrahau na yat // [AgMsv_1.123] bhede tu viśvabhāvānāṃ svasvabhāvavyavasthiteḥ / abheda iti śabdo 'yaṃ manye bhedayate rasāt // [AgMsv_1.124] tad alaṃ prakṛtaṃ nirūpyate parameśaḥ kila bhedakalpanām / prakaṭīkurute yathā tathā nanu kālo 'pi vijṛmbhate tathā // [AgMsv_1.125] na tathāpi ca yāti bhinnatāṃ paramārthena kadācid eva saḥ / yugapat sa hi saṃvidātmakaḥ nanv ittham ekaghanabhāvavimarśasār saṃvedane yad aham eṣa karomi citraḥ / jānāmi vā tad apare 'pi na maitracaitraprāyā vidadhyur athavāpi kathaṃ na vidyuḥ // [AgMsv_1.127] aho māyāgranthir nibiḍatama eṣo 'tra bhavatām idaṃ hi prabrūmaḥ svaparam iha nāsty ekam abhidam / ahaṃ vedmīty eṣā ghaṭatanuviśeṣaprakaṭatā prathāś citrākārāḥ paramahasi bhāntīti kathitam // [AgMsv_1.128] tasmād ghaṭaṃ vedmy aham ity amutra bhedo na kaścin nanu me ghaṭo 'yam / bhātīti bhedapratibhānam asti naitan na tasyaiṣa śivas tathāyam // [AgMsv_1.129] ata eva dvaipāyanamukhyās teṣu svaśāstradeśeṣu / mamakāram eva mṛtyuṃ khaṇḍanadāyitvataḥ prāhuḥ // [AgMsv_1.130] tad evaṃ kālakalanopādhijātoparāgajāḥ / tadetyādi pratāyante paratattve 'pi saṃvidaḥ // [AgMsv_1.131] tatra pūrṇaikarūpatvāt sarvaṃ sarvatra cāpi tat / anyathā khaṇḍanāyogān na pūrṇā pūrṇatā bhavet // [AgMsv_1.132] tataḥ pūrṇatayā sarvaṃsahabhairavadhāmani / pañcātmako 'yaṃ śāstrārthaḥ śāmbhavaḥ. śaktyaṇusthitim // [AgMsv_1.133] nyakkṛtyaiṣa parāṃ devīṃ svātmany udrecya vartate / itthaṃ sa visisṛkṣuḥ san bhāvān visraṣṭṛtāpadāt // [AgMsv_1.134] pūrvam ucchalitānandaghanām abhajata sthitim / visraṣṭṛtāpade tv eṣa visargāveśabhāg api // [AgMsv_1.135] riktībhaviṣyann ānandaghanayā pūrṇayā citā / tāvad ānandaśaktyaṃśavisargāveśanirbharaḥ // [AgMsv_1.136] vartamānaḥ svaśaktyoghapūrṇaś cābhūd bhaviṣyati / riktaśaktir iti tryātmacitrasaṃvedanātmakaḥ // [AgMsv_1.137] tadāsau devadevaḥ syād visraṣṭari pade sphuṭam / nanu kiṃ vartamānāṃśe saṃsto bhūtabhaviṣyatī // [AgMsv_1.138] kiṃ nāma bhavatā jñātaṃ te svatantre 'pi ke cana / vartamānāvadher bhūtaṃ bhaviṣyac ca vibhajyate // [AgMsv_1.139] yac ca yatra na viśrāntaṃ tad vibhajyeta vai kutaḥ / kathaṃ cāvadhibhāvaḥ syād vartamānasya te prati // [AgMsv_1.140] tayor avadhimattvaṃ vā tat praty api kathaṃ bhavet / viśvasya viśvam avadhis tadvad vā jāyate na kim // [AgMsv_1.141] tasmād bhūtaṃ bhaviṣyac ca vartamānākhyasaṃvidi / rūḍham eveti tatraiva yadi viśrāntim āvahet // [AgMsv_1.142] yadi cātraiva nikhilakalpanāraśmimaṇḍalam / avisphārya kṣaṇaṃ tiṣṭhet saṃniruddhanijasthitiḥ // [AgMsv_1.143] tan nijāmṛtavisphāracamatkāraikacarvaṇām / labhate paramānandasudhāsandohavāhinīm // [AgMsv_1.144] tathā hi sūryaraśmyoghapūrṇaḥ syāc candramā yadā / tadā sūryakarān bhūyo yāvan na visisṛkṣati // [AgMsv_1.145] tāvat svamaṇḍalābhoge kṣaṇaṃ viśrāntisusthitaḥ / antaḥsthaviśvadevāṃśatarpaṇāpātram ucyate // [AgMsv_1.146] evaṃ bhāvaprakāśārkamarīcinicayāñcite / svabodhacandramahasi vartamāne hṛdantare // [AgMsv_1.147] viśrānto 'ntaḥsthitodāracitsudhāsārasundare / antaḥsthasvāmṛtāpūro vamyate na bahir yataḥ // [AgMsv_1.148] tata evāntar evāsau ghūrṇamānaḥ samucchalan / svāntaḥsthadevatācakratarpaṇāhaṃvidātmakaḥ // [AgMsv_1.149] jāyate yāvad uddāmyet tāvat svakaraṇakramaḥ / niruddhe raśmipaṭale vibhavābhāvayogataḥ // [AgMsv_1.150] na bhūtaṃ na bhaviṣyac ca vartamānād vibhajyate / avibhāgas tayor yāvat tāvat kā vartamānatā // [AgMsv_1.151] bhūtabhāvisvabhāvābhyāṃ sā hi yāti vibhāgitām / tad asmin saṃvidavadhau viśramya tuṭimātrakam // [AgMsv_1.152] kālagrāsaparo yogī jāyate khecaraḥ kṣaṇāt / uktaṃ hi bhāvābhāso yaḥ kālaḥ sa kalanātmakaḥ // [AgMsv_1.153] svasaṃvidraśmisaṃsphāro bhāvābhāvaḥ sa nāparaḥ / tasmāt svaraśmisaṃrodhadvāraruddhādhvamaṇḍalaḥ // [AgMsv_1.154] kālagrāsaikarasiko jāyate khecaraḥ svayam / tad uktaṃ parameśena tantre śrīḍāmarābhidhe // [AgMsv_1.155] niruddhya raśmicakraṃ svaṃ pītvāmṛtam anuttamam / kālobhayāparicchinne vartamāne sukhī bhavet // [AgMsv_1.156] rodho 'pi nāma naitasmin saṃkocaparivarjite / tadabhāvān na visphāro grāsatṛptī tathātra ke // [AgMsv_1.157] kiṃ tūktanītyā saṃrodhasphāragrāsādi bhāsate / na tathābhāsanāc cānyad vastu viśvatra kiṃ cana // [AgMsv_1.158] ity alaṃ khecarīcakragoṣṭhyālāpena bhūyasā / ko vābhinavagupte 'smin yogaḥ saṃvedanakrame // [AgMsv_1.159] prakṛtaṃ brūmahe devīvisṛṣṭāś citrasaṃvidaḥ / yāvat tāvad tad ūrdhvordhvaṃ sroto yad bhedavarjitam // [AgMsv_1.160] saurabhargaśikhādīni tataḥ śāstrāṇi tenire / uktaṃ bhargaśikhāyāṃ ca devena parameṣṭhinā // [AgMsv_1.161] ūrdhvasrotodbhavaṃ jñānam idaṃ tat paramaṃ priye / paramadhvaninordhvordhvasaṃvidrūpābhidhāyinā // [AgMsv_1.162] īśānavaktraniryātāt siddhāntād bhedam ādiśat / atrāpi pūrvabhedāṃśavyāmiśrībhāvacitritāḥ // [AgMsv_1.163] vijñānasaṃpadas tāṃs tāṃs tanvate śāstravibhramān / iha yāvat tu mukhyeyaṃ ṣaḍātmā śāstrasaṃtatiḥ // [AgMsv_1.164] etatpūrvārdhabhāgīni trikaśāstrāṇi yāni tu / ṣaḍardhasaṃjñayā tāni gurubhir bhāṣitāny alam // [AgMsv_1.165] na tu gūḍharahasyatvād evaiṣa vacanakramaḥ / evaṃ hi dvādaśārdhārdham ityādy api na kiṃ bhavet // [AgMsv_1.166] atra śaktitrayaṃ mukhyaṃ saṃpūrṇasthiti kalpate / ananyonyoparodhena pūrṇaṃ pūrṇacidātmakam // [AgMsv_1.167] tataḥ paraṃ tu tritayaṃ kasyāṃcid guṇitājuṣi / anyasyāṃ guṇatābhāji yāmalaṃ paribhāṣyate // [AgMsv_1.168] paścād visṛṣṭe 'rthaughe tadvaicitryopādhiyogataḥ / pṛthagbhāvaviyogāsu svātmaśaktiṣu pañcasu // [AgMsv_1.169] citspandecchāvidākarmarūpāsu svaucitīvaśāt / pañcabrahmāṅgasubhagāt sphuradbhāvāṃśabodhajam // [AgMsv_1.170] rūpaṃ śāstrātmatāṃ prāptaṃ pañcadhaiva vijṛmbhate / tathā hi prāg anantāntaḥsthitabhāvaughajṛmbhaṇam // [AgMsv_1.171] yāvat karoti bhagavāṃs tāvad īśamukhasthitiḥ / antaḥsthāyā abhinnāyāḥ kriyāśakter vijṛmbhaṇe // [AgMsv_1.172] kramād unmiṣite tāvān eṣa sphāraḥ pratāyate / kriyāśakteḥ sphuṭaḥ sphāro māyātvaṃ pratipatsyate // [AgMsv_1.173] māyātattvasvarūpe hi śiveśānīti vakṣyate / śuddhaśuddhetarāśuddhaviśvanirmāṇakāriṇaḥ // [AgMsv_1.174] pañcamantratanoḥ śambhor nirmeyāśuddhasaṃgatiḥ / asty eva pūrvakoṭyāṃ hi sarvam eva vyavasthitam // [AgMsv_1.175] tathā hi svagṛhāt kvāpi yiyāsoḥ prathamakṣaṇe / yāvat kiṃ cana gantavyaṃ yac ca tanmadhyavṛtti tu // [AgMsv_1.176] tuṭipāte 'pi sarvajñasarvakartṛtvalabdhṛtā / tata eva viśeṣāṃśaniṣkampakuśalātmanām // [AgMsv_1.177] tathā hi jātyakhaḍgāgradhārāsaṃsparśasaṃmitā / sphurattvasamakālaṃ dhīr viśeṣāṃśān prakarṣati // [AgMsv_1.178] ratnatattvasphuṭaprajño vidyuttatkāladarśitān / tāṃs tān viśeṣāṃś cinute ratnānāṃ bhūyasām api // [AgMsv_1.179] anekasvarasaṃbhārasparśalāghavayojite / vīṇāyām ekavistāre vaicitryaṃ vetti tanmayaḥ // [AgMsv_1.180] nibiḍābhyāsadhārāgraviśrāntaśravaṇendriyaḥ / vetty eva tatsvarāṃśāntaḥśrutyūnādhikatām api // [AgMsv_1.181] āstām abhedavāde 'sminn ayatnenaiva siddhyati / etad yatra vibhāte 'pi bhede vāstavam advayam // [AgMsv_1.182] bhedaikajīvite śāstre yāvad etad sthitaṃ sphuṭam / tathā hi pātañjalinā pāde vaibhūtanāmani // [AgMsv_1.183] nyarūpyata `prātibhād vā sarvam' atra mayāpi ca / prātibhe prathamonmeṣe saṃvidrūpiṇy akhaṇḍite // [AgMsv_1.184] sthitaḥ sarvasphurattātmā sarvasiddhiphalodayaḥ / evaṃ jagati nirmeye nirmitsāsvīkṛtaṃ balāt // [AgMsv_1.185] aśuddham api tadrūpanānāvaicitryayogy api / sāmānyākārarūpeṇa dalaṃ bhedātmasundaram // [AgMsv_1.186] āste pronmiṣitaṃ saiṣā bhedābhedātmikā sthitiḥ / ata eva hi sādākhye jñānaśaktisvarūpiṇi // [AgMsv_1.187] aśuddhileśakāluṣyāt parāparatayā sthitiḥ / teneśabhuktād etasmād apy ūrdhvapadabhāginaḥ // [AgMsv_1.188] māyāprakaṭanautsukyāt tatsaṃskārajuṣas tathā / bahukriyāsamārambhamayaṃ vividhamantraṇam // [AgMsv_1.189] prādurbhūtaṃ mahājñānasantateś ca śivapradam / sa hi tatrāparo bhāvaḥ parabhāvanimīlitaḥ // [AgMsv_1.190] na tu rūḍhim upāgacched aśuddhordhvavidhāv iva / tena vaiṣṇavabauddhādiśāsanāntaraniṣṭhitāḥ // [AgMsv_1.191] yathā samyaṅ na mucyante na tathā śaivasaṃskṛtāḥ / atimārgakramakulatrikasrotontarādiṣu // [AgMsv_1.192] parameśānaśāstre tu ye samyag dīkṣitā narāḥ / teṣāṃ naivāpavargasya lābhe bhedo 'sti kaś cana // [AgMsv_1.193] na caitadatirikto 'pi mokṣopāyo 'sti kaś cana / kevalaṃ kvāpy anāyāsāj jīvanmuktikrameṇa ca // [AgMsv_1.194] śīghram eva parā siddhir yathāsmaddarśaneṣv iti / kvāpi tattvāvalīyogaparipāṭīkramāc cirāt // [AgMsv_1.195] tais taiḥ kriyākalāpaiś ca labhyate paramaṃ phalam / ata evāsti saṃhāradṛśām kauliky apīha dṛk // [AgMsv_1.196] yathoktaṃ kālapādādau dīkṣayec chvapacān iti / cidunmeṣādikāḥ pañca yāḥ pūrvaṃ prāgabhedataḥ // [AgMsv_1.197] proktāḥ parasmiṃś cinnāthe bhairave samavāyataḥ / tā eva bhāvopādhyaṃśalabdhabhedavibhāvitāḥ // [AgMsv_1.198] bhedāṃśam eva puṣṇanti prāgabhedajuṣo 'py alam / tathā hy odanasaṃbhogo yo dehasyopacāyakaḥ // [AgMsv_1.199] kaphasaṃcayapātena sa dehasyāpacāyakaḥ / nanu devasya viśvātmābhede 'pi svāparicyuteḥ // [AgMsv_1.200] vikāriṣv eva yogyānām upādhīnāṃ gatiḥ kutaḥ / tadupādhivaśād bhedo bhairave bhāvasaṃbhavāt // [AgMsv_1.201] iti nāsmanmanobhūmāv upāroḍhum ivārhati / tūṣṇīṃ vikāriṇo bhāvāḥ santīti hy atisāhasam // [AgMsv_1.202] devaḥ sa eva viśvātmā tathārūpeṇa bhāsate / anupādher abhinnasya bhinnam aupādhibhāsanam // [AgMsv_1.203] nanv itthaṃ tad asatyaṃ syāt kathaṃ satyaṃ tad eva hi / tathāvabhāsanād anyat kva kiṃ satyaṃ nirūpyatām // [AgMsv_1.204] nanv evaṃ svapnasaṃsāraḥ kiṃ satyaṃ kiṃtv asau kila / abhīṣṭārthakriyāvandhyo 'satyo vyavahṛtaḥ param // [AgMsv_1.205] etac cāgre prapañcena yuktiyuktaṃ nirūpyate / tasmād unmeṣaśaktir yā pūrvam āsīd abhedinī // [AgMsv_1.206] bhāvonmeṣasvarūpāsau yātā tatpuruṣasthitim / yad abhinnaṃ tad agrāhyaṃ yac ca grāhakam īśvaram // [AgMsv_1.207] adhunā tat sthitaṃ grāhyaṃ bhedāt tadgrāhakaṃ bhidaḥ / puruṣākhyaṃ tataḥ proktaṃ sṛṣṭeḥ prārambhayogataḥ // [AgMsv_1.208] susphuṭapratyabhijñānān mukhyaṃ vaktraṃ ca bhaṇyate / ata evātra visarabhāvasthitivighātakam // [AgMsv_1.209] nānāruggrahasaṃghātaviṣādi paricarcyate / anekayuktidalitavyādhisaṃśāntasusthitāḥ // [AgMsv_1.210] atra susphuṭatāṃ yānti bhāvā bhedaikavṛttayaḥ / bhāvatvam eva yat sarvaṃ tat tv idaṃ pūrvajaṃ mukham // [AgMsv_1.211] sarvataś ca guṇotkarṣād īśānasyordhvavaktratā / dikkālakalanāśūnye na tu digbhedakalpanāḥ // [AgMsv_1.212] yo hi yasmād guṇotkṛṣṭa iti cordhvo bhaviṣyati / tato bhāvān yadā samyag icchatīcchāvibhūtitaḥ // [AgMsv_1.213] tadecchāyāṃ samārūḍhāḥ sā cecchā caiva nirmalā / yena tanmayatāyogāt saṃvidaikyaṃ spṛśanty amī // [AgMsv_1.214] kiṃtūpādhyuparaktecchāsaṃchādanatirohitāḥ / te tadānīṃ sthitā bhāvā devas tu svaiṣaṇāsthitaḥ // [AgMsv_1.215] parācīnitasaṃvittivaktro na ca parāṃ sthitim / pūrṇām adhyuṣitas tena suṣupta iva bhāsate // [AgMsv_1.216] asuptaś ca prabuddhatvāt tasya svāpo nimīlanam / na hy asti paramārthena bhairavānandasaṃvidaḥ // [AgMsv_1.217] tasmin paraprakāśe hi nimīlattvam upāgate / pralayāt tannimīlattvamitir vā kutra bhāsatām // [AgMsv_1.218] anābhātaṃ ca no vastu vyomasadmagavākṣavat / so 'pi vā kalpitākāraś citprakāśe prakāśate // [AgMsv_1.219] tad amīlita evāyaṃ nimīlann iva tiṣṭhati / prabhūṇām avikalpyā hi śaktir durghaṭakāriṇām // [AgMsv_1.220] idaṃ sukhena ghaṭate duḥkhena ghaṭate tv idaṃ / ity ābhāsanavaicitrye svatantro hi sa eva naḥ // [AgMsv_1.221] tad eva tasya svātantryaṃ śaktir niyatināmikā / yayā ruddhaḥ paśur jātu svātantryaṃ naiva vindati // [AgMsv_1.222] tadapekṣābalāt proktā patyau durghaṭakāritā / na hi viśvātmanaḥ kiṃ cit sughaṭaṃ vātha durghaṭam // [AgMsv_1.223] kiṃ muhur muhur etenāsakṛn nanu nirūpitam / hantāvismṛtiśīlaṃ tvāṃ praty etat syād apārthakam // [AgMsv_1.224] ekam uddiśya kiṃtv etatsaṃrambho na virājate / kiṃ hy ekāṅkurasaṃpattyai prāvṛṣeṇyāḥ payomucaḥ // [AgMsv_1.225] marmasthānam idaṃ cātra vyutpādyo hi janaḥ sa ca / vyāpto hṛdbhuvi karmaughakṛṣṭāyāṃ saukumāryataḥ // [AgMsv_1.226] māyābījotthitānantavikalpāṅkurakandalaiḥ / bhedābhimānajanitavācanaucityasevitaiḥ // [AgMsv_1.227] yāvad vidyāmahādāvajvālayaiṣā punaḥ punaḥ / nālabdhā tāvad asyaitad dvaitaṃ rohet punaḥ punaḥ // [AgMsv_1.228] tīkṣṇayuktikuṭhāraughaiḥ sadvidyāvahnidīpitaiḥ / nirbhinno bhedaviṭapī punar naiva prarohati // [AgMsv_1.229] evaṃ deve suṣuptāṃśamadhyāsīne sthitā api / asaddeśīyatāṃ yānti bhāvāḥ śvabhrakapitthavat // [AgMsv_1.230] atra tādṛśam eva svaṃ jñānaṃ vairāgyanirbharam / nirupākhyaṃ nirālambaṃ vyajṛmbhata vibhāgataḥ // [AgMsv_1.231] kapālamālābharaṇāḥ śmaśānapadavāsinaḥ / asmātparāṅmukhībhūtā bhūtasaṃghātagocarāḥ // [AgMsv_1.232] bhogyaṃ jugupsāvadhi sarvam eva bhoktā hy ahaṃ kaḥ kila deha eṣaḥ / carmāsthimātraṃ na ca sāram atra leśāṃśabhāge 'pi kadācid asti // [AgMsv_1.233] ittham abhyasyamānās te parāṃ vairāgyasampadam / pratikṣaṇam upāruhya nimīlanti tadāhatāḥ // [AgMsv_1.234] kim etad iti dhāvanti duḥkhe 'pīndriyavṛttayaḥ / etad evam iti prāyo virajyante sukhād api // [AgMsv_1.235] dṛṣṭānuśravikārthaughavaitṛṣṇye vaśatādhiyaḥ / tatparaṃ puruṣakhyāter guṇavaitṛṣṇyam ity api // [AgMsv_1.236] nanv akāṇḍe 'pi pṛcchāmaḥ kiṃ cid yadi na kupyate / * kim akāṇḍe bhedakāṇḍabhedakāṇḍaghaṭāvadhau // [AgMsv_1.237] tarhi saṃvid iyaṃ śuddhā svabhāvād eva cet katham / aśucibhyo 'pi bhogebhyo rasāt spṛhayatetarām // [AgMsv_1.238] nanv avismṛtiśīlatvābhimānaḥ kvādhunā gataḥ / alaṃ vā buddhyupālabdhair uktam apy etad ucyate // [AgMsv_1.239] svabhāvād eva saṃvittiḥ prakāśaparamārthikā / viśvāvabhāsayogena bhātīti hi vipañcitam // [AgMsv_1.240] ataś ca saṃvido devyā viśvasmin bhāvamaṇḍale / svātmany evocchalattvaṃ kiṃ khaṇḍanādāyi jāyate // [AgMsv_1.241] yadāpi parameśānaśaktyā bhedo 'vabhāsyate / tadāpi saṃvid bhāveṣu dhāvatīti vivicyate // [AgMsv_1.242] yathā loṣṭahradajvālāśvāsakumbhaviyatsthitiḥ / dharāmbudhimahātejaḥsamīrānantakhātmatām // [AgMsv_1.243] yāty eva mitirūpeyaṃ saṃvit svocchalitā kramāt / saṃvidrūpasajātīyān bhāvān evānudhāvati // [AgMsv_1.244] nyarūpyata tathā caitat kenāpi parameśinā / nimnaṃ taḍāgapānīyaṃ kaḥ pravartayituṃ kṣamaḥ // [AgMsv_1.245] paripūrṇe punas tasmin pravāhāḥ sarvatomukhāḥ / nanu kiṃ kāṃś cid evetthaṃ saiṣā svaniyater balāt // [AgMsv_1.246] itthaṃ dhāvati tac cāsyā rāgatattvātmakaṃ vapuḥ / tatrāpi ca tathā rāgābhāsa eva sa dhāryatām // [AgMsv_1.247] cidātmani tu rāgo 'stu ko 'py anyārūṣaṇātmakaḥ / nanv itthaṃ cet kathaṃ nāma sā kutrāpi virajyate // [AgMsv_1.248] hanta prakṛta evāyaṃ vādaḥ saṃgatim āgataḥ / yadā hi citir evaiṣā sarvataḥ saṃkucatsthitiḥ // [AgMsv_1.249] krameṇa bhogopāyebhyo bhogyebhyo dehato bhujaḥ / bhogād bhoktus tathā śūnyā mahāpralayabhāg iva // [AgMsv_1.250] jāyate rudrarūpaiṣā daśā sāṃhārikī yataḥ / sadyojātaś ca yad rudraḥ puruṣaś ceśvarātmakaḥ // [AgMsv_1.251] śrīmān sadāśivo deva īśānaś ceti gīyate / viṣṇur vāmaḥ kajy aghora iti caitad bhaviṣyati // [AgMsv_1.252] antaḥsthasarvaśaktitvenaikaikasyāpi bṛṃhaṇāt / brahmāṇy etāni kathyante bṛhattvād viśvabṛṃhaṇāt // [AgMsv_1.253] tadanyaśaktyudrekāṃśe hy ata eva vivakṣite / pratyekam asti brahmādihetupañcakayogitā // [AgMsv_1.254] saiva śāstreṣu bhedena teṣu teṣu pratanyate / ataś ca sadyojāte 'smin mukhyā raudradaśā sthitā // [AgMsv_1.255] sā ca saṃkocarūpāpi cidvikāse bhaviṣyati / yallīnau brahmaviṣṇvaṃśau tenādhaḥkurute balāt // [AgMsv_1.256] vastvabhāvamayītyādidaśā rudrādhidevatā / bhinnaprameyeti śrīmadutpalena nyarūpyata // [AgMsv_1.257] jāto 'pi bhedatanmātre saṃkocaṃ yad upāgataḥ / tato vyatinimīlete bhoktṛbhogyāv iha sphuṭam // [AgMsv_1.258] ajātam iva tad viśvam atra sadyo 'vabhāsate / sadyojātapadaṃ tena śūnyasaṃvedanātmakam // [AgMsv_1.259] tataḥ śūnyapadasyāntar yāvat sa ca vivikṣati / devas tāvat svayaṃ bodhe viśvaṃ procchalati sthitam // [AgMsv_1.260] jānāti seyaṃ nāthasya jñānaśaktir vikāsinī / tayor vikāsiciddhāmni līnatvam upapāditam // [AgMsv_1.259] saṃvidaḥ śūnyarūpāyā vikāso viśvam eva tat / tathā hi ghanasauṣuptaviśrāntivaśanirbharaḥ // [AgMsv_1.262] tāṃs tān gṛhāpaṇādyaṃśān vetti svapnapadābhidhān / ata eva na sā sṛṣṭiḥ sthitir eva tu sā tathā // [AgMsv_1.263] pūrvasṛṣṭeṣu bhāveṣu tad dhi vijñānamātrakam / tathā ca jāgrato rūpāt svapno bhedena jāyate // [AgMsv_1.264] kiṃtu jāgratpadādīnāṃ pratyekaṃ bahubhedatā / nirṇeṣyate tato yuktaṃ sṛṣṭirūpeṇa bhāsanam // [AgMsv_1.265] ato nijavibodhena tān bhāvān vyāpnuvan vibhuḥ / etais tyājayate tāṃ svām audāsīnyadaśāṃ vibhuḥ // [AgMsv_1.266] jñānaśakter iyaṃ jṛmbhā tajjñānasthitibhāvinaḥ / bhāvāḥ prayānti pūrṇatvaṃ vikāsinijatejasaḥ // [AgMsv_1.267] paramaḥ khalu saṃkocaḥ sadyojātapade bhavet / yad eṣāṃ svasvarūpasya niṣṭhā naiva sma jāyate // [AgMsv_1.268] vinā saṃvidupārohaṃ sattāsattā jaḍo 'jaḍaḥ / anīlaṃ nīlam ityādivyavasthā kalpatāṃ katham // [AgMsv_1.269] yad uvācotpalagurur yathā sadasatāṃ tathā / jaḍājaḍānāṃ na svātmaviśeṣa iti niścitam // [AgMsv_1.270] tasmād bodhabharollāsavisṛṣṭasvaparasthitim / cidanuprāṇanāṃ viṣvag vamann ānandasundarām // [AgMsv_1.271] cidekavapuṣā viśvaṃ svīcikīrṣaṃś cidātmani / svabodhaśaktivamanāt sa devo vāma ucyate // [AgMsv_1.272] svabodhaśaktyudrekeṇa yady apy eṣa prayacchati / bhāvānāṃ svavapus tādṛk tathāpi paramārthataḥ // [AgMsv_1.273] svīkartum icchan saṃhāram eṣāṃ kalpayate bhidaḥ / ato bhedavyavasthāyāṃ vāmo 'sau parameśvaraḥ // [AgMsv_1.274] atra saubhāgyaniḥṣyandi tādṛg jñānaṃ pratāyate / saubhāgyaṃ socyate teṣāṃ bhinnānāṃ svīkriyaiva yā // [AgMsv_1.275] bhāvānāṃ ca vicitrāṇāṃ bhogāṅgānāṃ svaśaktitaḥ / svakautukakalālokād ucchalanty eva yā citiḥ // [AgMsv_1.276] saiva svabhāvarāgeṇa viśvaṃ rañjayate yataḥ / vyakto hi rañjayed viśvaṃ vyaktiś cāsya svarūpataḥ // [AgMsv_1.277] yaiva procchalitāvasthā svīkārecchābharodayaḥ / tadraśmisārasarvasve kṣaṇaṃ tiṣṭhaty ananyadhīḥ // [AgMsv_1.278] kiṃ nākarṣati kiṃ naiṣa ca bhāvayati yogavit / tata evocyate śāstre nārakto rañjayed iti // [AgMsv_1.279] kāmasthaṃ kāmamadhyasthaṃ kāmāṅkuśapuṭīkṛtam / kāmena sādhayet kāmān kāmaṃ kāmeṣu yojayet // [AgMsv_1.280] kāmaḥ svīkartum icchaiva tadācchādanayogataḥ / viśvaṃ sādhayate kāmī kāmatattvam idaṃ yataḥ // [AgMsv_1.281] tathā hi parame svātmany adhyāsya sthairyam añjasā / taducchalitasaṃbodhakalāsaṃchādanakramāt // [AgMsv_1.282] viśvaṃ kāmāṅkuśādhīnaṃ kiṃkaratvena bhāsate / adhyātmasiddhayā yuktyā tv anayaiva nijodaye // [AgMsv_1.283] prāṇaḥ puryaṣṭakaṃ dehaṃ vyāpya viśvaṃ prakarṣati / tattvasya kāmatattvasya prakaṭīkriyayā yataḥ // [AgMsv_1.284] siddhacakreṣv idaṃ gopyaṃ kiṃ vā na prakaṭīkṛtam / śūnyānandāt prasṛtyaiva devaḥ procchalitātmakaḥ // [AgMsv_1.285] vartamāno nijāḥ śaktīr vikāsyaiva pravartate / yatrāsya pravivikṣāsti yataś ca prāvṛtad vibhuḥ // [AgMsv_1.286] sarvāḥ śaktīr asau bhāvaḥ svātmany udrecya vartate / tataś cidātmako devo nyagbhūta iva bhāsate // [AgMsv_1.287] udbhūtās tu vibhānty etāḥ pronmeṣecchāvidikriyāḥ / ataś catuṣkayukto 'sau yady api pratibhāsate // [AgMsv_1.288] tathāpi śaktigaṇanā vastuto 'sya bhavet kutaḥ / atraiva bhāvabhedāṃśanirmūlanakalā yataḥ // [AgMsv_1.289] sthitas tataḥ samācāro lokātikrāntagocaraḥ / anantaśaktivaicitryād atrāpy uccāṭanādayaḥ // [AgMsv_1.290] saṃhāralīlābhūyiṣṭhā api tās tāḥ kriyāḥ sthitāḥ / tad itthaṃ jñānaśaktyante bhāvānāṃ vapuṣi sthite // [AgMsv_1.291] kriyāśaktir athāntyaiva tān saṃharati sādaram / yathā sūkṣmatamā śaktir unmeṣākhyā parāvadhau // [AgMsv_1.292] sraṣṭavyabhāvasthaulyena sthūlākāreva bhāsate / tathaivaiṣā kriyāśaktir yasyāṃ bhāvā nimeṣitāḥ // [AgMsv_1.293] svasvarūpasthitā kāpi pūrṇeva pravijṛmbhate / nanv asty eva kriyā yasyāṃ bhedaḥ pratyavabhāsate // [AgMsv_1.294] maivaṃ sarvā kriyā bhedaṃ praty uta prāg vyapohati / tathā hi bhedabhūmau ye kāṣṭhajvalanataṇḍulāḥ // [AgMsv_1.295] ta eva pākāviṣṭatve bhedaṃ projjhanti sādaram / yadi bhinnasvarūpās te pākaikyaṃ tat kathaṃ bhavet // [AgMsv_1.296] bhinnaṃ svarūpam aṅgānāṃ na hi yuktyopapadyate / nanu pāko na kaś cit sa yat tan nānāsvarūpakam // [AgMsv_1.297] jvalanakledadāhādi tat pāka iti śabdyate / bhinnā eva kriyāḥ sarvāḥ phalam ekaṃ prati sthitāḥ // [AgMsv_1.298] pāka ity ucyate nānyā kriyā nāmāsti kācana / etad eva kathaṃ bahvya ekaṃ phalam abhīpsitam // [AgMsv_1.299] kathaṃ saṃpādayeyus tāḥ. pūrvoktād eva hetutaḥ / nanu locanadīpārthamanaskārair api sphuṭam // [AgMsv_1.300] janyate jñānam ekaṃ tat tathaivātra bhaviṣyati / so 'yaṃ kardamasaṃmardamalinībhūtavigrahaḥ // [AgMsv_1.301] marau marīcikāmbhobhiḥ snānecchur abhidhāvati / bhinnasvarūpād yady ekam asti vastv iti saṃbhavaḥ // [AgMsv_1.302] tarhi kāraṇabhedena na bhedaḥ pāramārthikaḥ / atha bhinnasvarūpaṃ tad ekaṃ cety upagamyate // [AgMsv_1.303] svabhāvabhedo bhedāyety etat tyaktaṃ vrataṃ bhavet / nanv itthaṃ sā kriyā mā bhūd ekā kāṣṭhādi kārakam // [AgMsv_1.304] phalaṃ janayatām evam apy astu na hi naḥ kṣatiḥ / kriyā hi nāma nāsmākam anyā śaktis tv asau yataḥ // [AgMsv_1.305] śaktiś ca phalabhitkḷptyā bhāvātmaivāvibhedataḥ / sā ca śaktir vibhor eva sa ca viśvātmavigrahaḥ // [AgMsv_1.306] phalakārakabhedena na bhinnā paramārthataḥ / svātmany abhinne 'pi vibhor evaṃ bhedāvabhāsanāt // [AgMsv_1.307] kriyāśaktir iti proktā yayā kartā maheśvaraḥ / nanu yat paśavaḥ kuryuḥ kathaṃ tad upapadyatām // [AgMsv_1.308] te hi bhedaikajīvatvāt kuryur bhedavatīṃ kriyām / alam etena paśavaḥ kathaṃ kuryur iti sphuṭam // [AgMsv_1.309] sa eva svavacaśchinno vādo vandhyāsutādivat / na hi kumbhakṛtaḥ kvāpi kadācit kartṛtā bhavet // [AgMsv_1.310] yadi nāsau maheśākhyāt kartur avyatirekabhāk / nanu kiṃ svit kulālena kumbho 'pi kriyate tataḥ // [AgMsv_1.311] īśasya viśvakartṛtve kiṃ paṭe 'pi na kartṛtā / yady evaṃ tat kulālena paṭo 'pi kriyate na kim // [AgMsv_1.312] nanv evaṃ sati no kartā ko 'py anya iti karmaṇām / śubhāśubhānāṃ svaphalaṃ kartuṃ kaṃ prati hetutā // [AgMsv_1.313] evam evaitad āyuṣmaṃs tathāhy evaṃ vijānatām / na kiṃ cana phalaṃ kvāpi śubhāśubhasamudbhavam // [AgMsv_1.314] itthaṃ ye tu na jānanti bhuñjate te 'vipaścitaḥ / tad eva karmasaṃjñaṃ tu malam ajñānamūlakam // [AgMsv_1.315] etad evānumanyaiva kecit saṃvittimātrakam / saṃmanyante hy akartāraṃ kartṛtvānupapattitaḥ // [AgMsv_1.316] citsvarūpādhikaṃ hy asya yat tat kartṛtvam ucyate / taj jāḍyam arpayed asmai cidādhikyaprasaṅgataḥ // [AgMsv_1.317] prakṛteḥ kartṛtā puṃsi nanu nāmopacaryate / etan nyāyapathāpetair vṛthā jegīyate gṛhe // [AgMsv_1.318] upacāro hi no vastutathātvaṃ pratipadyate / vyapadeśaḥ paraṃ tādṛg vastuśūnyo 'stu tāvatā // [AgMsv_1.319] nopacārikavahnitvavyapadeśe 'pi mānavaḥ / himānīśīkarāsārivātotthaśiśirāpahaḥ // [AgMsv_1.320] draṣṭuḥ puṃsaś ca na draṣṭrī prakṛtiḥ parigīyate / na cānyo 'sti varāko 'taḥ kartṛbhāvopacārakaḥ // [AgMsv_1.321] kiṃ ca prayojanaṃ tasya kartṛtvavyavahārajam / vyapadeśas tu nāvastu parivartayituṃ kṣamaḥ // [AgMsv_1.322] ye 'py ātmānaṃ nayavidaḥ kartāraṃ samupāgaman / te 'pi praśnam imaṃ tāvad asmākaṃ pratibhārpitam // [AgMsv_1.323] kiṃ yādṛglokasaṃsiddhakartṛtvaṃ karmayogataḥ / spandātma tad vibhau spandahīne samupapadyate // [AgMsv_1.324] nanu jñānaṃ cikīrṣā ca yatnaś ceti guṇatrayam / samavaiti yad atrāsya tat kartṛtvam udāhṛtam // [AgMsv_1.325] itthaṃ bālamatīnāṃ dhīr vipralabhyeta vañcakaiḥ / dārakā api vā vidyur na saṃvedanavarjitāḥ // [AgMsv_1.326] tatra jñānaṃ na kartṛtvaṃ sarvatrāsty eva tad yataḥ / icchāyatnāv api prāyaḥ saṃstaḥ sarvasya sarvataḥ // [AgMsv_1.327] kumbhakāro gṛhābhāvaparitāpitacetanaḥ / jānann icchan sayatno 'pi kiṃ kuryān nātmano gṛham // [AgMsv_1.328] nanu kartuṃ na jānāti tataḥ kartuṃ na cecchati / tasmāt kartuṃ na yatate tad gṛhaṃ kurutāṃ kathaṃ // [AgMsv_1.329] kartum ity eva yad rūpaṃ jñānādīnāṃ viśeṣaṇam / karotes tatra ko 'rthaḥ syād yadi saspandatā kila // [AgMsv_1.330] tadāsau spandituṃ vetti prepsatīti bhaved vacaḥ / tac ca svātmagataṃ nāsya spanditaṃ vaibhavodbhavāt // [AgMsv_1.331] anyad aspanditaṃ jñānaṃ śarvasyāpi na saṃbhavet / jñānecchāyatnavattvaṃ ca karaṇaṃ tasya bhāṣitam // [AgMsv_1.332] ātmanaḥ kartum ity asya tato 'rthapravivecane / jānātīcchan prayatate jñātuṃ yatitum eṣitum // [AgMsv_1.333] pratyekam iti yo 'rthaḥ sa kartuṃ vettīti śabditaḥ / cikīrṣitṛtvaṃ caitat syān na kartṛtvaṃ punar bhavet // [AgMsv_1.334] tathātve mānasaiḥ sāmyaṃ bhaved vākkāyakarmaṇām / vākkāyakarmabhir vāsya kathaṃ kartṛtvam āpatet // [AgMsv_1.335] mānasāny api karmāṇi kathaṃ tasyeti gīyatām / tadguṇatrayasadbhāve manovākkāyasambhuvām // [AgMsv_1.336] karmaṇāṃ saṃciter eṣa karmabhāgīti cen nanu / upacāro 'yam evaṃ syāt sa cāvastv iti varṇitam // [AgMsv_1.337] kiṃ cātmagamahattvādidravyāntaguṇasaṃnidhau / tāni santīti kiṃ so 'pi kartṛtvāyatano bhavet // [AgMsv_1.338] na cāstv ity upagantavyaṃ muktāv api hi tad bhavet / anyātmaguṇasāṃnidhye samaś caiṣa vidhir yataḥ // [AgMsv_1.339] ātmasv ataḥ pravarteran kṛtanāśākṛtāgamāḥ / kiṃ ceśvareṇa sarvatra buddhimattāvyapekṣiṇi // [AgMsv_1.340] saṃniveśādhike kārye nimittatvaṃ kṛtaṃ yadi / svaiḥ svaiś ca samavāyānyakāraṇāṃśaiḥ prapūrite // [AgMsv_1.341] kam aṃśaṃ kumbhakārādeḥ prātuṃ bhavatu hetutā / na hi so 'sty aṃśaleśo 'pi sarvakartari yaṃ prati // [AgMsv_1.342] na jñānecchāyatnam asti kartṛtvaṃ nānyad ity api / tasmān nānyasya kartṛtvaṃ kadācid api saṃbhavet // [AgMsv_1.343] īśvarād īśvarasyāpi svātantryaṃ kartṛtāṃ viduḥ / tad itthaṃ parameśānāṃ bhede bhede 'pi vātmanām // [AgMsv_1.344] prabhavanti na karmāṇi bandhanāya svabhāvataḥ / tasmād idam amuṣmāt syāt karmaṇo vā śubhāśubham // [AgMsv_1.345] tad aiśvaryam amuṣyaiva vihitaṃ parameśituḥ / nirṇītam etad anyatra mayaiva vitataṃ yataḥ // [AgMsv_1.346] tad alaṃ prakṛtaṃ brūmaḥ kriyāśaktir iyaṃ parā / aghoratvena devasya tata eva prakīrtitā // [AgMsv_1.347] dākṣiṇyam ata evāsyā bhāvānāṃ śivasaṃśraye / yato 'ñjasaiva mārgo 'yaṃ yā kriyā ca na sātmikā // [AgMsv_1.348] nanu nātra sthitāḥ kecid bhāvā ye śivatāśritāḥ / kartāraḥ satyam itthaṃ tu bodhyamāno 'vadhārayet // [AgMsv_1.349] deśakālakriyākārakalpanāpathavarjitaḥ / devadevas tathaivāsya śaktiḥ sā viśvarūpiṇī // [AgMsv_1.350] tad viśvam api kālādikalaṅkāṅkakalojjhitam / \hspace{3cm} bhairavābhedavartinam // [AgMsv_1.351] tatsvātantryāt svatantraṃ tat svātmani procchalat sthitam / yato bhāti tato 'py astaśivāveśabahiṣkṛtam // [AgMsv_1.352] ata eva parā seyaṃ dakṣiṇāghorarūpiṇī / yad vakṣyate jantucakre śivadhāmaphalapradāḥ // [AgMsv_1.353] parāḥ prakathitās tajjñair aghorāḥ śivaśaktayaḥ / anyatrāpi kriyāśaktiḥ śivasya paśuvartinī // [AgMsv_1.354] bandhayitrī svamārgasthā jñātā siddhyupapādinī / akārādihakārāntaḥ prasaro yaḥ pragīyate // [AgMsv_1.355] sa eva bindunilayād asvaratvam upāśritaḥ / kriyāśaktivijṛmbheyaṃ samastavarṇamālikā // [AgMsv_1.356] kroḍīkṛtāv aham iti parāmarśasvarūpiṇī / tiṣṭhaty eva. tataḥ pūrṇaparāhaṃkārasasphuraḥ // [AgMsv_1.357] anantādiviriñcāntapaśusaṃghātaghasmaraḥ / nijodaradarīnītacarācarajagadvrajaḥ // [AgMsv_1.358] svacaitanyavimarśāntar grastapudgalasaṃcayaḥ / yāvad ullasitas, tāvat kriyāśaktisvarūpataḥ // [AgMsv_1.359] asaṃvijñānaniḥsaṃkhyavaicitryacarcitasthiteḥ / anantakāryaśāntyādisaumyaraudrabhidātmanaḥ // [AgMsv_1.360] api svagrāsamāhātmyaprakaṭīkṛtasusthiteḥ / aucityād vividhākārā api bhairavatejasaḥ // [AgMsv_1.361] riktapūrṇobhayabhavapunarāvṛtticitritāḥ / śāktasvarūpaviśvākhyasvāṃśagrāsaikalampaṭāḥ // [AgMsv_1.362] lokakālacirārūḍhabhāvonmūlanabhāvitāḥ / śaktayo nijavisphārād raśmipuñjaṃ nijaṃ nijaṃ // [AgMsv_1.363] prasārayantyaḥ saṃkalpasatyabhāvasamāśrayāt / svocitāny eva lokotthavāmācārabahiṣkṛteḥ // [AgMsv_1.364] ghaṭayanty eva śāstrāṇi yātāni paripūrṇatām / yādṛk prathamasaṃbhūto lokātikrāntigocare // [AgMsv_1.365] samācāraḥ sa evātra grastabhedadaśo bhavet / pūrṇeyaṃ parameśasya mahāsṛṣṭir iha sthitā // [AgMsv_1.366] yasyāṃ saṃhārasṛṣṭyaṃśā viśve te madhyavartinaḥ / sā cādyā sṛṣṭir ity eva naiva vaktuṃ bhavet kṣamam // [AgMsv_1.367] adeśakāle tattve hi katham ādyādisaṃbhavaḥ / jāgraddaśeyaṃ sā mukhyā pronmeṣapadabhāginī // [AgMsv_1.368] brahmaiṣa nijaśaktyaṃśasaṃbodhakamalāsanaḥ / tā etāḥ sauśivād rūpāt prabhṛti brāhmam antataḥ // [AgMsv_1.369] rūpaṃ kṛtvā vijṛmbhante saṃvinnāthasya śaktayaḥ / etāvān eva devo 'yam iti yady api śakyate // [AgMsv_1.370] na vaktum aprameyatvāc cidrūpasya maheśituḥ / prabodhapañcadaśikāmadhye tādṛṅ mayā sphuṭam // [AgMsv_1.371] uktaṃ mitaprakāśatvaṃ jaḍasya kila lakṣaṇam / jaḍād vilakṣaṇo bodho yato na parimīyate // [AgMsv_1.372] tathāpi svayam etādṛg devo mānavivarjitaḥ / nijasvātantryayogena kṛtvātmānaṃ carācaram // [AgMsv_1.373] īśatatpuruṣājātair udbhūtair udbubhūṣubhiḥ / ekakaiḥ ṣaḍbhir, ekena trikeṇa, dvyātmakais tribhiḥ // [AgMsv_1.374] jāyate śivabhedānāṃ daśānāṃ vividhā sthitiḥ / ata eva vicitrābhyaḥ saṃvidbhyo miśratāvaśāt // [AgMsv_1.375] citrāṇy atra śivākhye 'pi bhedajñānāni tenire / yadā trayāṇāṃ vaktrāṇāṃ vāmadakṣiṇasaṃgatiḥ // [AgMsv_1.376] tadā pratyekaśaktitvaṃ bhaviṣyadbhavadudbhavaiḥ / ṣaṇṇāṃ tritve rudrabhedas tenāṣṭādaśadhā sthitaḥ // [AgMsv_1.377] ekaikaṃ pañcavaktraṃ ca vaktraṃ yasmāt pragīyate / daśāṣṭādaśabhinnasya tato bhedair asaṃkhyatā // [AgMsv_1.378] pūrvoditayathāsvasvajñānakarmavicitritāḥ / nirṇīyante yatas teṣu tena no punaruktatā // [AgMsv_1.379] anyānya eva bodho hi samācāraḥ kriyākramaḥ / tatra tatra tathā proktaḥ sarvas tu śivadhāmagaḥ // [AgMsv_1.380] yathā jalakaṇāh sarve viśrāmyanti mahāmbudhau / tathā jñānakriyāḥ sarvāḥ saṃvitsindhau maheśvare // [AgMsv_1.381] mitam api jalaṃ bhūmau sūryāṃśubhiḥ kila pīyate / tad api ca punar vṛṣṭidvāraiḥ prayāti mahārṇavam / jagati nikhilaṃ jñānaṃ karma sphuṭaṃ kim api svayaṃ / kim api ca paraiḥ pāramparyāc chivārṇasi majjati // [AgMsv_1.382] yac cānte dakṣiṇe hārdaṃ liṅgaṃ hṛt paramaṃ matam / tad apy antaḥkṛtāśeṣasṛṣṭabhāvasunirbharam // [AgMsv_1.383] bhedabhāvakamāyīyatejoṃśagrasanāc ca tat / sarvasaṃhārakatvena kṛṣṇaṃ timirarūpadhṛt // [AgMsv_1.384] vijñānaśāstre kathitam ata eva maheśinā / līnaṃ mūrdhni viyat sarvam ityādi timiraṃ vibhoḥ // [AgMsv_1.385] evam eva durniśāyāṃ kṛṣṇapakṣāgame ciram / bhāvayed bhairavaṃ rūpaṃ bhāvayadbhir durābhidam // [AgMsv_1.386] uktaṃ ca yatra svar duḥkhaṃ tamo vādvayasaṃvṛte / nāvidyākarmasaṃbandhaḥ pāratantryādidarśanāt // [AgMsv_1.387] tad atra timirākāre bhairavīye vapuṣy alam / antarlīnatayā bhāti yāvad vaktracatuṣṭayam // [AgMsv_1.388] udbubhūṣu tathodbhūtaṃ tirodhitsu tirohitam / tato yugapad evaitadbhidā ṣoḍaśakātmakam // [AgMsv_1.389] dakṣe vaisargike hārde svatantre ca śive viśat / aṣṭāṣṭakātmakaṃ śāstraṃ yugapad bhairavābhidham // [AgMsv_1.390] itthaṃ tantraṃ rudraśivabhairavākhyaṃ sthitaṃ tridhā / vastuto hi tridhaiveyaṃ jñānasattā vijṛmbhate // [AgMsv_1.391] bhedena bhedābhedena pūrṇenābhedasandhinā / tathā ca mukhyāḥ śāmbhavyas tisra icchādiśaktayaḥ // [AgMsv_1.392] tatraiva tu prapañcena pañcaśaktyādiyojanam / itthaṃ madhye vibhinnaṃ tat trikam eva paraṃ tathā // [AgMsv_1.393] śāstram asmadgurugṛhe saṃpradāyakramāt sthitam / ata eva hi naikaṭyād vāmadakṣiṇaśāstrayoḥ // [AgMsv_1.394] dhārā prāntadharāprānte kaulikī pravijṛmbhate / tato 'pi saṃhṛtāśeṣabhāvopādhisunirbharaḥ // [AgMsv_1.395] bhairavaḥ paramārthodyadravabṛmhitavṛttikaḥ / īśānavāmadakṣāsu tāsu śaktitrayaṃ kramāt / aparādiparāprāntaṃ kroḍīkṛtyāvatiṣṭhate // [AgMsv_1.396] tad vibhāvayati bhedavibhāgaṃ tatsphuṭatvakṛd atho tam anantam / saṃgrasiṣṇu parameśvararūpaṃ vastutas triśira eva nirāhuḥ // [AgMsv_1.397] ūrdhvavāmatadanyāni tantrāṇi ca kulāni ca / rūḍhāny amuṣyāṃ dhārāyāṃ bhedasaṃkocahānaye // [AgMsv_1.398] paraprakāśaviṣayas trikārthas traidham āsthitaḥ / sa eṣa parameśena jñānacandrākhyayoditaḥ // [AgMsv_1.399] sa eva sarvaḥ śāstrārthaḥ paravāgvṛttisaṃśritaḥ / anullasitatadvācyavācakādivibhaktikaḥ // [AgMsv_1.400] paścāt tu jñānaśaktyaṃśaprādhānyasphuritātmani / kriyāśaktau susūkṣmāyāṃ sādākhyaiśvaryasaṃpadi // [AgMsv_1.401] paśyantīmadhyamādhāmni sañjalpollekhayogataḥ / padavākyasvarūpeṇa vartate varṇarūpiṇā // [AgMsv_1.402] svacchandaśāstre tenoktaṃ svayaṃ devaḥ sadāśivaḥ / pūrvottarapadair vākyais tantraṃ yojitavān iti // [AgMsv_1.403] tathā ca tatraivoktaṃ tatsuśivāvaraṇe 'dhvani / suśivāvaraṇaṃ pūrvaṃ tatra jñeyaḥ sadāśivaḥ // [AgMsv_1.404] śivadaśakasaṃyukto rudrāṣṭādaśakānvitaḥ / adhikāro hīśatattve tajjighṛkṣā tu sauśive // [AgMsv_1.405] varaṇe binduto bhogadhāmni vibhavato vibhoḥ / bhairavākhyasya bodhasya śaktitattve paraṃ trayam // [AgMsv_1.406] sthitis tasmād īśvarordhve sadāśivapadād adhaḥ / suśivāvaraṇenoktā śrīmatsvacchandaśāsane // [AgMsv_1.407] tadanantaram etāsu śivarudrabhidāsv alam / māyīyādhvani kḷptāsu śivair uktaḥ śivābhidhaḥ // [AgMsv_1.408] bhedo rudraiś ca rudrākhya iti prāpto vicitratām / tataḥ prodyatkriyāsāraprollāsāt kramaśaḥ sphuṭam // [AgMsv_1.409] sarvagocaramāyīyaśrutavaikharyupāśritāḥ / varṇavākyapadātmānaḥ śāstrārthā lokagocarāḥ // [AgMsv_1.410] samāśritya pravartante tāṃs tāṃs tantrāvatārakān / tena prathamato yāvan māyīyāṃ vaikharīṃ darīm // [AgMsv_1.411] māyīyavarṇasaṃdṛbdhaḥ śāstrārtho nāyam āgataḥ / antaḥ sāravibodhaikaparavāṅmayavarṇakaḥ // [AgMsv_1.412] akṛtrimaparāveśamūlasaṃskārasaṃskṛtaḥ / śāstrārtho laukikānto 'sti saptatriṃśe pare vibhau // [AgMsv_1.413] tatrāsatāṃ hi bhāvānāṃ kvāpi nāsty eva satyatā / svāminy avinayākrāntaprakṛtau vinayaḥ kutaḥ // [AgMsv_1.414] tasmāt samastaśāstrārthaḥ paratattvātmanā sthitaḥ / ato vedādayo 'py ete māyīyāḥ śāsanāṃśavaḥ // [AgMsv_1.415] sphuranti bhairavādityaprabhāvād eva nānyataḥ / na hi saṃvidvimarśāt syād anyat kvāpy eva kāraṇam // [AgMsv_1.416] saṃvinnāthasya saṃvit syāt saṃvid eva tathā yataḥ / kāryaṃ ca kāraṇaṃ ceti tathātva upacāryate // [AgMsv_1.417] pariṇāme hi bhāvasya kramād vitatadharmaṇaḥ / ādyantayoḥ saṃvid eva rūpatvenāvabhāsate // [AgMsv_1.418] saṃvic ca kālakalanāṃ saheta yadi tat sphuṭam / bhuñjīmahi niśātāsicchinnā vyomāṃśaśarkarāḥ // [AgMsv_1.419] ataḥ samagraśāstrāṇi saṃvidrūpāparicyuteḥ / saṃvidaḥ svaprakāśatvāt svaprakāśāni vastutaḥ // [AgMsv_1.420] na ca vācyaṃ pṛthag jātu vācakād vyavatiṣṭhate / svātantryād abhidhātaiva bhāvivācyatayā yataḥ // [AgMsv_1.421] kadācid vācakāṃśas tu svarūpagrastavācyakaḥ / nirbhāsate kadācit tu sāmānyollāsavācakaḥ // [AgMsv_1.422] jātucin nikaṭānantaviśeṣaṇaviśeṣitaḥ / sphuṭasvarūpavācyāṃśasamudrekeṇa bhāsate // [AgMsv_1.423] tenārthaparatā jātu svarūpaparatā tathā / bubhūtsitārthā kvāpi kvacid rasamayī daśā // [AgMsv_1.424] śabdānāṃ lakṣyate citrā saṃvidrūpānapāyataḥ / saṃvidvicitrakacanaiḥ kacatīti kim adbhutam // [AgMsv_1.425] itthaṃ śivātmakavimarśapadād abhinnaḥ śabdaḥ sphuṭatvata iha svaparaprakāśaḥ / mānaṃ tad eva citisāravimarśamātram anyat punas tadupacāravaśāt tathā hi // [AgMsv_1.426] svaprakāśātmikā yeyaṃ saṃvittiḥ pāramārthikī / tat svasaṃvedanaṃ proktaṃ yato viśvavyavasthitiḥ // [AgMsv_1.427] sā caiṣā na vimarśātmasvarūpam ativartate / vimarśo 'syāḥ paro bhogaḥ pūrṇaḥ paśyanty udāhṛtā // [AgMsv_1.428] parāparā saiva devī mānam ity avadhāryatām / yatrāparāṃśagaṃ meyaṃ tādātmyād vyavatiṣṭhate // [AgMsv_1.429] na hi bhinnena mānena meyasya syād vyavastitiḥ / na hi haṃsasya śuklatve kākaḥ śvetatvam arhati // [AgMsv_1.430] etad eva tathā cāha guruḥ śaṅkaranandanaḥ / na mānatvāt tato 'nyatvān na bādhād asthiteḥ sthitiḥ // [AgMsv_1.431] prakāśenāvinābhūtaiḥ sattāyāṃ niyatātmabhiḥ / dharmair bhāvo bahirbhāvān na bhāvaḥ siddhim ṛcchati // [AgMsv_1.432] tena saṃvittikātmaiva mātṛmānaprameyatā / gṛhṇatī svaprakāśatvaṃ svabhāvād eva bhāsate // [AgMsv_1.433] sā cāntaḥsthitamantrātmaśabdanāmarśasundarā / anapekṣānyavirahāt pramāṇaṃ svata eva hi // [AgMsv_1.434] tasyā eva vicitrāṇi nāmāni bahubhaṅgibhiḥ / tatprasādotthitāny eva vādinaḥ paryacīkḷpan // [AgMsv_1.435] tathā ca cakṣurādyakṣamaṇḍalīṭaṅkaniṣṭhitam / pratyakṣam iti yad gītaṃ tat tāvat pravivicyate // [AgMsv_1.436] saṃvittivyatirekeṇa yady akṣāṇāṃ vyavasthitiḥ / na syād arthapramāṇaikyaṃ tarhi bāhyaghaṭādivat // [AgMsv_1.437] nanv ātmanaś cakṣurādi karaṇaṃ na ghaṭādikam / tasmāt tenaiva bhāvānāṃ mānaṃ na tu ghaṭādibhiḥ // [AgMsv_1.438] vyāpakābhimatasyāsya saṃyoge cāviśeṣiṇaḥ / bhautikatvāviśeṣeṇa ghaṭādyaiś cakṣurādinā // [AgMsv_1.439] ātmanaḥ karaṇākāṅkṣāpūraṇaṃ niyataṃ kutaḥ / viśiṣṭa eva saṃyogaḥ karaṇatve nibandhanam // [AgMsv_1.440] viśeṣaḥ karmabhis tais tair dharmādharmagiroditaiḥ / tad etad yuktisadbhāvapratibhāvikalātmakaḥ // [AgMsv_1.441] bruvan vañcayate mugdhān palāyanaparāyaṇaḥ / yac cāśeṣākṣasaṃyogivyāpakātmavaśotthitām // [AgMsv_1.442] yugapaj jñaptim ācchettuṃ mano nāma nigadyate / tatrāpi brumahe pūrvaṃ manasātmaiva yujyate // [AgMsv_1.443] tatrāpy ātmamanoyogaṃ kaḥ kuryād iti carcyatām / vyāpakatvād asau syāc cet sarvair eva mano vrajet // [AgMsv_1.444] ekasya jāte saṃyoge sarvaḥ sarvajñatām iyāt / yadi svāntam adhiṣṭhātṛ cakṣurādyam apekṣate // [AgMsv_1.445] tenādhiṣṭhānam arthānāṃ tāvato 'kṣāṃśavartmanaḥ / akṣādhiṣṭhitasūkṣmāṃśabhāgasaṃparkabhāsitaḥ // [AgMsv_1.446] bāhyasyārthasya kuṇḍāder aṇur eko 'vabhāsatām / athāpi mānasādhiṣṭhā jātā ced akṣagocare // [AgMsv_1.447] tad etasya svaviṣaye śaktataivopajāyate / tarhi sūkṣmatamacchidranissṛtā netraraśmayaḥ // [AgMsv_1.448] viśvavartini bhāvaughe na pramāṃ kurvate kutaḥ / yogyadeśasthitān bhāvān gṛhṇate 'kṣāṇi nanv alam // [AgMsv_1.449] yogyataiva hi deśasya kīdṛśīti vicāryatām / yatrasthasya bhaved vittiḥ sa deśo yogya ucyate // [AgMsv_1.450] kutrasthasya bhaved vittir iti kiṃ vā na darśyate / tad amī tārkikammanyā yuktyupanyāsavarjitāḥ // [AgMsv_1.451] pūrvam eva kathaṃ tūṣṇīṃ nātiṣṭhan kiṃ vikatthanaiḥ / ātmanaś cābhisaṃdhānavandhyasyaiva balādayam // [AgMsv_1.452] manokṣajālasaṃyogo bhavet kiṃ nāsamañjasaḥ / abhisandhir athaitasya viṣayaṃ prati jāyate // [AgMsv_1.453] ajñāte ko 'bhisandhiḥ syāj jñāte ko 'rtho 'kṣasaṃyujā / prajñāte smaryamāṇe ced abhisandhātṛbhāvitaḥ // [AgMsv_1.454] anyad evābhisandhātuḥ prayatno 'nyatra jāyate / mmanoyuktātmasaṃbaddhacakṣurādyakṣasaṃśritāḥ // [AgMsv_1.455] viṣayāḥ savidhībhūtanetrādyullaṅghanakramāt / ātmany eva kathaṃkāraṃ pramātṛtvaṃ pratanvatām // [AgMsv_1.456] nanu jñānakṛto mātṛbhāvo vijñānam ātmani / samavaiti tato 'nyasya kathaṃ mātṛtvaśaṅkanam // [AgMsv_1.457] etad eva vayaṃ brūmo jñānaṃ tatraiva vai kutaḥ / bhayāt svapakṣapātāndhas tad evottaram abhyadhāt // [AgMsv_1.458] yathendriyātmasaṃyoge manaḥ kāraṇam ucyate / tathaivātmamanoyoge kāraṇāntaram ucyatām // [AgMsv_1.459] tathātve cānavasthaiva mūlakṣatikarī ca sā / atha svāntātmasaṃyogo dhruva evābhyupeyate // [AgMsv_1.460] jñātāraḥ syuḥ sadā suptamattamūrchitadurbhagāḥ / na caitad bhavatāṃ jñānam abhīṣṭaṃ śākyaśiṣyavat // [AgMsv_1.461] tasmāt pratyakṣatā nāma katham indriyagocarāt / atha pratyekam eteṣāṃ parīkṣeyaṃ pratanyate // [AgMsv_1.462] tatrāṇu nityaṃ sarvārthaṃ vegavallaghv abhautikam / manas tac cāpi naiveha yuktisiddhatvam aśnute // [AgMsv_1.463] aṇu cec chīgrasaṃcāri mano yad viṣayān muhuḥ / spṛśet tadaiva dehasya bhavec chavaśarīratā // [AgMsv_1.464] dehasthe 'pi manoyoge tatraiva jñānayogataḥ / ekāṇumātraṃ jīvaḥ syāc chiṣṭaṃ syād ghaṭakuḍyavat // [AgMsv_1.465] atha svāntena yogaś cej jātaḥ kvāpy ātmagocare / tad vibhor ātmano jñānaṃ samavāyīti mātṛtā // [AgMsv_1.466] jāteti sarvadehasthaṃ jīvanaṃ kiṃ na siddhyati / enayaiva na kiṃ yuktyā ghaṭāder jīvanaṃ bhavet // [AgMsv_1.467] vibhāv ātmani jātaṃ hi jñānaṃ tatraikadeśataḥ / dehamātre punaḥ svānte bhavet sāvayavā sthitiḥ // [AgMsv_1.468] vibhutve mānasasya syād yugapat sarvavedanam / nitye ca manasi jñānaṃ sarvadaiva bhavet tataḥ // [AgMsv_1.469] mokṣāvasthāpi vijñānayoginy evopajāyate / muktau cātmamanoyogo nāstīty etan mahādbhutam // [AgMsv_1.470] kiṃ hi vyāpakatā mokṣe svātmano vinirudhyate / abhautikaṃ cet sarvārthaṃ kathaṃkāraṃ mano bhavet // [AgMsv_1.471] viśiṣṭaviṣayavyaktikauśalād eva cakṣuṣaḥ / taijasatvam abhīṣṭaṃ hi tan mano bhautikaṃ na kim // [AgMsv_1.472] sarvarthatve ca manasaḥ kim anyair akṣaḍambaraiḥ / nanu bāhye 'sya viṣaye prāg asty akṣopayogitā // [AgMsv_1.473] tathā hīndriyasaṃdṛṣṭe pāścātyā manasaḥ sthitiḥ / atrocyate yathaiva prāg indriyeṇa na gṛhyate // [AgMsv_1.474] tac cet svalakṣaṇaṃ paścād anuyantr iti kā kathā / atha sāmānyamātraṃ tad gṛhītaṃ prāk tadindriyaiḥ // [AgMsv_1.475] vyaktiniṣṭhaṃ tadānīṃ ca manasā vyaktiniścayaḥ / nāstīti manasā kasmāt sāmānyagrahaṇaṃ bhavet // [AgMsv_1.476] vinā vyaktigraheṇaiva sāmānyagrahaṇaṃ ya[ku]taḥ / sāmānyagrahaṇe cāsya sarvārthatvaṃ nirudhyate // [AgMsv_1.477] viśeṣagrahavandhyasya sarvaśabdavilopataḥ / āśugāmitvam etasya yac coktaṃ tatra vastuni // [AgMsv_1.478] puraḥsthite svahastādau kiṃcid dūragate ghaṭe / atidūre ca mervādau kathaṃ tulyaiva gantṛtā // [AgMsv_1.479] āśusaṃcāriṇāṃ yasmāt kvāpi pūrvakatejasām (?) / savidhāsavidhatvena viśeṣaḥ pravibhāvyate // [AgMsv_1.480] kathaṃ cābhautikaṃ sūkṣmaṃ gṛhṇīyāt parvatādikam / abhivyaktiḥ samānasya samānena vidhīyate // [AgMsv_1.481] nanv astu prākṛtī buddhis tato 'haṃkṛt tato manaḥ / ittham apy aṇutā naiva manasaḥ saṃprasiddhyati // [AgMsv_1.482] vyāpakatvena pūrvoktadūṣaṇāni sthitāny alam / itthaṃ mano na yuktyaṃśair mānasāvarjanāya naḥ // [AgMsv_1.483] yādṛg vādyantarair iṣṭaṃ dvaitavyāmūḍhadṛṣṭibhiḥ / cidātmanaḥ prakāśasya tathābhāsanabhāginī // [AgMsv_1.484] yā śaktis tan manas tv astu svasvātantryopakalpitam / yatra śrotraṃ nabhas tatra sarvaśabdaśrutir bhavet // [AgMsv_1.485] cakṣurādyaiś ca sarvatra nirvibandhaṃ yato nabhaḥ / dharmādharmair vibandhaś ca yuktyupanyāsavaikalī // [AgMsv_1.486] bādhiryādi kathaṃ ca syāt kathaṃ vā taccikitsanam / bandhāśrayavighātena tadanugrahas tathā // [AgMsv_1.487] akṣaṃ svāvayaveṣv eva x x x samavāyinaḥ / viśeṣeṇa nabho naiva kvāpy āśritam iti sthitiḥ // [AgMsv_1.488] saṃyogitā tu \ldots sākaṃ bhāvena vartate / tadanugrahaghātābhyām api vikriyatāṃ tataḥ // [AgMsv_1.489] yad anugrahas tad anugrahaḥ sa tadāśrayaḥ / itīyaṃ svavacaḥkḷptir niḥsāraiva vibhāti naḥ // [AgMsv_1.490] āśrayadvārako 'kṣāṇām anugraha iti sphuṭam / abhidhatsva ka eteṣām āśrayo 'stv iti codite // [AgMsv_1.491] yad anugrahayogo 'sya sa evāśraya ity ayam / nyāyo 'nyonyasamālambī cakrakaṃ nātivartate // [AgMsv_1.492] vāyuprakṛti yac coktaṃ sparśanaṃ tad vivicyate / vāyor vegavatī tāvad aniruddhā sthitiḥ sthitā // [AgMsv_1.493] dehadeśe tataḥ sparśaḥ na kuḍya iti kaḥ kramaḥ / cakṣuś ca taijasaṃ tejaḥ prasṛtaṃ bāhyagocare // [AgMsv_1.494] arthān rūpapradhānāṃś ca vettīty etan nirūpyate / adṛśyaṃ yadi tat tejaḥ preryate manasā katham // [AgMsv_1.495] preraṇaṃ na hy avijñānaṃ kadācid upapadyate / indriyeṇa na ca jñātaṃ kadācic cākṣuṣaṃ mahaḥ // [AgMsv_1.496] na cāpīndriyavijñāte svatantraṃ bhavatāṃ manaḥ / apreritaṃ ca tat paśyet sarvataḥ sarvathā sadā // [AgMsv_1.497] āsamañjasyam eva syāt pravṛttau vā nivartane / kiṃ ca golakasaṃsthānaṃ tāvac ca yadi tan mahaḥ // [AgMsv_1.498] tāvatas tadgatasyaiva grahaḥ syān nānyataḥ kvacit / tathaitad viparītaṃ tu golake 'pi nimīlite // [AgMsv_1.499] unmīlite vā sarvatra vastuni grahaṇaṃ bhavet / unmīlite cakṣuṣi ca prasṛte raśmimaṇḍale // [AgMsv_1.500] tasyāsti na paṭasyeva saṃvṛtir netramīlane / tato nimīlitākṣasya vastudṛṣṭir na kiṃ bhavet // [AgMsv_1.501] ghane cātapamadhye 'sti vinimīlitacakṣuṣaḥ / citratejovabhānaṃ tatpīḍitākṣayugasya ca // [AgMsv_1.502] yogināṃ bindudṛg dhvānte kathaṃ tad vā bhaviṣyati / bhaved unmīlite 'py akṣṇi na vastugrahaṇaṃ kvacit // [AgMsv_1.503] manodhiṣṭhānayogena paramāṇvadhikaprathā / dīpāpekṣā ca yāmuṣya sāpi kiṃ na vibādhyate // [AgMsv_1.504] dīpaprakāśaḥ svāntātmanetrārtheṣūpakārakaḥ / na pratyekaṃ manovṛtteḥ saṃskāras tena ced bhavet // [AgMsv_1.505] dīpe saṃkalpyamane syād rātrau rūpaparigrahaḥ / ātmanaḥ saṃskriyā cet syāt tasya sarvagatatvataḥ // [AgMsv_1.506] sarvadā rūpasaṃvit syāt saṃyogaḥ saṃskriyā yataḥ / amūrtasypi nityasya ko 'nyaḥ saṃskāra ucyate // [AgMsv_1.507] netropakāraś cet tarhi netradeśasthite 'rciṣi / tejomadhyagataṃ rūpaṃ na bhāseta kadācana // [AgMsv_1.508] nanu tad vedyadeśe 'sau nāyanaḥ kiraṇavrajaḥ / hanta tatraiva vijñānam ātmadeśe na kiṃ bhavet // [AgMsv_1.509] tatraivātmā vibhutvena tatraiva karaṇaṃ yataḥ / tasmād bhogāśrayo deho jīvann iti vṛthoktayaḥ // [AgMsv_1.510] nāyanānāṃ mayūkhānāṃ gantṛtve 'vasite sati / anāvṛte 'raṇyamārge svahastāt prabhṛti sphuṭam // [AgMsv_1.511] arkacandrādisaṃdṛṣṭiḥ kathaṃ nāmopajāyatām / śīghratve 'pi yataḥ proktabhedo dūrāvidūragaḥ // [AgMsv_1.512] dīpanetrāvabhāsābhyāṃ channe tasmin kathaṃ matiḥ / śuddha eva bhaved bhāve tābhyāṃ vyāmalatājuṣi // [AgMsv_1.513] andhatvaṃ tac cikitsā ca na yuktāśrayadūṣaṇā / rasanā ca jalātmā cet taj jalaṃ srutimadyataḥ // [AgMsv_1.514] tataḥ sthairyaṃ kathaṃ tasya kā ca nānārasaprathā / tasyaikarasatāyoge tasyā naikarasasthiteḥ // [AgMsv_1.515] na syād ekarasajñaptir yathā pittabhare sati / tiktā rasanavṛttir no mādhuryaṃ viditaṃ kṣamā // [AgMsv_1.516] nanu pittagataṃ taiktyaṃ na tv evaṃ rasanāgatam / tarhi pittagūḍau tulyaṃ rasanāpathagāminau // [AgMsv_1.517] iti syād yugapaj jñaptis tiktamādhuryagocarā / nīrasā rasanā cet sā rasābhivyañjikā kutaḥ // [AgMsv_1.518] svabhāvād iti ced asyāḥ ko 'yam āmbhasatāgrahaḥ / ghrāṇaṃ ca pārthivaṃ tasya kāṭhinyaṃ kiṃ na dṛśyate // [AgMsv_1.519] nanu gandhaguṇodreki kiṃ sa gandho na bhāsate / nāsti tatrendriyavyaktagandhavattve tathā pramā // [AgMsv_1.520] nirgandham apṛthivyātmā mano gandhagrahakṣamam / asty eva bhavatāṃ tena nānumā tādṛśā kṣamā // [AgMsv_1.521] tasmād indriyasaṃghāto bhautiko nopapadyate / āhaṃkārikatāyāṃ tu vyāptṛtvam avibhinnatā // [AgMsv_1.522] dehāśrayavirodhaś ca karaṇatvena cāsthitiḥ / vāgādi yac ca karmākṣapañcakaṃ tad vivicyatām // [AgMsv_1.523] ānābher mūrdhaparyantaṃ yaḥ samīrābhighātajaḥ / viśeṣaḥ ko 'pi vāgātmā sa tādṛg iha kathyate // [AgMsv_1.524] tasya kāryaṃ bhavec chabdaḥ kartā ko 'tra vicāryatām / ātmano naiva kartṛtvaṃ tathātve 'pi vibhutvataḥ // [AgMsv_1.525] mayā proccārite śabde tvaṃ vaktā kiṃ na jāyase / prakṛtāv api doṣo 'yaṃ kartryāṃ kartṛtvavarjitā // [AgMsv_1.526] karaṇasya sthitir nāsti tulye vāgindriye sati / kathaṃ cāsphuṭasuspaṣṭabhāvaḥ śabdeṣu jāyate // [AgMsv_1.527] kathaṃ copāṃśusaṃjalpasmṛtyādau śabdagā bhidā / prayatnāc cet prayatno 'pi yady utpattis tataḥ katham // [AgMsv_1.528] viśeṣo jāyate hy anyo na hy anyaguṇasaṃbhavaḥ / prayatnamāndyāmāndyābhyāṃ yena pratividhīyate // [AgMsv_1.529] pāṇīndriyaṃ cādadānaṃ mukhādyair grahaṇaṃ kutaḥ / grahaṇaṃ ca kim ucyeta svīkāro yadi saṃmataḥ // [AgMsv_1.530] asvasya svasya karaṇaṃ svīkāra iti bhaṇyate / svaśabdaś cātmavācī cet tatrātmā prakṛtir yadi // [AgMsv_1.531] tan nāsty aprākṛtaṃ kiṃcid ity asvatatvaṃ kathaṃ kila / ahaṅkāro 'py athātmā syān nāhaṃkārī kṛtir ghaṭe // [AgMsv_1.532] ātmīyo 'yam anenaitad dūṣaṇenaiva dūṣitam / ahaṃkārasya saṃbandhi sarvam eva hi tat svakam // [AgMsv_1.533] ātmano vyāpakasyāsti na svaṃ nāsvaṃ ca kiṃcana / evaṃ pādendriyasyāpi samo 'yaṃ yuktivikramaḥ // [AgMsv_1.534] deśād deśāntaraprāptyā gamanaṃ ca yad ucyate / tattyāgarūpaṃ svīkārābhāvenaiva prasiddhyati // [AgMsv_1.535] svīkāro dūṣitaś caiṣa svīkārāṃśo 'pi yo gatau / tasya pāṇīndriyaṃ yuktaṃ karaṇaṃ nāṅghrināmakam // [AgMsv_1.536] indriyāṇāṃ hi sāṃkāryam evaṃ kāryeṣu jāyate / ata eva mahānyāyavedibhiś carame naye // [AgMsv_1.537] prokto gatiniṣedhāya bhūyān sadvākyaḍambaraḥ / gataṃ na gamyate tāvad agataṃ naiva gamyate // [AgMsv_1.538] gatāgatavinirmuktaṃ nāstītyādi svake naye / pāyvindriyaṃ ca na cchidramātraṃ koṣṭhyamarutkramāt // [AgMsv_1.539] utsargaḥ kila sāṃkāryaṃ tena syād iyatī sthitiḥ / upastham indriyaṃ yac ca tasya kāryaṃ nigadyate // [AgMsv_1.540] ............................. / śāmyatīti na yuktettham anumānapramāṇatā / tadbhedavādināṃ tāvad dve māne naiva saṃgate // [AgMsv_1.604] śabdādes tv anumānena sudhībhiḥ pariniścitam / tasmāt svasaṃvid evaiṣā svaprakāśatayā sthitā // [AgMsv_1.605] mātṛmānaprameyādiprapañcaiḥ sāvabhāsate / samullāsaḥ sindhor bahalalaharīvibhramamayaḥ prakāśaḥ śāśāṅkaḥ kumudadalanirbhedasacivaḥ / parasyāḥ saṃvitter mitiviṣayamātṛvyatikarair vikāso yaḥ seyaṃ jagati vividhā kalpanakalā // [AgMsv_1.606] tasmāt prakāśa evāyaṃ citraśaktisunirbharaḥ / svayaṃ vicitrarūpeṇa bhāti viśvatra viśvataḥ // [AgMsv_1.607] tad ayaṃ prasphuṭābhāso lokarūpādivartmanā / svaśaktyaṃśād vikalpākhyāt pratyakṣavyapadeśabhāk // [AgMsv_1.608] tathā hi devadevāṃśas tat samunmīlanaṃ dṛśaḥ / prāṇaspandas tadaikāgryaṃ bhāvas taddharmasaṃcayaḥ // [AgMsv_1.609] ityādi sarvaṃ yad bhāti tat pratyakṣam iti sphuṭam / na tv atra kartṛkarmāṃśakaraṇatvādinā gatiḥ // [AgMsv_1.610] nanv asāv asti pāścātye vaikalpikapathe tataḥ / yato dehaghaṭābhāso sphuṭaḥ paścāt tu so 'sphuṭaḥ // [AgMsv_1.611] sa eva cchannarūpas tu śuddhāṃśasvātmasaṃvidam / tato dehaghaṭābhāsas tatrāpy eṣaiva vartanī // [AgMsv_1.612] yāvatsahasradehaughabhāvakoṭyavabhāsanam / tatrāpi ca purā paścān na tu tādṛkprathā yadi // [AgMsv_1.613] āmarśapadavīṃ yāti tat spuṭāsphuṭacitritaḥ / tāvān asāv eka eva svarūpaprasphuṭātmakaḥ // [AgMsv_1.614] śivaprakāśa āyāti. / \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ vicitro 'yaṃ na vastutaḥ / tatrātadrūpasaṃveśād vaicityraṃ paricarcyate // [AgMsv_1.615] śivaprakāśe 'tadrūpapraveśas tu na saṃgataḥ / yadi vā kathitanyāyabalāt kvāpi na citratā // [AgMsv_1.616] kiṃtu citratayābhāsaś citrabhāvaṃ prasūyate / evaṃ caitro 'yam asmākaṃ citravadbhavann īdṛśaḥ // [AgMsv_1.617] maitreṇa tanmatenālaṃ dṛṣṭo māṃ bhāvadarśinam / paśyan paśyati yaḥ so 'yaṃ samādhau pariniṣṭhitaḥ // [AgMsv_1.618] prāk tv eṣa janmakoṭīṣu tattattāpādy abhuṅkta vai / mokṣyate dhyānacaryādyair yo 'py etena pathāgataḥ // [AgMsv_1.619] so 'py anyo mokṣabhāg īttham aparyavasitodayaḥ / prakāśa eka evāyaṃ yaś cirān na vibhidyate // [AgMsv_1.620] ata eva hi bhedo 'sti na kaścid yo maheśvaram / advayaṃ saṃprabindhīta prakāśānandasundaram // [AgMsv_1.621] deśakālākṛtijñānadharmopādhyantarādayaḥ / saṃmatā bhedakatvena bhānti cet sā vibhā tathā // [AgMsv_1.622] na ced vibhaiva sā tādṛk tad advaitam idaṃ sphuṭam / bheda ity eṣa śabdas tu kevalaṃ pratibhojjhitaḥ // [AgMsv_1.623] astu vā bhedakalanā pratibhāsaṃprarohiṇī / uktanītyā tu tatraiva sapratiṣṭhā bhaviṣyati // [AgMsv_1.624] ayaṃ ghaṭaḥ paṭaś cāyaṃ tāv anyonyavibhedinau / pramātrantarabhinnau ca tau matto 'pi vibhedinau // [AgMsv_1.625] iti prakāśa eko 'yaṃ tathāmarśasvarūpakaḥ / nanv evaṃ pakṣapāto 'yam advaitaṃ bhavatāṃ katham // [AgMsv_1.626] bhedo 'py astu sa āhatya kiṃ nāma na viṣahyate / seyaṃ badhiragoṣṭhīṣu gītavādyaprarocanā // [AgMsv_1.627] na hy advayaṃ dvayāveśabādhenāsmābhir ucyate / tvatpakṣopagamo hy eṣa syād dvayaṃ taddhi susphuṭam // [AgMsv_1.628] idaṃ dvaitam idaṃ neti tad idaṃ ca dvayādvayam / iti yatra samaṃ bhāti tad advayam udāhṛtam // [AgMsv_1.629] nanv ittham astu bhedo 'pi na vayaṃ śabdakāmukāḥ / astv asau na hi no heyam ādeyaṃ vā yathātra vaḥ // [AgMsv_1.630] sarvānugrāhakaṃ pakṣam ālilambiṣase yadi / paramādvayadṛṣṭiṃ tat saṃśrayeḥ śaraṇaṃ mahat // [AgMsv_1.631] etad aṣṭādaśe tattvam adhikāre bhaviṣyati / yat tad ante paraprāpyaṃ tad astu paramārthataḥ // [AgMsv_1.632] atra ye na hi viśrāntās te mitāṃ saṃvidaṃ śritāḥ / sarvathaivāpabādhyante janmamṛtyūtthavibhramaiḥ // [AgMsv_1.633] tasmāt sa eka evāsau prakāśaḥ parameśvaraḥ / pratyakṣam iti tenaiva prakāśenaiva bhāsate // [AgMsv_1.634] tatra tā dṛṣṭayaḥ sarvā mahānadya ivārṇave / viśanty avaśyaṃ nāviṣṭāḥ prayānti kṛtakṛtyatām // [AgMsv_1.635] tathā hi mānasāmagrī rūpālokamanokṣajā / sākaṃ mātṛprameyābhyāṃ tadvarjaṃ vāpy anekaśaḥ // [AgMsv_1.636] jñātaṃ ca gamayen mānaṃ na cāpi ujjhati mānatām / pratyakṣapādotprekṣeyam idānīm upapadyate // [AgMsv_1.637] kiṃ cānadhigatagrāhi mānaṃ navanavaṃ yataḥ / bhairavecchāvaśād etad viśvaṃ bhāti tathā tathā // [AgMsv_1.638] vastu pradarśayan mānaṃ pravṛttiṃ vidadhat sphuṭam / prāpayaty eva tad vastu tathābhāsanayogataḥ // [AgMsv_1.639] sad apy ekāntato nedaṃ nāsac cetyādisaṃvidaḥ / bhānty eva paramārthena tad anekāntadṛk sphuṭā // [AgMsv_1.640] eko bhāvaḥ sarvabhāvasvabhāvaḥ sarve bhāvā ekabhāvasvabhāvāḥ / arhadvādaḥ so 'yam asmadsudṛṣṭau yuktaś ca śrīsāraśāstre 'pi coktaḥ // [AgMsv_1.641] idaṃ mānaṃ meyaṃ tad idam iti saṃkhyāṃ kalayituṃ svarūpaṃ vā śaktaḥ ka iva jagatīty etad api sat / mataṃ vācāṃ patyur bhagavati cidānandasubhage yatas tūṣṇīṃbhāvād apara iha kaḥ kiṃ prakurutām // [AgMsv_1.642] ahetor bhāne syād yadi na tanudikkālaniyamas tato hetor īdṛṅ niyama iti kasyaiṣa mahimā / svabhāvo 'yaṃ hetor atha vivṛtakaṇṭhaṃ katham asau na bhāvasyaivokto yamayati pare kena hi paraḥ // [AgMsv_1.643] svabhāvāc cātmāsau paramaśiva ity āgamakathā nirukto viśvātmā jagati nikhile jṛmbhata iti / dharādeś cānanyo bhavatu tad iyaṃ bhūtacititā sa vandhyo dikkālair jananamaraṇāpāyarahitaḥ // [AgMsv_1.644] tad asyāyaṃ lokas tadanu paraloko 'py ayam it grahaḥ kasmād dhetoḥ spṛśati na hi taṃ kālakalanā / tataḥ svātantryodyatsukharasaparānandamahimābhavadbhasmībhūtākhilakaluṣapāśaughasubhagaḥ // [AgMsv_1.645] sāṃkhyadṛk punar ihaiva bhūyasā carcyate nikhilatattvagocarā / dṛśyate dharaṇīprabhṛty alaṃ tac ca sūkṣmatamakāraṇotthitam // [AgMsv_1.646] tadgṛhītikaraṇodyataṃ punar bāhyataḥ karaṇakaṃ daśātmakam / āntaraṃ trividham asya kāraṇaṃ saukhyaduḥkhaparimohadarpaṇaḥ // [AgMsv_1.647] tādṛśaṃ triguṇam eva yad bhavet tat punar jaḍatayātha bhedataḥ / mūlakāraṇam apekṣate paraṃ sā niśeyam iha bhogyam ucyate / tac ca bhoktṛ paratantratāmayam no parasparam upaiti bhoktṛtām // [AgMsv_1.648] bhogyabhoktṛvapur ekam eva no jāghaṭīti hi viruddhadharmataḥ / tena bhoktṛ citiśaktimātrakam tac cidātmamayatāvaśān manaḥ // [AgMsv_1.649] vyāptṛ sarvagatam īśvaraṃ kathaṃ bhoktṛtāṃ vrajatu bhedasaṃgatām / tena tannijavaśitvanirmitāṃ saṃkucatsthitijuṣaṃ daśāṃ śrayet // [AgMsv_1.650] anyakāraṇakalādyabhāvataḥ so 'yam asya sahajo malaḥ smṛtaḥ / sa tridhā samavabhāti tadvaśād eṣa eva sa pumān udāhṛtaḥ // [AgMsv_1.651] bhoktṛbhāvaparatantratāvaśā nāntarīyakatayāsya kañcukam / bhāti naivam iti kālavitkalārāgasanniyatināmadheyakam // [AgMsv_1.652] yady ātmaiṣa punar nirargalanijasvātantryasaṃchāditaṃ svaṃ rūpaṃ vivṛṇoty alaṃ nijabalāt tacchuddhavitsaṃbhavaḥ / kartṛtvaṃ kila kāryavargam akhilaṃ bodhe nidhāya svake paśyann īśvaratāṃ vrajed aham idaṃ sarvaṃ sadety uddhuraḥ // [AgMsv_1.653] jñātṛtvaṃ hṛdayāntarasphuritadṛg dṛṣṭvā sphuṭābhāsini jñeye bhedatirodhitāṃ nijacitau yasmāt sa saṃpaśyati / tenāsyedam ahaṃvidoḥ sarabhasaṃ bhedaikyam ājagmuṣī sāmānādhikaraṇyadhīḥ prakaṭayet sādāśivīṃ saṃsthitim // [AgMsv_1.654] jñeyaṃ kāryaṃ sarvam antar vibodhe yāval līnaṃ tāvad udriktavṛtteḥ / bodhajvālāsaṃcayasyāntarāle tatprastyānaṃ svaṃ vapuḥ projjhatīva // [AgMsv_1.655] idaṃbhāvaḥ so 'yaṃ vigalitumanā no vigalito bhavet prākkakṣyāyām api sa samakāntis tad adhunā / ahaṃbhāgodreke vidhir anavadhir bhāvavisare tad eṣā śāktī bhūriṣir iti svasiddhātmani parā // [AgMsv_1.656] īhate galitumanvato galet tatra pūrvapararūpasaṃgateḥ / śāktabhūmir akhileyam ucyate citracinnicayacarcitā satī // [AgMsv_1.657] tattve tattve svecchayā devadevaḥ sarvāṃ sarvāṃ bhūmim ālambamānaḥ / pūrṇaikātmā pūrṇasaṃvitsvarūpaḥ śrīmāñ śāstre bhairavo niruktaḥ // [AgMsv_1.658] śaktipātadṛg iyaṃ nirucyate mandamadhyaparatīvrabhedataḥ / tatparasparabhidābhir apy alaṃ yā svarūpaparidṛṣṭir ātmanaḥ // [AgMsv_1.659] nanu kiṃ kadācid ayam īśvaro nijarūpaṃ prakāśayati pūrṇacitiḥ / kiṃ vā kadācid atha saṃvṛṇute nirhetuko hi niyamaḥ kila kaḥ // [AgMsv_1.660] uktam atra kila pūrvam anantaṃ nānyad asti niyameṣu nimittam / laukikeṣv api sa eva maheśaś citracitraparibhāsanaśīlaḥ // [AgMsv_1.661] tatsvātantryād adhikam adhunā nottaraṃ bambhaṇīmaḥ saṃvitsindhoḥ prathitalaharīharmyadhārādhirūḍhiḥ / śāntis tasyās tadanu tad ayaṃ bandhanāmnāpadiṣṭas tenaivetthaṃ parigataraso mokṣa ity uktarūpaḥ // [AgMsv_1.662] sadā kadācid adhunā tadetyādi ca saṃvidaḥ / tatsvātantryāvabhāsīyakālakelivikalpanāḥ // [AgMsv_1.663] na ca kālakalābhiḥ sa spṛśyate parameśvaraḥ / na hi tāsāṃ svatantrāsti sthitis tatkalpanāṃ vinā // [AgMsv_1.664] tena svasṛṣṭe bhāvāṃśe svarūpātmany api sphuṭam / pāratantryāvabhāso 'yaṃ devenaivāvabhāsyate // [AgMsv_1.665] pāratantryaṃ kalayati svatantraḥ parameśvaraḥ / svātantrye pāratantrye ca nānyal lakṣaṇam ucyate // [AgMsv_1.666] paricchinnaprakāśo hi jaḍas tenātra yaḥ sthitaḥ / paricchedaka eṣo 'pi paricchedyo yadi sphuṭam // [AgMsv_1.667] tad asya rūpagrahaṇe na prakāśaḥ prakāśate / tathā hi bāhyo bhāvāṃśaḥ svayaṃ naiṣa prakāśate // [AgMsv_1.668] jñānam arthaprakāśātma tac cānābhātam eva hi / tasyāpi samavāyy ātmā naiva bhāti svarūpataḥ // [AgMsv_1.669] tadīyakaraṇaṃ netraprabhṛty api na bhāsate / ālokādeś ca vijñānād ṛte naivāvābhāsanam // [AgMsv_1.670] nanu jātaṃ yadi jñānam arthasyāsau prakāśatā / śaktir dharmo yadi prāptaṃ sārvajñyaṃ viśvamaṇḍale // [AgMsv_1.671] anyad evātha tat kiṃcit prakāśatvābhiśabditam / tan meyamātṛmāneṣu naiva kutrāpi saṃgatam // [AgMsv_1.672] tataś cāprakaṭaṃ viśvaṃ sarvadaiva bhaved idam / aprakāśasya bhāvasya yadi ca syād prakāśanam // [AgMsv_1.673] tāvataivāsya hīyeta svarūpaṃ parihānitaḥ / jñānotpattiś ca bhāvasya svarūpasthasya cet prathā // [AgMsv_1.674] aviśiṣṭe svarūpasthabhāve viśvasya sā na kim / tasmāt prakāśo viśvasya paricchedakaniṣṭhitaḥ // [AgMsv_1.675] tatsvātantryāvabhāsotthacitrākāravibheditaḥ / paricchedaka itthaṃ cet paricchedyo bhavet tataḥ // [AgMsv_1.676] mūlakṣatikarī seyam anavasthā patiṣyati / ataś ca so 'paricchinnaḥ paricchedaka ucyate // [AgMsv_1.677] akālpyas tena śāstreṣu tan na kālasya gocaraḥ / tenāsya vedyadharmatvaṃ kālasya paribhāṣitam // [AgMsv_1.678] yadi kālaś ca mātāraṃ paricchindyāt tato dhruvam / mātṛlagnaiva kālasya sthitir nirvāham icchati // [AgMsv_1.679] na ca mātrantaraṃ kiṃcit saṃbhaved anavasthiteḥ / tāṃ hantuṃ vopagamyo 'sau mātā kālakalojjhitaḥ // [AgMsv_1.680] ya eva tu paricchedyo mātā tallagna eva cet / sa kālo mātṛmeyatve tarhy ekasya kathaṃ tava // [AgMsv_1.681] bhedavāde hi bhavatāṃ niṣṭhitā matir īdṛśī / abhedavādināṃ nas tu naiva kāpy astu khaṇḍanā // [AgMsv_1.682] viśvaṃ mātṛmayaṃ yeṣāṃ mātā viśvamayas tathā / tan na kālakalājālajambālaiḥ parameśvaraḥ // [AgMsv_1.683] citiśaktiprakāśo hi mālinyam avalambate / atas tadā saṃvṛto 'sau paścāt prakaṭarūpakaḥ // [AgMsv_1.684] iti tasyaiva jṛmbheyaṃ tathātvavyapadeśinī / kalanaivāsya sā kācit svarūpāmarśanātmikā // [AgMsv_1.685] śivayogārham ātmānaṃ yasyām ātmābhimanyate / yato vaicitryayogena tathātmānaṃ sa manyate // [AgMsv_1.686] śaktipātasya tenoktā navadhātra vyavasthitiḥ / anyathā neśvarasyāsti rāgo dveṣo 'tha vā kvacit // [AgMsv_1.687] yena kvāpy eṣa niyatāṃ svāṃ śaktiṃ pātayed vibhuḥ / animittas tathā cāyaṃ śaktipāto maheśituḥ // [AgMsv_1.688] tena rāgakṣayāt karmasāmyāt sukṛtagauravāt / malapākāt suhṛdyogād bhakter bhāvāc ca sevanāt // [AgMsv_1.689] abhyāsād vāsanodbhedāt saṃskāraparipākataḥ / mithyajñānakṣayāt karmasaṃnyāsāt kāmyavicyuteḥ // [AgMsv_1.690] sāmyāc cittasya sā śaktiḥ patatīti yad ucyate / tad asan / nanu tatrāpi nimittāntaramārgaṇāt // [AgMsv_1.691] anavasthātiprasaṅgasaṃbhavābhāvayogataḥ / anyonyāśrayaniḥśreṇicakrakādyupapātataḥ // [AgMsv_1.692] asmiṃs tu pakṣe sarveṣāṃ pravādānām api sthitiḥ / yuktā sarvaṃsahe pakṣe na kiṃcit kila duṣyati // [AgMsv_1.693] yuktiḥ sudhībhiḥ svayam eva tatra śakyeta saṃyojayitum tato na / pṛthaktayā yojanam uktam atra yad granthato vistara eṣa mithyā // [AgMsv_1.694] upajagmur ato 'napekṣiṇīṃ śivaśaktiṃ na ca tāṃ vinā bhavet / apavargapadaṃ yato mudhā paraśāstreṣu vimokṣasaṃkathāḥ // [AgMsv_1.695] śaktipātasamaye vicāraṇaṃ prāptam īśa na karoṣi karhicit / śrīmadutpalagurur nyarūpayat tatra tatra nijaśāstra īdṛśam // [AgMsv_1.696] tasyaiva hi prasādena bhaktir utpādyate nṛṇām / yayā yānti parāṃ siddhiṃ tadbhāvagatamānasaḥ // [AgMsv_1.697] itthaṃ purāṇaśāstrādau śaktiḥ sā pārameśvarī / nirapekṣaiva kathitā sāpekṣatve hy anīśatā // [AgMsv_1.698] kevalaṃ bhedavādāndhyasthagitālasadṛṣṭibhiḥ / duḥsamarthatvam etasyā niyamena kvacitsthiteḥ // [AgMsv_1.699] paryālocyāniśaṃ karmamalasāmyaprapākataḥ / ityādihetujāleṣu vṛthātmā parikhedyate // [AgMsv_1.700] tat teṣāṃ nopakārāya kuśakāśāvalambanam / tasmāt sa eva tādṛkṣasvasvātantryopabṛṃhitaḥ // [AgMsv_1.701] tadā tathā tathetyādivaicitryeṇāvabhāsate / tad itthaṃ sarvadṛṣṭīṇām atraiva parameśvare // [AgMsv_1.702] anupraveśa ity anyair alaṃ vā yuktiḍambaraiḥ / tad itthaṃ devadevena svasvarūpam ihoditam // [AgMsv_1.703] pratyakṣaṃ tatra tanmānaṃ sarvamānadhuroddhuram / ekam evedṛśaṃ mānam iti kecit prapedire // [AgMsv_1.704] dhūmād agnir iti prāyas tasyaivaitad vijṛṃbhitam / yathā ghaṭasya pūrvāṃśadṛṣṭaikapariniṣṭhitaḥ // [AgMsv_1.705] mātā sphuṭāsphuṭākāratāvadarthāvalehinīm / sphuṭām eva matiṃ matvā pratyakṣatvaṃ prapadyate // [AgMsv_1.706] na cānumānam antyāṃśe saṃvid ekaiva sā yataḥ / dhūmādhyakṣapratītyantarniviṣṭāgniprathā tathā // [AgMsv_1.707] ekaiva tāvad arthāṃśalehinī jāyate matiḥ / tāvaty āṃśe sphuṭākārā pratyakṣam iti bhāṣyatām // [AgMsv_1.708] yathā ratnādivaicityraṃ tathā saṃskārasaṃsthiteḥ / netrātmamānasālokaviṣayādiṣu saṃvidi // [AgMsv_1.709] pratyakṣam eva saṃvittau sphuṭatvenāvabhāsate / tathā tathāvidhavyāptidhāmasaṃkārasaṃsthiteḥ // [AgMsv_1.710] ante tathaiva sā vittir dhūmāgnyākārarūpiṇī / yathā ca dṛḍhasaṃskārāḥ sollekhāḥ sapadi svayam // [AgMsv_1.711] ratnāditattvaṃ paśyanti vighnāntaratirodhitaḥ / tathā bubhukṣitātmānaḥ śīghram evātiniścitam // [AgMsv_1.712] annādi gṛhṇate bhoktuṃ vyāptyādyavyavadhānataḥ / tena pratyuktam eva syād yad āhuḥ parikalpanam // [AgMsv_1.713] abhyasteṣv avinābhāvasvabhāvavyāptisaṃvidaḥ / kiṃ hi tatkalpanāvyāptivitter iti na manmahe // [AgMsv_1.714] āśūtpattivaśād asyā na khalv asty upalakṣaṇam / anumīyata evaṃ sā tad eva parikalpanam // [AgMsv_1.715] aho svapakṣapātāndhāḥ svam apy upagataṃ muhuḥ / amī vismartum ārabdhās tārkikammanyabuddhayaḥ // [AgMsv_1.716] kṣaṇāpavargiṇī buddhiḥ sarvaiva hi bhavanmatā / utpattimātrayogena viṣayasyāvabhāsikā // [AgMsv_1.717] na kṣaṇāc cāparaṃ kiṃcid āśubhāvitvam ucyate / tat sarvam āśubhāvy eva vijñānam iti tattvataḥ // [AgMsv_1.718] sarvatra bhāvajāteṣu bhaved anupalakṣaṇam / athāvicchinnadṛṣṭīnāṃ drāghīyaḥkālagocaram // [AgMsv_1.719] jñātaṃ tenāpi tarhy artho janmamātreṇa bhāsyate / yac cotpattivaśād eva viṣayasphuṭatātmakam // [AgMsv_1.720] tasya śīghratarasthāsnubhāvo bhedāvahaḥ katham / yat tat kila grahāpekṣaṃ svaprakāśam athāpi sat // [AgMsv_1.721] anyatropāyatāṃ yāti vidyuddīpādivat tathā / tatraiva ciraśīghrasthabhāvo bhedāya bhāsate // [AgMsv_1.722] na ca kvāpy anumāneṣu vyāptyāder grahaṇaṃ bhavet / punaḥ punaḥ sphuṭībhāvaṃ yāti yenopalakṣyate // [AgMsv_1.723] kiṃ ca kramikadhūmādijñānamālātmani sphuṭam / uditāpi kathaṃ kuryād ekabhāvāvabhāsanam // [AgMsv_1.724] athāntyam anusandhānajñānam evaṃ kariṣyati / tad api prāksthasaṃvittisamaṃ bhinnaṃ kathaṃ tathā // [AgMsv_1.725] tena prāktanavijñānamālāmanvasyate yadi / tad asan na hi saṃdhānaṃ naṣṭāyām upapadyate // [AgMsv_1.726] atha smaraṇam eveha saṃdhānaṃ saṃvidāṃ bhavet / tad apy anubhavābhāve kathaṃ nāma bhaviṣyati // [AgMsv_1.727] na ca jñāneṣv anubhavo yujyate saṃvidaḥ kvacit / yugapaj jñānayugalaṃ nāstīti hi bhavanmatam // [AgMsv_1.728] jñānajñeyātmatā dṛṣṭā yugapatsthitatājuṣoḥ / na tu pūrvāparākārasamutpannavirodhinoḥ // [AgMsv_1.729] tasmād vyāptyanusārāvabhāsapūrvāpi yā matiḥ / tatrāpy akramam evedaṃ pratyakṣamānavedanam // [AgMsv_1.730] yathā jhaṭiti sauṣuptaprabuddhaḥ pronmiṣaddṛṣiḥ / pratyakṣam iti bhāvāṃśadhyāmalatvanivṛtaye // [AgMsv_1.731] netrasaṃmārjanādīni vidadhannābhimanyate / bhāvān anuminomīti tathaivātrāpi buddhyatām // [AgMsv_1.732] yathā ca ghanasauṣuptamohāvyutthitadarśanaḥ / svātmānam atha tatsthānaṃ vismaraty eva tat kṣaṇaṃ // [AgMsv_1.733] atha prayatnasaṃbhāraprabuddhavimalasvadṛk / so 'ham asmīti manvānaḥ saṃvitteḥ paramārthataḥ // [AgMsv_1.734] tatra sarvatra nātho 'yaṃ bhairavaś citsvarūpakaḥ / svātantryāt svaṃ vapur yāvad gūhate vivṛṇoti ca // [AgMsv_1.735] tāvad ajñānam etasya vijñānaṃ copajāyate / tac ca sphuṭatayā sarvapratyakṣam iti manyatām // [AgMsv_1.736] ghaṭaśabde śrute yā ca pṛthubudhnodarādidhīḥ / tatrāpi khalu samketasmaraṇādi tathāvidham // [AgMsv_1.737] yathā ratnaparīkṣāyāṃ svāṃ saṃvittiṃ sphuṭātmikām / samvidantarasaṃghātais tiṣṭhati pratibodhayan // [AgMsv_1.738] tataḥ prabuddhacaramasphuṭasaṃvittiyogataḥ / ratnatattvaṃ vibhāty atra nopayoge 'nyasaṃvidām // [AgMsv_1.739] tāḥ paraṃ tatprabodhāya kāraṇatvaṃ vitenire / tasyaivāvabhāsayoge hi na tāsām upayogitā // [AgMsv_1.740] bālavaikaṭikajñānadṛṣṭāntād īdṛśāt svayam / śābde 'pi khalu vijñāne sphuṭaivaikā prakāśadhīḥ // [AgMsv_1.741] atas tathāvidhe śabde śrute yat samanantaram / arthāvabhāsane seyam iyatī matir īdṛśī // [AgMsv_1.742] arthaḥ sa tāvāṃs tatrāste ghaṭapūrvāparāṃśavat / nanv asau ghaṭa ekaḥ syād avayavyātmakas tathā // [AgMsv_1.743] na tu śabdārthayor aikyaṃ tat kathaṃ sāmyam īdṛśam / aho bhedagrahābhyāsatimirāvilalocanaḥ // [AgMsv_1.744] sadyuktyañjanayoge 'pi na dṛṣṭiṃ vimalāṃ gataḥ / abhinno bhagavān eṣa bhairavo bhogyabhoktṛtām // [AgMsv_1.745] ātmany evānusandhāya sarvadā pūrṇavigrahaḥ / iti prasādhite pūrvaṃ kaḥ praśnasyāsya saṃbhavaḥ // [AgMsv_1.746] tad evam upamānādāv api mānāntare sphuṭam / saṃvitpratyakṣarūpaiva sarvatra pratibhāsate // [AgMsv_1.747] andho 'pi sparśaśabdādyais tattadrūpaṃ vilokayan / sphuṭatām eva tāṃ tāvat saṃvetti sa tathāvidhām // [AgMsv_1.748] evaṃ jātijaḍā rūpasparśādyair abhimanvate / sphuṭam eva hi bhāvāṃśaṃ teṣāṃ nājñātadhīḥ kvacit // [AgMsv_1.749] iyaṃ lāvaṇyasarasī tāruṇyodyānakaṇḍalī / iti tuṣyati jātyandhas tadaṅgaparimarśanāt // [AgMsv_1.750] aho nu sadalaṃkāraṃ gāyatīti jaḍo janaḥ / gātur mukhaṃ vilokyaiva tāvatā parituṣyati // [AgMsv_1.751] iti pratyakṣam evaikaṃ niḥsapatnaṃ vijṛmbhate / tad asya phalacintādi kartuṃ prastūyate manāk // [AgMsv_1.752] tad eva khalu vijñānaṃ parimarśarasātmakam / tasmād bhedakathā naiva phalaṃ prati susaṃgatā // [AgMsv_1.753] hānādidhīḥ phalaṃ vāstu tasyā apy atha bhāsanāt / yadi vā svaprakāśaiva saṃvittiḥ pāramārthikī // [AgMsv_1.754] tad eva paryanthaphalaṃ sarvatraiva suniścitam / hlādādikaṃ phalaṃ mukhyaṃ yat sarvatreha gīyate // [AgMsv_1.755] tatsvasaṃvidi viśrāntim abhyeti bharitātmani / tad evam idam adhyakṣaṃ sarvataḥ pravijṛmbhate // [AgMsv_1.756] etadabhyāsaniṣṭḥasya keva siddhir na jāyate / brahmādibhāṣitaśrautapraunmukhyena kalādikāt // [AgMsv_1.757] dūrāc chravaṇavijñānam acirāt saṃpravartate / manodṛṣṭe 'pi bhāvāṃśe sphuṭavṛttyudayo hy alam // [AgMsv_1.758] svavimarśabalākrānte kiṃ citraṃ yadi jāyate / spandaśāstre tathā coktaṃ sāvadhāne 'pi cetasi // [AgMsv_1.759] bhūyaḥ sphuṭataro bhātīty alaṃ bahulavistaraiḥ / itthaṃ pratyakṣam evedaṃ viśvaṃ yat parameśituḥ // [AgMsv_1.760] tat tato 'py avibhinnasya mātṛvargasya tat tathā / na ca pratītisāṃkāryaṃ tathā bhāsanayogataḥ // [AgMsv_1.761] pratyakṣe 'pi same sāmyaṃ no ghaṭāghaṭasamvidoḥ / itthaṃ pratyakṣam evedaṃ niḥsapatnaṃ vijṛmbhate // [AgMsv_1.762] tato na bhidyate cārthaḥ pratyakṣādvaitam īdṛśam / idaṃ sandhānakalikāpariniṣṭhitabuddhinā // [AgMsv_1.763] ācāryanarasiṃhena pratyakṣādvaitam ucyate / anumānapramāṇatvaṃ viśvasmin kaiś cid ucyate // [AgMsv_1.764] tathā hi devaḥ sarvajño nirvikalpasvabhāvakaḥ / sa cādhyakṣasvabhāvo 'pi nāyāti vyavahāryatām // [AgMsv_1.765] avikalpe vikalpātmā vyavahāraḥ kathaṃ kila / vikalpena ca sarvo 'yaṃ vyavahāro 'vatanyate // [AgMsv_1.766] sa eva cānumānaṃ syāt tasyaitāḥ parikalpanāḥ / pakṣataddharmatadvyāptitatpratītyādayo 'khilāḥ // [AgMsv_1.767] vastutas tv eka evāsau pratyayaḥ pāramārthikaḥ / nanv adhyakṣaviyoge syād anumānaṃ kathaṃ yataḥ // [AgMsv_1.768] tatpratyakṣaparicchinnapratibandhanibandhanam / satyaṃ kiṃtu ya eko 'sau devaḥ sarvajñatāspadam // [AgMsv_1.769] tadāveśavaśād eṣā vyāptir bodhe 'vakalpate / anyathā vahnidhūmādi tadabhāvādivedanam // [AgMsv_1.770] anvayavyatirekātmā na syād yugaśatair api / ata eva hi mukhyasya mānasya sadṛśatvataḥ // [AgMsv_1.771] anumānam iti proktaṃ vyavahārapravartanam / tad evam ete mātāraḥ sarvatreśvarasaṃvidam // [AgMsv_1.772] upajīvitum āyānti mātṛbhāvaṃ na cānyathā / ajño hi jantuvargo 'yaṃ kathaṃ tadaniveśataḥ // [AgMsv_1.773] jñasvarūpatvam āpnoti tad vinā mātṛtā kutaḥ / tasmād saṃvidi yogo 'sya sa ca nānena durlabhaḥ // [AgMsv_1.774] vastuto hi na kaś cit sa savinnātho hy asau tathā / tad evaṃ pakṣam īśānapratyakṣākṣiptavṛttikam // [AgMsv_1.775] sāpekṣaṃ paratantre ca pāśavaṃ mānam ucyate / ajño jantur anīśo 'yam ātmanaḥ sukhaduḥkhayoḥ // [AgMsv_1.776] īśvaraprerito yātīty ata eva munir jagau / evam īśvarasāpekṣānumānaikapramāṇatā // [AgMsv_1.777] nirṇītā lolaṭākhyena guruṇā lokasaṃmatā / anyas tadgṛhya evāha satyaṃ vādhyakṣasaṃvidaḥ // [AgMsv_1.778] vyavahāre 'sti mānatvam anumā tu kathaṃ pramā / sulabhavyabhicārāyām anumāyāṃ viniścitaḥ // [AgMsv_1.779] viśaṃśramītu ko nāma parīkṣakatayā sthitaḥ / anvayo vyatirekaś ca yaḥ sapakṣetarasthitiḥ // [AgMsv_1.780] ādidṛṣṭas tadātve no viniścayavidhāyinau / yais tu tasmād apāsyeta pakṣadharmādidūṣaṇāt [ṇam] // [AgMsv_1.781] varcaskakūṭe śuddhiṃ te kuryuḥ pāṃsukaṇoccayaiḥ / tasmāt saṃśaya evāyaṃ pravṛttyaṅgatayā sthitaḥ // [AgMsv_1.782] sa eva bhedābhāsitvān māyeti paribhāṣyate / māyeva ca paśūnāṃ syān mānaṃ māyācidātakam // [AgMsv_1.783] tarko vāpy ekapakṣāṃśasthitisaṃbhāvanātmakaḥ / arthānarthabalīyastvāt pravṛttau [ttyai] vā nivṛttaye // [AgMsv_1.784] prabhaviṣṇuḥ sa eveti kim anyair mānaḍambaraiḥ / pramātā śiva evaiko yasyedaṃ svāṅgam īdrśam // [AgMsv_1.785] meyatvena samābhāti sarvato niścayātmakam / anyaḥ punaḥ paśuḥ sarvaḥ saṃśayadhvāntamadhyagaḥ // [AgMsv_1.786] saudāmanīdyutiprāyasaṃvitsamanurañjitaḥ / pakṣadvitayasatyānyabhāvānyatamaniścayam // [AgMsv_1.787] vindāna eva labhate nātra rūḍhiṃ kathaṃ cana / tad evaṃ tarkataḥ sarvo vyavahāra iti sthitam // [AgMsv_1.788] aśuddha saiva vidyeyam iti mānaṃ vidhīyatām / aśuddhir iyatī tasyā yad vastv ananusāritā // [AgMsv_1.789] anye tv anarthino nāsti pravṛttir iti niścitāḥ / arthitvam eva sacivam ity evaṃ paryacūcudan // [AgMsv_1.790] rāgasya mānatām itthaṃ prāhur anyātmavedinaḥ / anye tv āhuḥ saṃśayo 'pi na nāmāniścite gaje // [AgMsv_1.791] śaktatve sati jāyeta rāgo vāpi pravṛttaye / tataḥ svāṃ kartṛtām īṣad ālocya janatāḥ sadā // [AgMsv_1.792] pravartanta itītthaṃ syāt kalāyā eva jṛmbhitam / tenārthaḥ sa tathā vāstu mā vābhūt svātmanas tayā // [AgMsv_1.793] manvānaḥ kartṛtām eṣa sarvatraiva pravartate / anye tv āhur anādir yo vyavahāraḥ kriyātmakaḥ // [AgMsv_1.794] niyatiḥ saiva viśvasya pravartakatayā sthitā / sa eva cāgamo nāma vṛddhavyavahṛtikramaḥ // [AgMsv_1.795] tataḥ samagra evāyaṃ dharmādipariniścayaḥ / na pratyakṣān nānumānād bhūyasā vipralambhakam // [AgMsv_1.796] matir abhyeti viśvāsaṃ parīkṣāpakṣaśālinām / annaṃ kṣudhaṃ śamayate tṛṣaṃ vārīti bālakāḥ // [AgMsv_1.797] anyataḥ pariniścitya tathātvānatiśaṅkinaḥ / anyadākṣādike 'py arthe tata evādyamānataḥ // [AgMsv_1.798] labhante niścayaṃ samyag āgamākhyāt parīkṣakāḥ / tathā ca munir āhedaṃ puṇyaṃ pāpam iti dvaye // [AgMsv_1.799] śāstraprayojanaṃ svalpaṃ nāgamasya prayojanam / āgamo hi na nāmaiṣa pustakagranthasaṃcayaḥ // [AgMsv_1.800] kevalaṃ prathitābhikhyo 'nādir vedādikaḥ kila / kiṃ tu prasiddhir evāsau sā ca śabdasvarūpiṇī // [AgMsv_1.801] yā sarvadarśaneṣv eva na jātv āyāty apohyatām / chāgaiś caityo jaṭā bhasma bhikṣā daṇḍaḥ kamaṇḍaluḥ // [AgMsv_1.802] jālaṃ taptaśilā śmaśrukeśalomaviluñcanam / agnir edhā iṣṭakaughacayanaṃ gṛhamedhitā // [AgMsv_1.803] ityādisarvaśabdānāṃ prasiddhiprakramād ṛte / ko 'bhyupāyo 'rthataḥ kḷptatadanyārthāvabodhayoḥ // [AgMsv_1.804] ittham āgama evāyaṃ pramāṇam iti dhīdhanaiḥ / uktaṃ satyaiva vāg aiśī prasiddhir avigānataḥ // [AgMsv_1.805] prasiddha āgamo loke yuktimān athavetaraḥ / vidyāyām apy avidyāyāṃ pramāṇam iti tat sthitam // [AgMsv_1.806] prāmāṇyaṃ niyateḥ śrīmadbhūtajāntanivāsinām / anye tv āhur viśeṣo 'yaṃ kālo nāmābhivartate // [AgMsv_1.807] sphuṭabhāvasvabhāvo 'sau vartamāno 'bhivartate / vṛttasphuṭasvabhāvāṃśas tadā tv asphuṭatāmayaḥ // [AgMsv_1.808] bhūtaḥ kāraṇakḷptyā tu bhāvy asau parikalpyate / sa cāyaṃ na svatantro 'sti kaś cid anyonyasaṃśrayāt // [AgMsv_1.809] anavasthānato rūpaparāvṛttyavalokanāt / iyattārūḍhyabhāvāc ca mātṛmeyobhayāśrayāt // [AgMsv_1.810] nirupādhikatadrūpapratibhānaviyogataḥ / ekānekadhruvānityasvarūpānupapattitaḥ // [AgMsv_1.811] ekasyaikopadher aikyāt tirodher (?) upadherapi / kriyāyāḥ svagate bhede kālasyānupayogataḥ // [AgMsv_1.812] tatkṛte 'nyonyasaṃśrityānyakṛte 'py anavasthiteḥ / aupādhikabhidāvṛtter asatyatvād avāstavāt // [AgMsv_1.813] kāryasyānupapattitvād ekasyānupayogataḥ / citaś ca sphuṭatādattavartamānasadātvataḥ // [AgMsv_1.814] bhūtabhāvilayāt tasmād vartamānalayād api / cinnātha eva devo 'sau kālam ābhāsayaty alam // [AgMsv_1.815] tad asya kālābhāsākhyā citsvarūpasya saṃsṛtiḥ / svabhāva[svābhāsa]garbhā bhāveṣu bhāvābhāvamayī svake // [AgMsv_1.816] rūpe sthitiḥ pramātṛtvasamullāso 'bhidhīyate / idaṃ na yad ahaṃ cāhaṃ yan nedam idam apy adaḥ // [AgMsv_1.817] yan nedam iti citreyam abhāva[ābhāsa]syaiva mānatā / parā pramātṛtā yāsau śuddhā tasyāṃ pṛthaksthiti // [AgMsv_1.818] na mānam astīty atrāṃśe kiṃ tayā praviviktayā / yas tu sāṃsāriko mātṛbhāvaḥ sarvo 'yam īdṛśaḥ // [AgMsv_1.819] tatrābhāva[sa]sya mānatvaṃ sa ca kālaprasādataḥ / tathā hi paripūrṇo 'sau sarvasarvātmarūpadhṛt // [AgMsv_1.820] kva mātā kva ca vā mānaṃ kva ca meyo 'vatiṣṭhatām / mātrādīnāṃ hi satyatve na syād āpekṣikī sthitiḥ // [AgMsv_1.821] meyād eva ca mātrāder bhāvo jātu prakalpate / anyonyarūpasyālābhe lābhe vā tadayogataḥ // [AgMsv_1.822] sarvatrātiprasaṅgāc ca sarvajñatvādiyogataḥ / yugapac cāpy anullāsāt tattvasyānupakāriṇām // [AgMsv_1.823] anyameyādijanite mātṛtvādau tadanyataḥ / tadbhāvasyāpy anutpannasamatvenaiva saṃsthiteḥ // [AgMsv_1.824] tasmād pūrṇaś cidātmāsau śivaḥ svāṃśaṃ vikhaṇḍayan / nāham ityādibhedāṃśa idam apy avakalpayet // [AgMsv_1.825] tadanyasarvapūrṇatvam aham ātmani tāvati / tato 'nyato 'pi saṃhartā jāyate nāham ity api // [AgMsv_1.826] ubhau tau idam aṃśau cāpy apohati parasparam / buddhistham idam aṃśaṃ svaṃ svāham aṃśe tirodadhat // [AgMsv_1.827] āste na drāvayaty enaṃ vastrāvṛtaghaṭādivat / tad eva buddhisaṃsthāt tu samayāgrathitād atho // [AgMsv_1.828] idam antarasaṃghātād ahamaṃśavyapohinaḥ / ahamaṃśād idantaughavyapohād aham antarāt // [AgMsv_1.829] vyapohātsvāhamo 'nyānyāhaṃvyapohasya bhāsanam / ṣaḍdevatāḥ śūnyarūpā yadāśritya pravartate // [AgMsv_1.830] tad evedam iti jñānaṃ vikalpa iti gīyate / sa kālaḥ kalyate yena viśvaṃ nijakalodayāt // [AgMsv_1.831] tad atrāṃśe ya eṣo 'sti bhāsāṃśaḥ svaprakāśakaḥ / bhāvarūpatayā so 'yaṃ sarvānuprāṇanātmakaḥ // [AgMsv_1.832] na mātāsau na vā mānaṃ na ca meyaṃ nirucyate / yas tv asau śūnyatāyogād abhāvo rudradaivataḥ // [AgMsv_1.833] sa eva mānatām eti yadyogān mātṛtābhāvi[va]taḥ / mānāc ca pṛthaṅmeyam ity evam upapāditam // [AgMsv_1.834] itthaṃ kālasya mānatvaṃ pratipede 'tra kaiś cana / ye śrīmadbhavatītyākhyagurupādopasevinaḥ // [AgMsv_1.835] tad itthaṃ puṃsi ciddharmavibhavāmodaśālini / mātṛtvadāyi yat proktaṃ ṣaṭkaṃ kañcukasaṃjñitam // [AgMsv_1.836] tad ekaikasya mānatvaṃ ke cana pratipedire / anye tv ekasya sarvānyasacivasyeti manvate // [AgMsv_1.837] anye kadāpi kasyāpi kathaṃcit kva canetyādi / anye dvayor dvayor anye trikadvayaniyogataḥ // [AgMsv_1.838] anyonyānugrahād anye bodhenānyonyato 'pare / anye tu guṇasāmyātmaprakṛtim eva mānatām // [AgMsv_1.839] mukhyatvena viduḥ suptamattamūrcchādidarśanāt / sa yatraiva pramātāyaṃ yataḥ supta iva sthitaḥ // [AgMsv_1.840] saivāsya mātṛtā mānameyayor apravedanāt / anyonyam avikāryatvāt prasupte 'pi tathāvidhe // [AgMsv_1.841] kevalaṃ prakṛtiḥ seyaṃ jānāmīty abhimanyate / tatra mukhyaṃ tu yan mānaṃ yatpuṃsaivānudarśanam // [AgMsv_1.842] tac ca śuddhaṃ nirvikāraṃ sadasadrūpatojjhitam / itthaṃ ke 'py abhimanyante sāṃkhyakañcukasaṃśrayāt // [AgMsv_1.843] vayyābhidhānasya guror gṛhe jñānopajīvinaḥ / anye dhībhūmim evāhur draṣṭṛdṛśyoparāgiṇīm // [AgMsv_1.844] pramāṇaṃ pāramarṣeyāḥ kecit tadvṛttisaṃcayam / dharmādikāṣṭasaṃkhyātaṃ dharmajātaṃ pare viduḥ // [AgMsv_1.845] anye 'haṃkāram evāhuḥ kecid dhiyam atho manaḥ / kecid tritayam evedaṃ samaṃ sarvatra manvate // [AgMsv_1.846] anye daśānām ekaikam indriyāṇām prapedire / kecit samastāny etāni sarvatrākūṭavṛttitaḥ // [AgMsv_1.847] andhasyāpi hi tat kiṃcidrūpāyatanam asti yat / vikāram ekaśrotraspṛg akṣāntarasamasthiti // [AgMsv_1.848] prabhātaṃ pravilīnābhranabhomaṇḍalamaṇḍitam / ity ākarṇya parāṃ tūṣṭiṃ yāty andho haimane dine // [AgMsv_1.849] yady apy anumimīte 'sau śītavāraṇajaṃ sukham / tathāpy asya svasaṃvittir na rūpānavabhāsinī // [AgMsv_1.850] anye tanmātrarūpāṇāṃ mānatvaṃ pratipedire / cakṣūraśmis tv asaṃsparśa ityādividhiyogataḥ // [AgMsv_1.851] adṛśyatvaṃ cakṣurāder ata evopapadyate / yoginaḥ praty adṛśyatvaṃ jātucin nopapadyate // [AgMsv_1.852] anye tu sthūlabhūtānāṃ jyotiṣāṃ mānatāṃ jaguḥ / meyasyāpi pramāṇatvam apare pratipedire // [AgMsv_1.853] yato bhavati mātṛtvaṃ tatpramāṇam iti sthitiḥ / tadghaṭādyaiś ca yat tasmāt te 'pi mānam iti smṛtāḥ // [AgMsv_1.854] laukiko vyapadeśaś ca naiva vastvanusārataḥ / sa hīcchāmātrakḷptatvāt prāyeṇaivopacārikaḥ // [AgMsv_1.855] kathaṃ jānāsi bhoḥ so 'haṃ jānāmīti ca coditaḥ / ghaṭenānena dṛṣṭena jānāmīty abhibhāṣate // [AgMsv_1.856] tasmān meye 'pi mānatvaṃ na hi nāma na laukikam / abhedavāde mūlasthe virodho 'pi na dūṣaṇam // [AgMsv_1.857] ye tu pramāṇam āhus tatsāmagrīṃ tair api sphuṭam / arthāder mānatābhīṣṭā sā saṅghe 'py anyathā kutaḥ // [AgMsv_1.858] anye tu sarvasyaiveyattāttabhedasya mānatām / kramoditāṃ hi sarvatra kvacic cāpy akramoditām // [AgMsv_1.859] kvacit kramākramagrāsaparipūrṇatvabandhurām / manvate tanmataṃ tāvad diṅmātreṇopadarśyate // [AgMsv_1.860] prathamaṃ meyayogena jhaṭiti pratibhāsinā / anyārthadṛśyabhiprāyapracchanenaiva sarvataḥ // [AgMsv_1.861] mātṛtvaṃ caramaṃ tatra cakṣuṣaḥ pravijṛṃbhaṇam / tato mano 'haṃdhīvargavijṛṃbhāntaḥsamujjvalam // [AgMsv_1.862] tataḥ pauṃsnābhisaṃśuddhasaṃvidullāsaśālitā / tataḥ kālakalārāgayatyavidyāniśāḥ kramāt // [AgMsv_1.863] anyathā vā samaṃ vāpi dvandvayogena vā triśaḥ / sarvaśo vā catuṣpañcayogenāpy āṇave pade // [AgMsv_1.864] abhāvakartṛtāsaṅgasiddhitarkākhyasaṃśayāḥ / tatrāpi nanu jāyante tattatkramavicitritāḥ // [AgMsv_1.865] tatpṛṣṭe cāvikalpāsau śuddhaiśvaryāvabhāsikā / vidyā pramāṇatām eti paryantapramitisthitau // [AgMsv_1.866] tataḥ sadāśivodārajñānecchāśaktisaṃśraye / sa mātā pūrṇatām eti śaktyantādhvasunirvṛtaḥ // [AgMsv_1.867] itthaṃ pūrṇaṃ pramātṛtvaṃ yataḥ samavabhāsate / tadanyatamabhāgāṃśatirodhānaviyogajāḥ // [AgMsv_1.868] saṃvidaḥ sphuṭatānyatvabhedān niḥsaṃkhyatāṃ gatāḥ / ata eva hy ajānānaiḥ śivaśāstroditāṃ sthitim // [AgMsv_1.869] sphuṭāsphuṭādisaṃvitsu smṛtyasmṛtyādigocare / sauṣuptādiṣu śīghratve yuktyāmarśādyasaṃbhavāt // [AgMsv_1.870] manovadhānaṃ saṃskāro dharmādyadṛṣṭakalpanam / ity ete hi sphuṭaṃ śabdā nātra ko 'rthas tatri ... mā // [AgMsv_1.871] ūrdhvordhvatattvavrātasya mānatve ca nirūpite / adharādharatattvāṃśo meyatām avalambate // [AgMsv_1.872] na cātrāsti kramaḥ kaś cid vyavadhāne hi saṃbhavāt / na hi vidyā na bauddhī tām ālocayati saṃvidam // [AgMsv_1.873] vidyā vivektrī proktā hi buddhipṛṣṭasamāśritā / prakāśātmavapur bāhyam akṣam ālocanātmakam // [AgMsv_1.874] saṃkalpārthaṃ manaḥ prāhur abhimantrīm ahaṅkṛtim / niścetrīṃ ca dhiyaṃ tatra vidyāṃ cāpi vivecikām // [AgMsv_1.875] tatraiva rañjakaṃ rāgaṃ kalāṃ śaktatvadarśinīm / kālaṃ vyavacchit kartāraṃ niyatiṃ ca niyāmikāṃ // [AgMsv_1.876] āmṛśantīm anyamātṛsādhāraṇyāvabhāsikām / grāhyamaṇḍalatadgrāhinānārūpāvamarśinīm // [AgMsv_1.877] māyāṃ pūrṇatvasaṃbhogapracyutikṣobhakāriṇīm / sadvidyāṃ pūrṇaviśrāntidāyinīṃ suśivātmikām // [AgMsv_1.878] jñānanirbharabhāvāṃśasvarūpaparimarśikām / icchāśaktiṃ pramātraṃśapūrṇabhāvāvabhāsikām // [AgMsv_1.879] āśritya paripūrṇo 'yaṃ mātṛbhāvo vijṛmbhate ṝü / prakāśālocane pūrvaṃ saṃkalpābhimate tataḥ // [AgMsv_1.880] niścayānudṛśau paścād vivekāsaṅgitādvayam / kartṛtāsthāvyavacchedaḥ sādhāraṇyāvabhāsanam // [AgMsv_1.881] nānāvimarśāprakṣobhapūrṇameyapravedanam / pūrṇamātṛtvasaṃvittir bhairavībhāva eva ca // [AgMsv_1.882] itthaṃ ṣoḍaśadhā meyamayaṃ yāvat prakāśayet / tāvad vijñānacandro 'sau prokto dvyaṣṭakalāsthitiḥ // [AgMsv_1.883] anuttarā sthitiḥ pūrvam ānandeccheśanāny ataḥ / udayaś conatāveśa iti ṣaṭkaṃ vyavasthitam // [AgMsv_1.884] anuttarāt samārabhya jñānaśaktyantam īdṛśam / icchaiva tu kriyāśaktim īśanena samāsthitā // [AgMsv_1.885] prakāśasthitileśāṃśaṃ gṛhṇatī ṣaṇṭhatāṃ gatā ṝü / icchādi yac ca tatpūrvānuttarānandasaṃgateḥ // [AgMsv_1.886] tadādiśleṣayogena saṃdhyakṣaracatuṣṭayam ṝü / tataḥ svarūpasaṃvittilābhād bindvādikā sthitiḥ // [AgMsv_1.887] tataḥ samagrasaṃdarbhabharitākārarūpiṇi / visargaḥ kila śākto 'sau vikṣepa iti yaḥ smṛtaḥ // [AgMsv_1.888] visargasyaiva viśleṣa iti saptadaśī kalā / kvacid aṣṭādaśī saiva punaḥ prakṣobhayogataḥ // [AgMsv_1.889] anuttarasyākārasya parabhairavarūpiṇaḥ / akulasya parā yeyaṃ kaulikī śāktir uttamā // [AgMsv_1.890] sa evāyaṃ visargas tu tasmāj jātam idaṃ jagat ṝü / tasya prakṣobhayogyatvaṃ prakṣobhakalanodayaḥ // [AgMsv_1.891] prakṣobhapūrṇatābhāvāt tadakulakramonatā / iti ṣaṭkasvarūpātmavimarśāndolanoditam // [AgMsv_1.892] anuttarasvabhāvatvād ādyasyaiva vijṛmbhitam ṝü / sa eva bhagavān antar nityaṃ prasphuradātmakaḥ // [AgMsv_1.893] antaḥsthasarvabhāvaughapūrṇamadhyamaśaktikaḥ / svecchākṣobhasvabhāvodyajjagadānandasundaraḥ // [AgMsv_1.894] nityaṃ sphurati saṃpūrṇavisargarasasundaraḥ ṝü / śivaśaktyoḥ sa saṃghaṭṭaḥ sneha ity abhidhīyate // [AgMsv_1.895] atraiva pūrṇavaisargapade labdhuṃ praveśanam / lehanāmanthanetyādisaṃpradāyam upāsate // [AgMsv_1.896] tathā hi madhyamāṃ nāḍīm adhiṣṭhāyākhilaṃ vapuḥ / prāṇayat paramaṃ tejaḥ prakṣubdhāmṛtamadhyataḥ // [AgMsv_1.897] visṛṣṭirūpatāṃ gacched yāty ānandacamatkriyām / apūrṇā kevalaṃ sā tu pūrṇā tu bhagavanmayī // [AgMsv_1.898] tena vaisargikī śaktir ekaiveyaṃ prajṛmbhate / visarga eva prakṣubdhaḥ prayatnadviguṇatvataḥ // [AgMsv_1.899] hakāro nāma viśveṣāṃ vyañjanānāṃ prasūtikṛt ṝü / sa eva ca punarbinduyogāt svām eva bhūmikām // [AgMsv_1.900] anuttarām āśrayate so 'haṃbhāva iheṣyate ṝü / atraivāvarṇajaḥ kākhyas tadanyaś ca ivarṇajaḥ // [AgMsv_1.901] tata eva hi rephāṃśacchāyopādher ṛvarṇataḥ / ṭavargas tata evātha dharāc chāyopadhikramāt // [AgMsv_1.902] tavargas tatparaḥ paścād uvarṇādyaralāś ca vaḥ / ivarṇavargāc covarṇāt krameṇety ata eva hi // [AgMsv_1.903] antaḥsthā ity aśītāś ca ivarṇād dviprabhedaśaḥ / śaṣasānāṃ samudbhūtiḥ śuddhopādhikalāyujaḥ // [AgMsv_1.904] icchāyā eva viśvo hi prasavo bahudhā sthitaḥ ṝü / ata eva hi sasthānabhāvo yuktatvam arhati // [AgMsv_1.905] jīvasyaiveyam āśyānasthitir yonyatmikā yataḥ / saivānuttaradevasya śaktir atra nirucyate // [AgMsv_1.906] tatraivantaḥsthatattvāni parāvāgbhūmikākramāt / avarge śivatattvaṃ tu kādau hānte śivāntakam // [AgMsv_1.907] iti saṃpuṭayogo 'yaṃ triṃśakārtho nirūpitaḥ ṝü / evaṃ pūrṇānavacchinnā ciddevī syād yadi sphuṭam // [AgMsv_1.908] sarvam asyāṃ bhaved eṣā sarvatra ca tathā bhavet ṝü / yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati // [AgMsv_1.909] tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa mametyapi tan muniḥ / abhāṣatārjunācāryavacasā tatra tatra ca // [AgMsv_1.910] saṃvidātmā hi vicchinno yadi syāt sarvabhāvataḥ / bhāva eva bhaved eṣa svalakṣaṇaghaṭādivat // [AgMsv_1.911] ataś ca saṃvitsaṃvittvahāner eṣā praṇaśyati / palāyate hi cit sā ced vyavacicchedayiṣyate // [AgMsv_1.912] nijottamāṅgcchāyeva svapadākramaṇakrame / yac ca sarvaṃ mayi proktaṃ na paśyati mahājanaḥ // [AgMsv_1.913] sa sarvamadhyavartitvān mayi tāvat pratiṣṭhitaḥ / evaṃ prakāśāniṣṭhatvād asyāsatsamatājuṣaḥ // [AgMsv_1.914] praṇāśa eveti muniḥ provācobhayavartmanā / eṣa vastukramas tāvad yo 'yaṃ saṃpuṭa ucyate // [AgMsv_1.915] tata eva samastādhvakalitāsanasadmani / saṃvid ādheyatāṃ prāptā punar ādhāratāṃ gatā // [AgMsv_1.916] uktaṃ cānuttare yāge punar evāsanaṃ / \hspace{3cm} tataḥ / atra tu pravivikṣūṇāṃ jñaptikramavaśān muniḥ // [AgMsv_1.917] ūcivān bhagavān eva viśvaṃ tan nānyatheti yat / abhinnasaṃvitsvātantryaṃ bhāsate bhedavartmani // [AgMsv_1.918] upadeśyopadeṣṭṛtvavyavastheyaṃ pratāyate / svātmaiva hi gurur devaḥ para ity abhimanyate // [AgMsv_1.919] svodīritāni vākyāni paroktānīti manyate / pratipādyaṃ ca yad vastu yena ca pratipādyate // [AgMsv_1.920] tat sarvam ātmarūpaṃ hi bhedenaivābhimanyate / yathā svapnapadāvasthām upadeśaparamparām // [AgMsv_1.921] ākarṇayaj jaḍo jantur anyoktam abhimanyate / tathaiva jāgradgarbho 'yaṃ vyavahāraḥ samastakaḥ // [AgMsv_1.922] ko bhedaḥ svapnajāgratsu tarhi syād iti cet punaḥ / bhaṇiṣyate 'tha vā nāthe svatantre kin na bhāṣitam // [AgMsv_1.923] evaṃ jñaptikrameṇaiva bhedo vidhyanuvādayoḥ / sarvaṃ devo 'tha vā devaḥ sarvam ity ekam eva hi // [AgMsv_1.924] vastutaḥ kumbhaghaṭavad viśvaṃ paryāyamātrakam / vācya eṣāṃ tvam eveti tac chrīnārāyaṇo 'bhyadhāt // [AgMsv_1.925] nanv abhede kathaṃkāraṃ kḷptir vidhyanuvādayoḥ / yo danturaḥ sa caitro 'yam iti danturam āditaḥ // [AgMsv_1.926] anūdya caitra ityaṃśo yadi nāma vidhīyate / tad danturo 'nyaś caitrāc caitraś cānyas tataḥ katham // [AgMsv_1.927] ghaṭaś caitra itīdṛkṣā na syād vidhyanuvādatā / tasmād ya eva caitro 'sau sa dantura iti sthitiḥ // [AgMsv_1.928] vāstavī jñaptimātrottho vidhir vidhyanuvādayoḥ / ajñātaparyāyapadasthitīn prati prayujyate pādapa eṣa bhūruhaḥ / kumbho ghaṭaś ceti tathaiva bhaṇyate maheśvaraḥ sarvam idaṃ jagat tv iti // [AgMsv_1.929] itthaṃ saṃpuṭayogena paripūrṇā hi yā sthitiḥ / yasyāṃ saṃhārasṛṣṭyaṃśaśatāny antaḥsthitāny api // [AgMsv_1.930] tām eva bhāgaśaḥ ke cid upāsitumanas tayā / ekādidviguṇatvotthacatuḥṣaḍdvādaśādibhiḥ // [AgMsv_1.931] saṃviccakramayair bhedair bhindate vividhaiḥ kramaiḥ / ekā saṃvid dvidhā saiva dṛkkriyātmā tridhātha sā // [AgMsv_1.932] pronmeṣaśaktisācivyāc caturdhāpy atha gīyate / cicchaktyānandarūḍhyā tu pañcadhāsau prabhāṣyate // [AgMsv_1.933] ṣoḍhā tu svaraṣaṭkoktasaṃviccarcāvicāraṇāt / yāvad dvādaśadhā saṃvitsṛṣṭyādau tulyagocare // [AgMsv_1.934] ekaikaśas tryātmakatvāt traye vā cāturātmyataḥ / sṛṣṭiṃ kalayate saṃvit tatrābhyeti ca raktatām // [AgMsv_1.935] sthitināśaṃ kalayate kvāpi śaṅkāṃ prakalpayet / tāṃ saṃhṛtya ca bhāvāṃśaṃ saṃhārāt svātmanaḥ punaḥ // [AgMsv_1.936] saṃhartrītvaṃ carcayate tadantaḥ puṇyapāpayoḥ / na drutaṃ na nirodhaṃ vā svasvātantryeṇa vāñchati // [AgMsv_1.937] evaṃ bodhāṃśakaraṇamarīcīcakram ātmani / grasamānā saṃharate pramāṇāṃśasthitān ravīn // [AgMsv_1.938] tataḥ kalpitamātraṃśaṃ saṃhṛtyākalpite hṛdi / tatsarvātītam apy antar anavacchinnadhāmani // [AgMsv_1.939] nayet tan nayanadvārād viśvaṃ yāvat tathā nayet / tataḥ sṛṣṭiṃ ca kalayed ityādikramayogataḥ // [AgMsv_1.940] dvādaśāram idaṃ cakraṃ sarvadā parivartate / yasyaitāḥ sthūlamātratvaṃ māsarāśyādisaṃpadaḥ // [AgMsv_1.941] akramakramavaśād dviśas triśo bhūriśo 'tha vividhaiḥ kramākramaiḥ / cakram etad uditaṃ vijṛmbhate meyamānamitimātṛbhakṣakam // [AgMsv_1.942] etaccakragatānantakiraṇārāsamāśrayāt / cakrabhedo na saṃkhyātuṃ kadācid api śakyate // [AgMsv_1.943] yathā hi varhiṇaḥ patre sitapītāruṇādikam / pronmiṣan nimiṣac cātra bhāsate 'py atathātmakam // [AgMsv_1.944] tathānunmiṣitālīnasūkṣmasaṃvitsunirbharaḥ / cakreśo bhāti nimiṣatpronmiṣadvṛtticitritaḥ // [AgMsv_1.945] tat kasyāpi nimeṣeṇa kasyāpy unmeṣayogataḥ / ekāracakrāt prabhṛti sahasrāraṃ vivartate // [AgMsv_1.946] tad asaṃkhyānam atha vāpy anyonyāśritagarbhakam / na vā tac cakram atha kiṃ vyomaivaikaṃ vijṛmbhate // [AgMsv_1.947] tad apy anantasaccakragarbhaṃ vāpi vibhāsate / anantavyomagarbhaṃ vā mahāvyomaikam ucyate // [AgMsv_1.948] yathā vyomaivaikaṃ kacati sitanīlāruṇatayā yathā caite meghāḥ punar atha tathā bhānti bahudhā / tathā saṃvittattvaṃ kalanaparisaṃkhyāvirahitaiḥ svatantraṃ svākāraiḥ sphurati na ca te ke cana tataḥ // [AgMsv_1.949] iti tattvam idaṃ nyarūpayan mama nātho hṛdayasthitaḥ svayam / pratipadya vicitrarūpakam gurusaṃtānaparamparāyitam // [AgMsv_1.950] tad amutra naye na ye prarūḍhiṃ pratipattuṃ kṣamatām upāśrayante / nanu tatpratibodhanāya devo vividhāṃ maṇḍalakalpanām avocat // [AgMsv_1.951] bālo yadvat rekhayā varṇajāte svaiḥ saṃketair yojyate tatkrameṇa / tadvanmudrāmaṇḍalair mantratantraiḥ pūrṇe svasmin yojyate dhāmny anarghe // [AgMsv_1.952] atrāpi kiñcana vibhāti tadicchayaiva dūraṃ tathā savidham āśritatāratamyam / asaṃspṛg apy atha niraṃśapadapratiṣṭham itthaṃ kriyāpaṭalago bahudhaiva bhedaḥ // [AgMsv_1.953] itthaṃ pramāṇatābhāgi yat tattvaṃ hi nyarūpyata / parāparā bhagavatī seyaṃ bhāti tathā tathā // [AgMsv_1.954] tad atraiva parāṃśo yaḥ sa mātraṃśo 'paraḥ punaḥ / meyāṃśa iti tat pūrvam evāsmābhiḥ prakāśitam // [AgMsv_1.955] mātraṃśo 'pi pare bhāge bahudhā yat sthitas tataḥ / parāparatayodriktaḥ paro mantreśarūpakaḥ // [AgMsv_1.956] udriktāparabhāvas tu mantra ity abhidhīyate / parāparas tu yo mātā samudriktaparāparaḥ // [AgMsv_1.957] sa vijñānākalaḥ proktaḥ prabuddhaparabhāvakaḥ / aparodrekayogena sa eva pralayākalaḥ // [AgMsv_1.958] aparaḥ kila yo mātā sakalaḥ sa tu bhāṣyate / parāparādibhedena tasyāpi bahudhā sthitiḥ // [AgMsv_1.959] vicāryamāṇā niḥsaṃkhyān mātṛbhedāṃs tanoty alam / mukhyatvena tu saptaiva mātṛbhedāḥ prakīrtitāḥ // [AgMsv_1.960] pramāṇāṃśe patanty eva teṣām eva svaśaktayaḥ / vyāpārayogitaivaiṣā śaktitvam iti manmahe // [AgMsv_1.961] yac ca vyāpriyamāṇatvaṃ karaṇatvaṃ tad eva hi / evaṃ ca śaktimacchakktibhedān mātṛpramāṇajāḥ // [AgMsv_1.962] caturdaśasvarūpaṃ ca prameyam iti bhāṣyate / mātā mānaṃ ca meyaṃ ca yata ekaṃ prakīrtitam // [AgMsv_1.963] tataḥ pañcadaśātmaikam ekaṃ prakṛtipañcitam / tatrāpy ekaikaśo bhede nijatattvasvarūpiṇi // [AgMsv_1.964] saṃkṣepavistarakṛtaṃ bhedānantyaṃ pratāyate / punar jalādimūlāntabhedasaṃkalanakramāt // [AgMsv_1.965] bhūyān bhedaprabhedottho vaicitryavisarodayaḥ evaṃ dharātaḥ prabhṛti pradhānatattvāntam uktaṃ daśapañcadhaiva / puṃsaḥ kalāntaṃ sakalaḥ svarūpabhūto na mātā na ca mānarūpaḥ // [AgMsv_1.966] trayodaśātmatvam ato 'tra niṣṭhitaṃ niśi svarūpaṃ tu bhavel layākalaḥ / madhye tu vijñānakalasvarūpatā vidyāpade mantragatasvarūpatā // [AgMsv_1.967] aiśe mantreśavargasthitir atha suśive dhāmni tannāthaniṣṭhā pūrvaṃ pūrvaṃ ca tatra prakaṭayati nijāṃ mātṛmānavyavasthām / tenānanyapramātṛ sphurati śivapadaṃ svaprakāśaṃ sadaikaṃ mantreśeśānatas tu triśaramuninavatryakṣasaṃkhyāvibhedāḥ // [AgMsv_1.968] śaktiś ca no śaktimato vibhinnā tenaiti no bhedam iyaṃ pṛthaktvam / amātṛtāyāṃ na ca śaktir asti tena svarūpaṃ na hi śaktiyuktam // [AgMsv_1.969] dharātattvāvibhedena yaḥ prakāśaḥ prakāśate / sa eva śivanātho 'tra pṛthivī brahma tatparam // [AgMsv_1.970] dharātattvagatāḥ siddhīr vitarītuṃ samudyatān / prerayanti śivecchāto ye te mantramaheśvarāḥ // [AgMsv_1.971] preryamāṇās tu mantreśā mantrās tadvācakāḥ sphuṭam / dharātattvagataṃ yogam abhyasya śivavidyayā // [AgMsv_1.972] na tu pāśavasāṃkhyīyavaiṣṇavādidvitādṛśā / aprāptadhruvadhāmāno vijñānakalatājuṣaḥ // [AgMsv_1.973] tāvattattvopabhogena ye kalpānte layaṃ gatāḥ / sauṣuptāvasthitau yadvat te 'tra pralayakevalāḥ // [AgMsv_1.974] sauṣupte tattvalīnatvaṃ sphuṭam eva hi lakṣyate / anyathā niyatasvapnasaṃsṛṣṭir iyatī kutaḥ // [AgMsv_1.975] sauṣuptam api citraṃ ca svacchāsvacchādi bhāsate / asvāpsaṃ sukham ityādismṛtivaicitryadarśanāt // [AgMsv_1.976] māyākarmasamullāsasaṃmiśritamalābilāḥ / dharādhirohiṇo jñeyāḥ sakalā iha pudgalāḥ // [AgMsv_1.977] asyaiva saptakasya svasvavyāpāraprakalpane / prakṣobho yas tad evoktaṃ śaktīnāṃ saptakaṃ tataḥ // [AgMsv_1.978] śivo 'vicyutacidrūpas tisras tacchaktayas tu yāḥ / tāḥ svātantryavaśopāttagrahītṛgrāhyarūpikāḥ // [AgMsv_1.979] grahītṛbhāgodrekeṇa grāhyabhāgocchalatvataḥ / sapta sapteti yat tv ekaṃ jaḍamātraṃ narātmakam // [AgMsv_1.980] tatsvarūpaṃ tatas traidhaṃ pratitattvaṃ vyavasthitam / kiṃ cārthe khalu nirgrāhye tuṭayaḥ ṣoḍaśa kṣaṇāḥ // [AgMsv_1.981] sapādadvyaṅgulāveśāt pratyekaṃ parikalpitāḥ / tatrādyaḥ paramādvaitanirvibhāgarasātmakaḥ // [AgMsv_1.982] antyas tu grāhyatādātmyān na pṛthak pravibhāvyate / upāntyas tatsvarūpasya grāhakaḥ paribhāvvyate // [AgMsv_1.983] ādyaṃ ca saptakaṃ tatra nirvikalpakatāṃ gatam / kramonmiṣadvikalpāṃśacchāyācchādanakovidam // [AgMsv_1.984] tad eva śivarūpaṃ hi paraśaktyātmakaṃ viduḥ / dvitīyaṃ saptakaṃ tatra parāparapadātmakam // [AgMsv_1.985] vikalpa iti saṃgītam iti bhedo 'vabhāsyate / tad asyāṃ sūkṣmasaṃvittau kalanāya samudyatāḥ // [AgMsv_1.986] saṃvedayante yadrūpaṃ tatra kiṃ vā vikatthanaiḥ / kramāt tu bhedanyūnatve tuṭīnām api yo mataḥ // [AgMsv_1.987] vikalpasya ca nirhrāso nirvikalpopalakṣaṇam / yathā hi ciraduḥkhārtaḥ paścād āttasukhasthitiḥ // [AgMsv_1.988] vismaraty eva tadduḥkhaṃ sukhaviśrāntivartmanā / tathā gatavikalpe 'pi rūḍhāḥ saṃvedane janāḥ // [AgMsv_1.989] vikalpaviśrāntibalāt tāṃ vṛttiṃ nābhimanvate / vikalpanirhrāsavaśena yāti vikalpavandhyā paramārthasatyā / saṃvitsvarūpaprakaṭatvam itthaṃ tatrāvadhāne yatatāṃ subuddhiḥ // [AgMsv_1.990] grāhyagrāhakasaṃvittau saṃbandhe sāvadhānatā / iyaṃ sā bhaṇyate tatra yatheṣṭaphalayogataḥ // [AgMsv_1.991] ata eva hi tadbhedabāhulyād bhuvanāny api / vicitratvaṃ prayāntīti na cātikrama iṣyate // [AgMsv_1.992] sakramākramam evedaṃ kālasya prākpradūsaṇāt / diśaś ca paramārthatvaṃ naiva yuktyopapadyate // [AgMsv_1.993] pūrvāparapratītiṃ hi naikā sā kurute tathā / upādhibhedo no vastu tat kathaṃ sā prakalpyatām // [AgMsv_1.994] yo hi yasmādguṇotkṛṣṭa ity ataḥ parameśvaraḥ / abhāṣata nijānandakḷptadikkālamaṇḍalaḥ // [AgMsv_1.995] tad evaṃ tattvarūpe 'smin vicitre pravivikṣatām / upāyabhedāt traividhyaṃ samāveśeṣu varṇitam // [AgMsv_1.996] anupāyaḥ śāṃbhavo 'sau cidupāyas tataḥ param / jaḍopāyas tv āṇavaḥ syāt sa cāpi bahudhā mataḥ // [AgMsv_1.997] ajaḍe 'pi jaḍābhāsaḥ pārameśvaryayogataḥ / nāḍīkaraṇabāhyādes tena saṃvidupāyatā // [AgMsv_1.998] tatrākṣavṛttim āśritya bāhyākāragraho hi yaḥ / tajjāgratsphuṭam āsīnam anubandhi punaḥ punaḥ // [AgMsv_1.999] ātmasaṃkalpanirmāṇaṃ svapno jāgradviparyayaḥ / layākalasya yo bhogaḥ layakarmavaśān na tu // [AgMsv_1.1000] sthiro bhaven niśābhāvāt suptaṃ saukhyādyavedane / jñānākalasya malataḥ kevalād bhogamātrataḥ // [AgMsv_1.1001] bhedavantaḥ svato bhinnāś cikīrṣyante jaḍājaḍāḥ / turye tatra sthitā mantratannāthādhīśvarās trayaḥ // [AgMsv_1.1002] yāvad bhairavabodhāṃśapraveśanasahiṣṇavaḥ / bhāvā vigaladātmīyasārāḥ svayam abhedinaḥ // [AgMsv_1.1003] turyātītapade saṃsyur iti pañcadaśātmake / yasya yad yad sphuṭaṃ rūpaṃ taj jāgrad iti manyatām // [AgMsv_1.1004] tad evāsthiram ābhāti svarūpaṃ svapna īdṛśaḥ / asphuṭaṃ tu yad ābhāti suptaṃ tat tat puro 'pi yat // [AgMsv_1.1005] tritayasyānusaṃdhis tu yadvaśād upajāyate / sraksūtratulyaṃ tatturyaṃ sarvabhedeṣu gṛhyatām // [AgMsv_1.1006] yat tv advaitabharollāsi drāvitāśeṣabhedakam / turyātītaṃ tu tat prāhur itthaṃ sarvatra yojayet // [AgMsv_1.1007] layākale hi svaṃ rūpaṃ jāgrattatpūrvavṛtti tu / svapnādīti kramaṃ sarvaṃ sarvatrānusared budhaḥ // [AgMsv_1.1008] ekatrāpi prabhau pūrṇe citturyātītam ucyate / ānandas turyam icchaiva bījabhūmiḥ suṣuptatā // [AgMsv_1.1009] jñānaṃ tu svapnavṛttitvaṃ kriyā jāgrad iti smṛtā / atraiva yogabhūmyutthāḥ saṃjñāḥ piṇḍasthatādayaḥ // [AgMsv_1.1010] sarvatobhadratādyās tu prasaṃkhyājñāninirmitāḥ / ekaikatra catūrūpasadbhāvād vitate tataḥ // [AgMsv_1.1011] catūrūpatvam ekatra tritvaṃ paścād athaikatā / ekas tu bhairavo nāthaḥ prollasadviśvarūpakaḥ // [AgMsv_1.1012] ekaḥ śivādisakalaparyantasthitisaṃgataḥ / so 'yaṃ samasta evādhvā bhairavābhedavṛttimān // [AgMsv_1.1013] tatsvātantryāt svatantratvam aśnuvāno 'vabhāsate / so 'yaṃ mātṛsvarūpastho mantrādhveti vibhāvyate // [AgMsv_1.1014] pramārūpatayā so 'yaṃ varṇādhveti nirucyate / pramāṇarūpatām etya prayāty eṣa padādhvatām // [AgMsv_1.1015] pramāṇarūpatāveśam aparityajya meyatām / gacchan saṃkalpanayogāt kalādhvā mātṛsaṃgataḥ // [AgMsv_1.1016] śuddhe prameyatāyoge sa tattvādhveti gṛhyatām / tatsthaulyādhāratāyogād bhuvanādhveti varṇitaḥ // [AgMsv_1.1017] tathā hi cidvimarśena grastā vācyadaśā yadā / śivajñānakriyāyattamananatrāṇatatparā // [AgMsv_1.1018] aśeṣaśaktipaṭalīlīlālāmpaṭyapāṭavāt / mantrādhvā rabhasena drāk prāg udbhūtaḥ śivātmakaḥ // [AgMsv_1.1019] ucchalatsaṃvidāmātraviśrāntyāsvādayoginaḥ / sarvābhidhānasāmarthyād aniyantritaśaktayaḥ // [AgMsv_1.1020] sṛṣṭāḥ svātmasahotthārthadharāparyantavṛttayaḥ / svātmīye cidvilasite tāvato 'rthān nijātmani // [AgMsv_1.1021] āmṛśantaḥ pramārūpāṃ satyāṃ bibhrati saṃvidam / bālās tiryakpramātāro ye 'py asaṃketabhāginaḥ // [AgMsv_1.1022] te 'py akṛtrimasaṃskārasārām enāṃ svasaṃvidam / bhinnabhinnām upāśritya yānti citrāṃ pramātṛtām // [AgMsv_1.1023] asyām akṛtrimānantavarṇasaṃvidi rūḍhatām / saṃketā yānti cet te 'pi yānty asaṃketavṛttitām // [AgMsv_1.1024] anayā tu vinā sarve saṃketā bahuśaḥ kṛtāḥ / naiva cetasi viśrāntiṃ saṃketāntarayogataḥ // [AgMsv_1.1025] vrajeyur anavasthānān mūlakṣatikaratvataḥ / tatrāpi khalu saṃkete bālo vyutpādyatāṃ kutaḥ // [AgMsv_1.1026] tenānantas tv amāyīyo yo varṇagrāma īdṛśaḥ / sa cidvimarśasacivaḥ sadaiva pravijṛmbhate // [AgMsv_1.1027] tata eva ca māyīyā varṇāḥ sūtiṃ vitenire / teṣāṃ te khalv amāyīyā vīryam ity avadhāryate // [AgMsv_1.1028] tathā hi paravākyeṣu śruteṣv āvṛṇute nijā / pramā yasya jaḍo nāsau tatrārthe yāti mātṛtām // [AgMsv_1.1029] yasya tu svapramā bodhe praviśed bhedagarbhagā / māyīyavarṇapuñje sve sa pramātṛtvam ṛcchati // [AgMsv_1.1030] yathā yathā cākṛtakaṃ tadrūpam atiricyate / tathā tathā camatkāratāratamyaṃ prakalpyate // [AgMsv_1.1031] tadudrekamahattve tu pratibhātmani niṣṭhitāḥ / dhruvaṃ kavitvavaktṛtvaśālitāṃ yānti sarvataḥ // [AgMsv_1.1032] ata eva hi vāksiddhau varṇānāṃ samupāsyatā / teṣām eva tatas tena guptā guptena bhāṣitāḥ // [AgMsv_1.1033] tato yāvadvibhoḥ śaśvadviśrāntir yugapadbahūn / varṇān udṛṅkya bhogāṃśaparipūraṇasusthitān // [AgMsv_1.1034] tāvad eva padādhvāsau meyabhūmim upāśritaḥ / saṃsāramṛtasaṃketasaṃghāte prathamāṅkuraḥ // [AgMsv_1.1035] evaṃ prameyatā mātṛbhāvo mānatvam apy atha / ṣaṭtriṃśadātmanas tattvakalāpasyeti niścitam // [AgMsv_1.1036] tatra sarvaṃ vibhāty etat parameśitari dhruve / pratibimbasvarūpeṇa na tu bāhyatayā yataḥ // [AgMsv_1.1037] cidvyomny eva śive tattaddehādimatir īdṛśī / bhinnā saṃsāriṇāṃ bhāti rajjau sarpādikā yathā // [AgMsv_1.1038] yataḥ prāgdehamaraṇasiddhāntaḥ svapnagocaraḥ / dehāntarādir maraṇāt kīdṛg vā dehasaṃbhavaḥ // [AgMsv_1.1039] svapne tu pratibhāmātrasāmānyaprathanād balāt / viśeṣāḥ pratibhāsante na bhāvyante 'pi te tathā // [AgMsv_1.1040] sāligrāmopalāḥ kecic citrākṛtihṛdo yathā / tathā māyādibhūmyantalekhāś citrahṛdayaś citaḥ // [AgMsv_1.1041] nagarārṇavaśailādyās tadicchānuvidhāyinaḥ / na svayaṃ sadasadrūpakāraṇākaraṇātmakāḥ // [AgMsv_1.1042] ciraprarūḍhe niyame samucchedāt pravartanāt / arūḍhe 'pi svatantro 'yaṃ sthitaś cidvyomabhairavaḥ // [AgMsv_1.1043] ekacinmātrasaṃpūrṇabhairavābhedabhāgini / evam asmīty anāmarśo bhedako bhāvamaṇḍale // [AgMsv_1.1044] sarvapramāṇair no siddhaṃ svapne kartrantaraṃ yathā / svasaṃvidaḥ svatantrāyās tathā sargo 'pi budhyatām // [AgMsv_1.1045] cittacitrapurodyāne krīḍann evaṃ hi vetti yaḥ / aham eva sthito bhāvair bhūtaiś cinmātrakair iti // [AgMsv_1.1046] evaṃ jāto mṛto 'smīti janmamṛtyuvicitratāḥ / ajanmany amṛtau bhānti cittabhittau svakalpināḥ // [AgMsv_1.1047] parehasaṃvidāmātraṃ paralokehalokatā / kiṃtv akālakalāsaṃviddeśabhede 'py abhedinī // [AgMsv_1.1048] abhaviṣyad ayaṃ sargo mūrtaś cen na tu cinmayaḥ / tad avekṣyata tanmadhyāt kenaiko 'pi dharādharaḥ // [AgMsv_1.1049] bhūtatanmātravargāder ādhārādheyacarcane / ante saṃvinmayī śaktiḥ śivarūpaiva dhāriṇī // [AgMsv_1.1050] tasmāt pratītir evetthaṃ kartrī sā pratibhā śivaḥ / atra svātmani te tena śaktiḥ sādhārasaṃjñitā // [AgMsv_1.1051] sāṃkalpikaṃ nirādhāram api naiva pataty adhaḥ / svādhāraśaktau viśrānter viśvam itthaṃ vimṛśyatām // [AgMsv_1.1052] asyā ghanāham ityādirūḍher eva dharāditā / yāvad ante cidasmīti nirvṛttā bhairavātmatā // [AgMsv_1.1053] maṇāv indrāyudhe bhāsa iva nīlādayaḥ śive / paramārthata eṣāṃ tu nodayavyayayogitā // [AgMsv_1.1054] deśe kāle 'tra vā sṛṣṭir ity etad asamañjasam / cidātmano hi devasya sṛṣṭir dikkālayor api // [AgMsv_1.1055] jāgarābhimate sārdhahastatritayagocare / prahare ca pṛthaksvapnāś citradikkālamāninaḥ // [AgMsv_1.1056] ata eva kṣaṇaṃ nāma na kiṃcid api manmahe / kriyākṣaṇe 'pi hy ekasmin bahvyaḥ santi drutāḥ kriyāḥ // [AgMsv_1.1057] tena ye bhāvasaṃkocaṃ kṣaṇāntaṃ pratipedire / te nūnam anayā nālyā śūnyadṛṣṭyavalambinaḥ // [AgMsv_1.1058] tad ya eva sato bhāvāñ śūnyīkatuṃ tahtāsataḥ / sphuṭīkartuṃ svatantratvād īśaḥ sa parameśvaraḥ // [AgMsv_1.1059] tad itthaṃ parameśāno viśvarūpaḥ pragīyate / na tu bhinnasya kasyāpi dharāder upapannatā // [AgMsv_1.1060] uktaṃ caitat puraiveti na bhūyaḥ pravivicyate / bahubhiś cāpi bāhyārthadūṣaṇā pravyaracyata // [AgMsv_1.1061] nanv itthaṃ janmamaraṇe karmaṇaḥ phalayogitā / kathaṃ syāt kin nu pūrvoktaṃ citsvātantryaṃ suvisṛmtam // [AgMsv_1.1062] tathā hi citsvatantreyaṃ yathā bhāsayate tathā / satyaṃ bhāty akhilākāragarbhā sā ceti niścitam // [AgMsv_1.1063] ikṣau pratyaṇu mādhuryaṃ yathā sarvātmanā tathā / pratyekaparamāṇau hi sarvasṛṣṭimayī sthitiḥ // [AgMsv_1.1064] ajñātatattvamūlās tu vivadante 'tra ye budhāḥ / nūnaṃ nijamanorājyarakṣāyai te samudyatāḥ // [AgMsv_1.1065] prāṇe khe citi bāhye vā kutrāpīdam iti bhramaḥ / ajñatvāt tanniyatyutthasvātantryābhāvajṛmbhitaḥ // [AgMsv_1.1066] ataḥ svasaṃvidāmarśo janmatveneha bhāsate / purastāt tu na saṃvittiḥ svātantryocitarūpiṇī // [AgMsv_1.1067] prāktanī saṃvid eveha pūrvakarmeti bhāṣyate / tatsaṃvidbādhikā saṃvitkarmakṣayakarī tataḥ // [AgMsv_1.1068] akṛtaṃ ca yathā svapne mayā kṛtam iti sphuret / phaladā dṛśyate saiva vārtā jāgrati karmaṇaḥ // [AgMsv_1.1069] tathā ca prācyakarmaughaphalasaṃploṣaṇātmikā / yasyaikāpy uttarodeti saṃvit sa phalabhāṅ na hi // [AgMsv_1.1070] kiṃ cānyadbahusaṃvitsusphurattvādayaśo yaśaḥ / bhūyaḥphalavadākāśanadyambhaḥsiktabījavat // [AgMsv_1.1071] evam alpaphalaṃ karma svalpasaṃvedane sphurat / asphuran niṣphalaṃ tv eva nyāyaḥ so 'yaṃ svasaṃvidam // [AgMsv_1.1072] tatrāpy alpatvabhūyastve saṃvidāṃ ye prakalpite / te karmakartuḥ saṃvittirūḍhyā tadrūpabhāginī // [AgMsv_1.1073] yā ca (yasya) saṃvit svayaṃ tādṛkphalagarbhā na jāyate / nāpy anyaphalanirgrāhimātṛsaṃgatitas tathā // [AgMsv_1.1074] phalaveditur anyasya pramātur api saṃvidi / anyapramātṛsaṃkalpād yāvadante sa ko 'py alam // [AgMsv_1.1075] prabuddhaḥ sṛṣṭir akṣāyai sthitiśaktivijṛmbhakaḥ / vidāḥ sma saṃkocayati phalālambanakalpanāḥ // [AgMsv_1.1076] matsyād amatsyadṛṣṭyeyaṃ sṛṣṭir ity āśayena te / paropakāraṃ kartavyam upādikṣan purātanāḥ // [AgMsv_1.1077] evaṃ nāmopakāro 'yaṃ mṛtasyāpi pratanyate / piṇḍadānādinā bhūyo dīyate dehasaṃgamaḥ // [AgMsv_1.1078] varaṃ svātmani saṃkleśāḥ paraṃ mā pīḍayan tv iti / iti kalpitam etasya kṛcchrādes tapasaḥ phalam // [AgMsv_1.1079] laśunādāvabhakṣyatvam uktam ājñeya īdṛśī / akāraṇakam eveti gṛhṇantu kila jantavaḥ // [AgMsv_1.1080] tad evaṃ haṃsapakṣyādibhakṣyābhakṣyatvanirṇaye / yujyeta bhinnabuddhitvam anyathā nna kathaṃ cana // [AgMsv_1.1081] evaṃ dṛṣṭe 'py adṛṣṭe 'tha kalpitāṃśāṃśikākramāt / phalayogaḥ sa evādya rūḍhaḥ saṃvidbhuvi sthitaḥ // [AgMsv_1.1082] dehaḥ piṇḍāt pare loke nānyatheti sthitiḥ kṛtā / anyonyānanuṣaktatvaṃ jantūnāṃ dehabhṛd iti ? // [AgMsv_1.1083] tatsarvaśāstrapūgaiś ca śaṅkāśaṅkuḥ praropitāḥ / ajñacittadharārūḍhaḥ phalaparyantatāṃ gataḥ // [AgMsv_1.1084] asti me piṇḍado 'dyāhaṃ piṇḍadānakkramāt tathā / prapnobh/m(?)yavayavābhogaṃ pūrṇadeho 'smi susthitaḥ // [AgMsv_1.1085] adṛṣṭakriyayā putraśiṣyasvātmādikḷptayā / svargabhāgahamatyantamāttasaṃbhogasusthitaḥ // [AgMsv_1.1086] nāsti me piṇḍadaḥ kaś cit svayaṃ cāsmy atiduṣkṛtī / na me trātāsti kutrāpi patāmi narakārṇave // [AgMsv_1.1087] bhaviṣyati mama trātā kvāpi kāle kathaṃ cana / ityādiḥ saṃvidāṃ sphāras tathaiva phalati svayam // [AgMsv_1.1088] tasyās tu piṇḍakartrādir mābhūd atha yathā sphuret / sa tāvat tatphalaṃ bhuṅkte svasaṃkalpena kalpitam // [AgMsv_1.1089] śaṅkāvajrapralepāntardṛḍhabaddhāṃ tv imāṃ matim / bhairavānala evaikaḥ samūlaṃ pluṣyati kṣaṇāt // [AgMsv_1.1090] aśeṣacitracidgarbhasaṃsārasvapnasadmanaḥ / ploṣakaḥ śiva evāham ityullāsī hutāśanaḥ // [AgMsv_1.1091] tanmūḍhaḥ karmasaṃvitticitrībhūtacitis tathā / saṃkalpam eva saṃsāraṃ vicitram abhimanyate // [AgMsv_1.1092] ata eva mṛto bālo vāsanāntaravarjitaḥ / śiśur eva bhavet suptadṛḍhasaṃsāravāsanaḥ // [AgMsv_1.1093] tānyau tathā (?) / yāvadyauvanam abhyeti punas tadvāsanakramāt // [AgMsv_1.1094] saṃskārasaṃvidā tās tāḥ saṃsṛtīr abhimanyate / kaścij jaḍatvasaṃskārāj jaḍībhūto 'pi khānilaiḥ // [AgMsv_1.1095] saha bhūjalayogena yāti puṣpaphalātmatām / bhakṣito vīryarūpeṇa punar āyāti garbhatām // [AgMsv_1.1096] yāvad punaḥ punaś citrān saṃsārān abhimanyate / ekatraiva svasaṃskāravāsanāvāsitaḥ śivaḥ // [AgMsv_1.1097] bhuṅkte svarnarakādyāṃs tu bhogān svātantryakalpitān / kvacid bhūmimayī kvāpi jalātmā kvāpi miśritā // [AgMsv_1.1098] evaṃ bhuvanamayy eṣā saṃvid bhāti svarūpataḥ / dhriyate yatra tatraiva svasaṃskārāt sukhādikam // [AgMsv_1.1099] vetty anyena na dṛśyas tu sa tv anyān veda cānyathā / na deśaḥ paramārthena na ca kālo 'sti kaś cana // [AgMsv_1.1100] bhedavāde hi gaganadeśāt sarvaikadeśatā / upādher eva deśād bhiddeśasyāpy upādher bhidā // [AgMsv_1.1101] ity anyonyasamāśrityā deśabhedo na kaś cana / svarūpabheda evāto bhedakatve susaṃgataḥ // [AgMsv_1.1102] sa ca nāsti prakāśaikasvarūpeṣv iti sādhitam / enayaiva parāmarśadṛśā ye parivarjitāḥ // [AgMsv_1.1103] te śaṅkākāriśāstraughaśaṅkitās tanmayīkṛtāḥ / svasvapnanirmitānantajaḍajantuvikalpitaiḥ // [AgMsv_1.1104] śāstrābhāsair vṛthā śaṅkāṃ grāhyante bodhavarjitāḥ / yathā prabuddhyante saṃvin nibhṛtāpi ciraṃ sthitā // [AgMsv_1.1105] tathāpi phalatīty evaṃ prāyaś cittādikalpitaiḥ / evam ābhāsanānātvasvātantryaiśvaryaśālinā // [AgMsv_1.1106] kḷptaṃ yad eva tat tasya yāti tanvādirūpatām / viparyayābhāsayoge śītādyābhāsadūṣite // [AgMsv_1.1107] nāḍyādāv atha saṃkocasphoṭaghātādipīḍite / dehabhastrāmahāyantravātacakre 'nyathāgate // [AgMsv_1.1108] prāṇo vighaṭate tena jaḍābhāsaṃ kalevaram / yasmin yāty adhikāre vā jāte prāg vāsanākramāt // [AgMsv_1.1109] tatraiva kalpayed bhogaṃ paralokābhidhānakam / pāṣāṇatāṃ vā vetty eṣa punar vā pratibudhyate // [AgMsv_1.1110] paro 'yaṃ loka iti ca rūḍhyāsya paralokitā / svargamokṣādi yasyeha yathārūḍhaṃ ca cetasi // [AgMsv_1.1111] tathaivāsya bahir bhāti tatas tatrāpi citratā / bandho mokṣaḥ sukhaṃ svargo duḥkhaṃ jaḍamayī sthitiḥ // [AgMsv_1.1112] saṃvid eva svatantretthaṃ śivarūpatā virājate / bhūyo 'vayavayuktasya yathā tāvaty ahaṃsthitiḥ // [AgMsv_1.1113] tathā viśvātmake rūpe bhairavasyāpy ahaṃsthitiḥ / śiśuḥ śūnye 'pi vetālaṃ vetti satyārthakāriṇam // [AgMsv_1.1114] dhyeyapūjyādivaicitryam ittham arthakriyākaram / mūrto bhinnaḥ samāhūto hitvā bhogān nijān kṣaṇāt // [AgMsv_1.1115] deva etīti vārtaiṣā vacaneṣv eva śobhate / amūrtādisvarūpatvaṃ sarvam etat tu yujyate // [AgMsv_1.1116] ātmaiva hi tathābhūtas tathā bhāty eva bhedataḥ / evaṃ svabhāva evaiṣa saṃvido yaḥ sa eva tu // [AgMsv_1.1117] bhedagrastatayā kārmo malaḥ śāstre nirūpyate / dīkṣādikarmayoge tu na malatvaṃ pratāyate // [AgMsv_1.1118] sa hi bhedamayāśeṣasaṃsāradahanavrataḥ / dīkṣā ca vastutas tādṛksatyasaṃvitsvarūpiṇī // [AgMsv_1.1119] evaṃ yo veda tattvenety uktaṃ cānuttare naye / evaṃ vijñānayoge hi śamite bhedagocare // [AgMsv_1.1120] ātmaiva śiva evaikaḥ ko bandhaḥ kā ca muktatā / etaddīkṣāmahāsaṃvidpraveśāya tu bhaṇyate // [AgMsv_1.1121] kriyāsvabhāvadīkṣāsau karmādimalahānaye / svabhāvakḷptaniyatibalākṣipteṣu karmasu // [AgMsv_1.1122] bhogo 'sya yugapadyasmāt kriyate mantraśaktitaḥ / tathā hi prāṇagā deśakalākālādhvaniścayāḥ // [AgMsv_1.1123] jātayo 'sya pratāyante dharaṇyādiśivāntataḥ / tatraiva janmasaṃbhogādhikāralayabhājanam // [AgMsv_1.1124] vidhāyotkṛṣyate tasmād anyatra ca vidhīyate / itthaṃ guror niścitasaṃvidātmarūḍheś ca śiṣyasya paraspareṇa / niṣkarmacetor acitaiva dīkṣā prākkarmaśaktīr akhilā ruṇaddhi // [AgMsv_1.1125] tatrāpi taṇḍulatilājyacaruprabandha ityādi śaivaniyatipratibhārakḷptam / tāvaty api sphuṭapade na niśāprapañco nirmūlatām upagato 'pi vibhedavṛtteḥ // [AgMsv_1.1126] bhede 'pi kiṃtv eṣa punar bhaviṣyasaṃsārakārisukṛtādivighātahetuḥ / śuddhas tatas tad ata eva hi tattvajālaṃ śuddhetarasthititayā nikhilaṃ dvidhaiva // [AgMsv_1.1127] śuddhaṃ triśaktikhacitaṃ nanu yāmalaṃ ca bhāty eva tena bahudhaiṣa kṛtaḥ kriyāyāḥ / vyāpārakalpanāvaśān niyatiprapañcaḥ svalpetaratvakṛtatādṛśabhogayogaḥ // [AgMsv_1.1128] mudrāmaṇḍalasaṃghātaḥ samantratantracarcitaḥ / yatra yogādikaṃ sarvaṃ phaladānāya kalpate // [AgMsv_1.1129] nirvṛtiphalasaṃprāptikāṅkṣāsaṃkocasusthitāḥ / anavacchinnatām eva phalatvenātra manvate // [AgMsv_1.1130] na hy anantānav/yacchede kāpi yāgādikalpanā anavacchinnavāñchā // 1.1131 // tatsarvottīrṇadṛṣṭayaḥ / tathāpi vidite hy arthe paramādvayasundare // [AgMsv_1.1132] saṃvitsvabhāvasvātantryāt keṣāṃcit phalakāmatā / tāny evoddiśya tat sarvaṃ pūraṇāya dharāditaḥ // [AgMsv_1.1133] śivāntaṃ bahudhā bhedair dhāraṇāgrantha ucyate iha hi nānyanayeṣv iva kiñcana sphuritam asti na yat kila satyataḥ / tad iha satyapade sthitibhāgināṃ kim iva heyapade nipatiṣyati // [AgMsv_1.1134] itthaṃ saptadaśādhikāracaramaṃ tattvaṃ yad ābhāsate tan nirṇītam anuttaraṃ śivapadaṃ saṃprāptikāmān prati / etat sarvam ihoditaṃ ca jagadānande vipakṣātmakaṃ bhedaprāṇatayā yato 'tra nikhilo 'py eṣa prapañcaḥ sthitaḥ // [AgMsv_1.1135] dvitīyaḥ kāṇḍaḥ evaṃ maheśvaro devo viśvātmatvena saṃsthitaḥ / kramikajñānayogābhyāṃ dhāraṇābhir upāsyate // [AgMsv_2.1] tattvakramaṃ gatadvaitamalamāyādijālakam / aṣṭādaśe tat paṭale tattvaṃ samyag vibhāvyate // [AgMsv_2.2] prāṇāyāmādikaṃ yatra heyam ity eva varṇyate / na hi tasya parāṃ vittiṃ prati kācid upāyatā // [AgMsv_2.3] antaḥ saṃvidi yan nirūḍham abhitas tat prāṇadhīvigrahe saṃcāryeta kathaṃ tatheti ghaṭatām abhyāsayogakramaḥ / ye tv abhyāsapathena saṃvidam imāṃ saṃskartum abhyudyatās te kiṃ kutra kutaḥ kathaṃ vidadhatām ity atra saṃdihmahe // [AgMsv_2.4] abhyāso hi punaḥ punar arthaḥ so 'pi ca dikkālapratibhedāt / ābhāsetarayogasamuttho dehamanaḥprāṇākṣapathe syāt // [AgMsv_2.5] prakāśaikaghane rūpe bhairavīye vivikṣavaḥ / sakṛdvibhātavijñānaviśrāntyaiva susaṃsthitāḥ // [AgMsv_2.6] atraivātaḥ paraṃ proktam aṅgaṃ sarvopakāri yat / dhāraṇā api taddvāraniścitāḥ syus tathātmikāḥ // [AgMsv_2.7] nanv apratiṣṭhe kas tarke samāśvāsaḥ prakalpyatām / kiṃ vā na bhavatāṃ tādṛg apratiṣṭhāhataṃ vacaḥ // [AgMsv_2.8] tathā hy āgama evaikaṃ pramāṇam iti niścitaiḥ / tadviruddhāgamavrāte sati niścīyatāṃ katham // [AgMsv_2.9] mahājanaprasiddhis tu tatra prāmāṇyakāraṇam / apratiṣṭhā tadviruddhamahājanasusaṃbhavāt // [AgMsv_2.10] pratyakṣam api rucyādau dṛṣṭabādhakasaṃvidam / uttarottaravijñānānavasthābhājanaṃ nanu // [AgMsv_2.11] svasaṃvid api tatraiva bādhiteti kathaṃ kila / vyavahāram ayaṃ kuryād bhedasaṃdhānapaṇḍitaḥ // [AgMsv_2.12] asmākaṃ tv apratiṣṭhānaṃ na kadācit kvacid bhavet / yeṣāṃ sarvatra saṃpūrṇaḥ paro bhairavasāgaraḥ // [AgMsv_2.13] viśeṣatas tu tarkasya tān praty evāpratiṣṭhatā / ye tarkārṇavatārāttaparamāmṛtasaṃvidaḥ // [AgMsv_2.14] tathā hi sarve tarkāṃśā anāmṛṣṭasvasaṃvidaḥ / sarvatra paryantaphalaṃ na śivaṃ pratipedire // [AgMsv_2.15] abhedasāraḥ sarvo hi śāstrārthas tatprapattaye / yas tatrodbhāvito bhedas tatra mūḍhadhiyo ratāḥ // [AgMsv_2.16] tarkaś ca bhedavādāṃśayukticchedaikapaṇḍitaḥ / nanv abhede 'pi tarkasya kā cid asty upayogitā // [AgMsv_2.17] paramādvayadṛṣṭau ca so 'pi naiva na saṃgataḥ / ata eva parādvaitaṃ yad viśvānugrahātmakam / tasyopāyaṃ paraṃ brūte hṛdayaṃ spandanātmakam // [AgMsv_2.18] hṛdaye bodhamaye yaḥ svavimarśaḥ pūrṇaciccamatkāraḥ / yugapad drāgiti haṭhato līnīkṛtaviśvataḥsphuraṇaḥ // [AgMsv_2.19] bhāvagrahādyacaramadaśāyor ullāsinirvṛtisupūrṇaḥ / jagadānandamayo 'sau sāmānyaspanda ity uktaḥ // [AgMsv_2.20] sphuraṇaṃ hṛdayasya yat kila prakaṭam idaṃ visargadhāmnaḥ / sad iti pratibhāti yāvatā trikaśaktau viśatīha tāvatā // [AgMsv_2.21] tad idaṃ hṛdayaṃ nirucyate paramaṃ bhairavasaṃvidāmṛtam / iṣidṛkkṛtiśaktiśūlagaṃ parame dhāmni visṛjyate tataḥ // [AgMsv_2.22] parame bhagavatparātmani sphuritaṃ viśvam idaṃ cidātmakam / śaktitrayaśūlagaṃ tataḥ śāmbhavabhūmivisargavartmanā // [AgMsv_2.23] tad atho sad iti pragīyate tad idaṃ pūrṇam ihāhamātmakaṃ / hṛdayaṃ śivaśaktisaṃgamasphuraṇātmaiva sadāvabhāsate // [AgMsv_2.24] iha sṛṣṭilayasthitikramāḥ śataśo vāpi sahasrakoṭiśaḥ / pravibhānti sadātanātmanā haraviṣṇvambujahetusaṃcitāḥ // [AgMsv_2.25] iha tu puroktād yuktikalāpād yaḥ praviśet sadyo nāśaktaḥ / taṃ prati śāktopāyapathena prakaṭīkriyate hṛdayaspandaḥ // [AgMsv_2.26] triśūlaprāntagaprāṇapreraṇāvāptahṛtpathaḥ / tadantarvarticiccandrakalāviśrāntitatparaḥ // [AgMsv_2.27] jhaṭity evātha tadbhūmityāgena projjhya tā daśāḥ / nirānandādikāḥ pañcabhūtamadhyavyavasthitāḥ // [AgMsv_2.28] tyajet pūrvāṃ parāṃ krāmet samyagviśrāntitatparaḥ / yato nijānandamayī bhūmiḥ śāntapadānugā // [AgMsv_2.29] nirānandaparānandau puruṣājātasaṃgatau / abhedabhinnabhogyaughajanitānandajṛmbhaṇāt // [AgMsv_2.30] mahānandasthitiḥ kāpi vāmācārā samullaset / bhairavīyamahādhāmni svīkṛtāśeṣasaṃvidi // [AgMsv_2.31] mahānandaś cidānandībhūya bhūyaḥ pravartate / asmiṃs tu svīkṛtāśeṣadakṣavāmordhvagatrike // [AgMsv_2.32] trike sarvātmanā dvaitādvaitasaṃgrahaṇātmani / abhinnā vātha bhinnā vā bhinnābhinnā athāpi vā // [AgMsv_2.33] bhāvā nijādikānandadaśāpañcakayojitāḥ / jāyante jagadānandasamuddāmadaśājuṣaḥ // [AgMsv_2.34] nijānandaḥ pramātraṃśamātraniṣṭhanibandhanaḥ / śūnyatāmātraviśrānter nirānandātmikā sthitiḥ // [AgMsv_2.35] prameyapadaviśrānteḥ parānando 'py udety alam / anantameyasaṃghaṭṭapūrṇe meye tu sarvataḥ // [AgMsv_2.36] pramāṇāc carvaṇāyogān mahānanda iti sthitiḥ / samastamānameyaughakalanāgrāsakovidaḥ // [AgMsv_2.37] yadā viśrāntim abhyeti nirupādhisunirbharām / tadā khalu cidānando yo jaḍānupabṛṃhitaḥ // [AgMsv_2.38] na ca yatra sthitiḥ kāpi vibhaktā jaḍarūpiṇī / yatra ko 'pi vyavacchedo nāsti yad viśvataḥ sphurat // [AgMsv_2.39] yad anāhṛtasaṃvitti paramāmṛtabṛṃhitam / tad eva jagadānandadhāmāsmākaṃ gurur jagau // [AgMsv_2.40] yatrāsti bhāvanādīnāṃ na mukhyā kāpi saṃgatiḥ / tatra viśrāntir ādheyā hṛdayoccārayogataḥ // [AgMsv_2.41] yā tatra samyag viśrāntis tat parādvaitam ucyate / prāṇadaṇḍaprayogena pūrvāparasamīkṛteḥ // [AgMsv_2.42] catuṣkikāmbujālambilambikāsaudhasiktabhūḥ / bandhamokṣavibhāgena narād anyatra yoginā // [AgMsv_2.43] anuttarasvabhāvena vāgvyāpārābhivartinā / cidvimarśaparāhaṃkṛtpralayollāsayoginā // [AgMsv_2.44] udyogavaśariktena saddvādaśakalātmanā / sūryeṇābhāsite bhāve pūrite paricarcite // [AgMsv_2.45] tadgrāsamantharavaśāḥ ṣoḍaśākhyakalājuṣā / praviṣṭeṇa vibodhāgnau samyag visṛjatā kalāḥ // [AgMsv_2.46] catasro jīvanīḥ prāptavisargāvikṛtasthiteḥ / antaḥkṛtānantatattvakādikṣāntena sarvataḥ // [AgMsv_2.47] bhāvānāṃ bhāvatāsāravimarśābhāvahṛdyujā / bahiḥprasavasadyogikulanetryadhiśāyinā // [AgMsv_2.48] rudrayāmalabhāvena nityaṃ yā niṣṭhitaiva tām / citprāṇaguṇadehāntaśaktisopānamālikām // [AgMsv_2.49] visargena visṛjyātha spandanodaravartinā / visargabhūmim āśliṣya matsyodaradaśājuṣam // [AgMsv_2.50] sarvasarvagatāṃ sarvajīvanīṃ paramāṃ kalām / triśūlabhuvam ākramya nāḍītritayasaṃgatām // [AgMsv_2.51] vikasvarāṃ saṃkucitāṃ krameṇaikātmyam āśritām / bhrūkuṭībindunādāntaśaktisopānamālikām // [AgMsv_2.52] rāsabhīvaḍavāsrāvasasaṃkocavikāsikām / muhur muhur līyamānasṛṣṭabhāvaughanirbharām // [AgMsv_2.53] ekīkṛtamahāmūlaśūlavaisargikāspadām / samagrabhāvabharaṇabhairavīyahṛdāśritām // [AgMsv_2.54] sarvāpūraṇahevākasamarjitaparābhidhām / ādyantarahitām enāṃ viśvapravaṇaśālinīm // [AgMsv_2.55] hṛdbodhākāśaciccandracandrikāṃ tritayeśikām / devīṃ prāpya na kiṃ nāma labhate lambhyaty api // [AgMsv_2.56] tad atra bhāvanādehagatopāyaiḥ pare sati / yadaiṣa pravivikṣuḥ syād yogī tāvad prakampate // [AgMsv_2.57] pūrvajanmaśatābhyastadehatādātmyaniścayaḥ / jalapāṃsuvad ekatvaṃ manvānaś ciccharīrayoḥ // [AgMsv_2.58] bhedākhyamāyārahite paripūrṇacidātmani / praviśet prathamaṃ yāvat svabalākramaṇakramāt // [AgMsv_2.59] bhaven nidrāsya sā dehāveśaśaithilyadāyinī / kamprarūpaiva yāvan no rūḍhir jātā parātmani // [AgMsv_2.60] etad avyaktaliṅgaṃ tannaraśaktiśivātmakam / yatra viśvam idaṃ līnaṃ yad antaḥsthaṃ ca gamyate // [AgMsv_2.61] kiṃ cādhvajātam etad dehasthatayaiva pūrvanirṇītam / tasyonmeṣavaśena sphuṭatāṃ yāyāt samāveśaḥ // [AgMsv_2.62] cittattvasya viśeṣaspandadaśāśālinaś cidānandaḥ / śāktasamullāsabharād antaḥkṛtamantravīryaparasāraḥ // [AgMsv_2.63] naraśaktimayam idaṃ tadvyaktāvyaktaṃ bhavel liṅgaṃ / siddhiphalaprasavarasaprasūnam iti kathyate śāstre // [AgMsv_2.64] vyaktaliṅgaṃ tad uktaṃ tu yat kevalanarātmakam / ekasya spandanasyeyaṃ tridhā bhedavyavasthitiḥ // [AgMsv_2.65] etalliṅgajñānapraviyuktahṛdā vṛthaiva hi bhajante / bāhyasthaliṅgapūjāṃ prayāsamātraṃ phalāya na hi tat syāt // [AgMsv_2.66] yad vyaktam ātmaliṅgākhyaṃ nararūpasamāśrayi / dehābhedamaye bāhye viśvasmin bharite sati // [AgMsv_2.67] samudeti mahānandabhūmau līnasya yoginaḥ / tenādyaṃ liṅgam abhyeti saṃmukhīnatvam añjasā // [AgMsv_2.68] atra liṅge sadā tiṣṭhet pūjāviśrāntitatparaḥ / yadyoginīnāṃ hṛdayaṃ paramānandamandiram // [AgMsv_2.69] pūrvoktabījayonyaṃśavisargānandamandirāḥ / yatra kāmapi tādātmyasampattiṃ cinvate budhāḥ // [AgMsv_2.70] yatra prayāsavirahāt sarvo 'sau devatāgaṇaḥ / ānandapūrṇe dhāmny āste nityoditacidātmakaḥ // [AgMsv_2.71] yattadbhairavanāthasya saṃkocetarabhāsanam / avidyamānasaṃkocavikāsasyāpi bhāsate // [AgMsv_2.71] yattatsamāptisaṃghaṭṭasamutthānandadhārayā / avasiktam idaṃ viśvam apojjhati purāṇatām // [AgMsv_2.72] tatra praveśane yatnaḥ kāryatvena prayāsakṛt / yataḥ sadodito bhānuḥ kiṃ dīpena vicāryate // [AgMsv_2.73] yadi svātmasthito yogī śivacitspandabhūmigaḥ / yadi vā bāhyabhāvaughaviśeṣayoginīkulanandanaḥ // [AgMsv_2.74] ghaṭābhāve 'pi sāmānyaspandābhāsamayīṃ sthitim / parabhairavamudrāṃ tām antarlakṣabahirdṛśam // [AgMsv_2.77] yad āśrayati śaivī sā parā devī tataḥ punaḥ / svātantryahelānirmeye tattadarthakriyāmaye // [AgMsv_2.78] bhāvaughe sotsukaunmukhyavimarśarasayogataḥ / viśeṣaspandasadbhūmiṃ śaktiṃ saṃspṛśya vartate // [AgMsv_2.79] etenādhiṣṭhitā dhāmnā svamantrāstatprakāśane / yānti svātantrayogitvaṃ vicitrāsvapi siddhiṣu // [AgMsv_2.80] hānādānatiraskāravṛttau rūḍhim upāgataḥ / sarvabhāsanayogena bhāsamānaṃ cidātmanā // [AgMsv_2.81] abhedavṛttitaḥ paśyan dṛśyaṃ citicamatkṛteḥ / arthakriyārthitādainyakāritāṃ kātarāṃ sthitm // [AgMsv_2.82] vihāya yāvad āsīta tāvac chāṃbhavabhūmikām / bhairavīm āviśaty eva parāṃ bhūmim ayatnataḥ // [AgMsv_2.83] etadāviṣṭasaṃvitti sarvam eva nirīkṣyate / prakāśarūpatākrāntaṃ caitanyaṃ hi prakāśate // [AgMsv_2.84] na cāprakāśaṃ prākāśyayogād eti prakāśatām / iti vistarataḥ pūrvaṃ prakāśitam idaṃ yataḥ // [AgMsv_2.85] mahāsāhasasaṃyogavilīnākhilavṛttikaḥ / puñjībhūtasvaraśmyoghanirbharībhūtamānasaḥ // [AgMsv_2.86] akiṃciccintakaḥ spaṣṭadṛṣṭabhedojjhitasthitiḥ / yāvad āsīta tāvat tu pūrvoktā eva bhūmayaḥ // [AgMsv_2.87] sāṃmukhyaṃ yānti saṃsārasadmadāhaikahetavaḥ / yaś ca divyo 'kṣasaṃghāto bhedarūḍhitirohitaḥ // [AgMsv_2.88] svātantryapoṣakakrīḍāmātropakaraṇātmakaḥ / yadā nimīlanāvandhyas tiṣṭhaty ekaṃ kṣaṇaṃ tadā // [AgMsv_2.89] taddvāroditasaṃbodhamahājvālāvilāpitam / viśvam abhyeti paramānandasāgaraśāyitām // [AgMsv_2.90] tadrasāpānaviśrāntaḥ saṃviddevīḥ pratarpayan / acirād eti maraṇajanmatrāsavihīnatām // [AgMsv_2.91] āśyānabhāvaṃ hi gatā svasaṃviddehendriyajñeyamayatvam āptā / yuktyā tu sā prāptavilīnabhāvāt saṃvidghanaṃ svaṃ vapur eva yāti // [AgMsv_2.92] yuktyā yayaiva bāhyārthavivaśīkṛtacetasām / vyutthitir jāyate saiva bhairavānandasaṃvidaḥ // [AgMsv_2.93] tayaiva yoginīvaktrasaṃpradāyakramāptayā / vidhūtakalmaṣāveśā tiṣṭhate cinmayī sthitiḥ // [AgMsv_2.94] vaktram īṣad yadā yogī vikāsayati saṃvidaḥ / sarvā indriyanāḍyantaścakrākramaṇasaṃśrayāḥ // [AgMsv_2.95] tadā vikāsaṃ grāhyārthabhedābhāvamayaṃ haṭhāt / prayānti cidunmukhatvāt nīlapītādibhedavān // [AgMsv_2.96] grāhyagrāhakasaṃbandhabhedaḥ sapadi bhidyate / yoginīvaktrasaṃrūḍhasaṃpradāyakramāptayā // [AgMsv_2.97] sadyo 'nubhavadāyinyā mudrayā mudritākhilaḥ / sarvādhiṣṭhātṛcidrūpasākṣādbhairavatandritaḥ // [AgMsv_2.98] sa yogī vismayāviṣṭo labhate svātmasaṃvidam / tattaddṛśyodayāpāyayoge 'py anapayatsthiti // [AgMsv_2.99] taḍāgavartinimnāmbu tannānyatra pravartate / prayatnenāpi tanmātrapūraṇāya yad akṣamam // [AgMsv_2.100] yadā tvantaḥdvāravāridhārasaṃpūritaṃ rasāt / bhaved bhaveyustatpūrṇāḥ pravāhāḥ sarvatomukhāḥ // [AgMsv_2.101] evaṃ svollāsarabhasāc caitanyaṃ pronmiṣatsvayaṃ / avibhāgena bhāvāṃśān svātmābhedena bhāsayan // [AgMsv_2.102] mīlanāviṣayībhāvaṃ śrayed yadi muhūrtakaṃ / māyāvigalanād bhūmir bhairavīyā virājate // [AgMsv_2.103] vaikalpiko 'hyavacchedaḥ paścād yāṃ darśayed bhidām / saiva māyā svatantrasya bhedadṛṣṭiprakāśinī // [AgMsv_2.104] unmeṣamātrarūḍhasya sā nirmūlā na saṃbhavet / itthaṃ kiṃ bahunoktena naye 'nuttarātmani // [AgMsv_2.105] vastuto 'sti na kasyāpi yogāṅgasyābhyupāyatā / svarūpaṃ hyasya nīrūpam avacchedavivarjanāt // [AgMsv_2.106] upāya 'pyanupāyo 'syāyāgavṛttinirodhataḥ / recanapūraṇair eṣā rahitā tanuvātanauḥ // [AgMsv_2.107] tārayaty evam ātmānaṃ bhedasāgaragocarāt / nimajjamānam apy etan mano vaiṣayike rase // [AgMsv_2.108] nāntarārdratvam abhyeti niśchidraṃ tumbakaṃ yathā / svaṃ panthānaṃ hayasyeva manaso ye nirundhate // [AgMsv_2.109] teṣāṃ tatkhaṇḍanayogād dhavaty unmārgakoṭibhiḥ / kiṃsvid etad iti prāyo duḥkhe 'py utkaṇṭhate manaḥ // [AgMsv_2.110] sukhād api virajyeta jñānād etad idaṃ [tv iti] / tathāhi gurur ādikṣad bahudhā svakaśāsane // [AgMsv_2.111] anādaraviraktyaiva galantīndriyavṛttayaḥ / yāvat tu viniyamyante tāvat tāvad vikurvate // [AgMsv_2.112] pratyāhāro 'pi nāmāyaṃ yo 'kṣajāle pravartyate / bandhasyārūḍhavṛttes tad vajralepena bandhanam // [AgMsv_2.113] artheṣu tadbhogavidhau tadutthe \ \ duḥkhe sukhe vā galitābhiśaṅkam / anāviśanto 'pi nimagnacittā \ \ jānanti vṛttikṣayasaukhyam antaḥ // [AgMsv_2.114] saty evātmani citsvabhāvamahasi svānte tathopakriyāṃ tasmai kurvati tatpracāracature saty akṣavarge 'pi ca / satsv artheṣu rasādiṣu sphuṭataraṃ yad bhedavandhyodayaṃ yogī tiṣṭhati pūrṇaraśmikhacitas tat tattvam ādīyatām // [AgMsv_2.115] aviveka eva param iha saṃsāra iti pravādamātram / aviveka eva hi paraṃ niḥśreyasalābhasopānam // [AgMsv_2.116] tyajāvadhānāni nanu kva nāma dhatse 'vadhānaṃ vicinu svayaṃ tat / pūrṇe 'vadhānaṃ nahi nāma yuktaṃ nāpūrṇam abhyeti ca satyabhāvam // [AgMsv_2.117] yatraivānandayogaḥ kvacana nanu bhavet tatra pūrṇaḥ svabhāvaḥ --- --- te veti tatra praśamapadam iyād yady ayaṃ bhedamohaḥ / tajjñāne jāgradādāv api nikhilapade cinmahācakranātho yogī jāyeta nānāvyavahṛtapathago 'pyullasan mantravīryaḥ // [AgMsv_2.118] yathā hi kūpaṃ pracikīrṣur eva prāpte jale yāti kṛtitvam ekaḥ / kaścit punar hastagatādi[vāri]mātrād itthaṃ paraprāptividhir vicitraḥ // [AgMsv_2.119] anupāyam idaṃ tasmād upāyopeyayogataḥ / bhedabandhād vimucyeta kathaṃ vetarathā janaḥ // [AgMsv_2.120] anupāye 'pi caitasmin kiṃcit sāṃbandhyavṛttitaḥ / upāyasyopadeśo 'yaṃ śāstre 'tra bahudhā kṛtaḥ // [AgMsv_2.121] yathā lipyakṣarair bālāḥ satye varṇātmani sphuṭam / praveśyante tathā mūḍhais tair aupāyikaiḥ kramāt // [AgMsv_2.122] tadartham eva cādvaite paratattve 'pi sādaram / pūjādhyānādi śāstre 'sminn ucitaṃ kiṃcid ucyate // [AgMsv_2.123] yat kiṃcin manasāhlādi yatra kvāpīndriyasthitau / yojyate bodhasadbrahmadhāmni brahmabilātmani // [AgMsv_2.124] ātmānusārisadbhāvasamāveśadaśāśrayāt tattatparakuleśānaśakticakrārcanākrame / prayāty evāprayatnena karaṇatvaṃ svabhāvataḥ // [AgMsv_2.125] kṛtvādhāradharāṃ camatkṛtirasaprokṣākṣaṇakṣālitām āttair mānasataḥ svabhāvakusumaiḥ svāmodasaṃdohibhiḥ / ānandāmṛtanirbharasvahṛdayānarghārghapātrakramāt tvāṃ devyā saha dehadevasadane devārcaye 'harniśam // [AgMsv_2.126] evaṃ yatra kvacit tiṣṭhet svavimarśasvabhāvataḥ / tatra śaktitrayāveśas tridhā tāvat prakāśate // [AgMsv_2.127] navadhā bhāsamānasya proktadvādaśacakrataḥ / viśrāntir ekakṣaṇagā sāṣṭottaraśatasthitiḥ // [AgMsv_2.128] ekaiva śatasaṃkhyā ca sā sthitiḥ pravibhāvyate / itthaṃ yat kiṃcanaitasya vacanaṃ yogino bhavet // [AgMsv_2.129] tad eva japayogāya jāyate 'nuttare pathi / antarindhanasadbhāvam anapekṣyaiva nityaśaḥ // [AgMsv_2.130] yo jvalaty akhilākṣaughaprasṛtāgraśikhāśataḥ / tatraiva sarvabhāvānāṃ praveśaś ced vimṛśyate // [AgMsv_2.131] nūnaṃ jhaṭiti saṃpluṣṭasthūlarūpatayā haṭhāt / yānti bodhamahājvālāprakāśaikyaṃ svarūpataḥ / sa eṣa paramo homo bhairavīyakrame mataḥ // [AgMsv_2.132] nijabodhajaṭharahutabhuji bhāvāḥ samyagsamarpitā yuktyā / jahati bhedavibhāgaṃ nijaśaktyā taṃ samindhate yasmāt // [AgMsv_2.133] yad eva svecchayā sṛṣṭisvābhāvyavaśataḥ puraḥ / nirmimīte 'kṣaviṣayaṃ taddhyānāyāvakalpate // [AgMsv_2.134] nirākāre hi ciddhāmni viśvākṛtimaye sati / phalārthināṃ kācid eva dhyeyatvenākṛtiḥ sthitā // [AgMsv_2.135] yathā hy abhedasaṃpūrṇe bhāve 'py udakam āharan / anyākṛtyapahānena ghaṭam arthayate rasāt // [AgMsv_2.136] tathaiva parameśānaniyatipravijṛmbhaṇāt / kācid evākṛtiḥ kāṃcit sūte phalavikalpanam // [AgMsv_2.137] yas tu saṃpūrṇacidvṛttir na phalaṃ nāma vāñchati / tasya viśvākṛti dhyānaṃ sarvadaiva vijṛmbhate // [AgMsv_2.138] kulayogina udriktabhairavīyarasāsavāt / ghūrṇamānasya yaḥ kaścit ko 'py udeti yathā tathā // [AgMsv_2.139] śarīragaḥ samāveśo modanadrāvaṇātmakaḥ / sā svīkṛtajaganmudrā mudrā nairuttare mate // [AgMsv_2.140] eṣa yogavidhiḥ ko 'pi kasyāpi hṛdi vartate / yasya prasīdec ciccakraṃ drāg apaścimajanmanaḥ // [AgMsv_2.141] lokenālokyamāno 'pi dehabandhavidhau sthitaḥ / abhyeti yoge rūḍhe na kṣaṇāt kām api saṃvidam // [AgMsv_2.142] atraiva tv asmatpūrvācāryāṇāṃ dhiṣaṇā bhṛśam / abhyamaṃsta bhavābhogavibhramāṇām asaṃnidhim // [AgMsv_2.143] vedasāṃkhyabhavedvādanyāyasaugatalaukikaiḥ / pañcarātrakriyāśāstrasiddhāntādibhir alam // [AgMsv_2.144] ucitocitavijñānakriyāṃśaparibhāvakaiḥ / sarvaiḥ svaprakriyārūḍhais tais tair aucityayogataḥ // [AgMsv_2.145] yatra bījasamāvāpakhananādikriyākramaḥ / akāri śāmbhavānekaśākhābhir yo 'tivistṛtaḥ // [AgMsv_2.146] tasya cidbhairavataroḥ phalam etad anuttaram / āśramasthitacaryādyair jaṭājālāñjanāntakaiḥ // [AgMsv_2.147] kṛtair apy akṛtair vāpi yatra no labhyate bhidā / tatraiva yoge viśrāntiṃ kurvatāṃ bhavaḍambaraḥ // [AgMsv_2.148] himānīva mahāgrīṣme svayam eva pralīyate / alaṃ hi carvyamāṇe 'smin sarase saṃvidāsave // [AgMsv_2.149] nissaranti mahollāsāḥ saṃkhyā yeṣu na vidyate / teṣāṃ ca prakaṭīkārāḥ kṛtāḥ prāg eva vistarāt / atrābhinavagupte tu tattve ke 'py eva niścitāḥ // [AgMsv_2.150] ketakīkusumasaurabhe bhṛśaṃ \ \ bhṛṅga eva rasiko na makṣikā / bhairavīyaparamādvayārcane \ \ ko 'pi rajyati na bhedamohitaḥ // [AgMsv_2.151] nātra rūḍhasya kāryā syāc chuddhiḥ kācana kutracit / aśuddhaṃ hi jagaty eva bhairavātmani kiṃ bhavet // [AgMsv_2.152] aśuddhe 'pi ca bhūtaughe kena śuddhiḥ pratāyatām / anavasthā bhaved itthaṃ vyarthānyonyāśritis tathā // [AgMsv_2.153] aśuddhasya tirodhāne śuddhaṃ nāma pralīyate / pratiyogikṛtaṃ tad dhi na svabhāvena nīlavat // [AgMsv_2.154] ata eva na kaścid āgraho \ \ viṣayāṇāṃ grahaṇe 'py apohane / parabhairavasaṃvidātmanaḥ \ \ svayam evocchalitā hi bhoktṛtā // [AgMsv_2.155] sarvam atra vihitaṃ yato 'munā \ \ vartmanā sakalam eva yujyate / mārgam evam apahastya kiṃcana \ \ kāpi naiva nanu yāti yuktatām // [AgMsv_2.156] tathāhi dīkṣā nāmeyaṃ yā malānāṃ nikartanī / sa bhedavādināṃ pakṣe kathaṃ nāmopapadyate // [AgMsv_2.157] tathāhi yo malo nāma sa kathaṃ citsvabhāvakam / ātmānam āvṛṇīte kva vibhor āvaraṇakriyā // [AgMsv_2.158] na ca prakāśas tamasā jātu saṃvriyate yataḥ / prakāśodaya evāyaṃ dhvāntadhvaṃsakriyātmakaḥ // [AgMsv_2.159] kiṃ cāvaraṇam uktaṃ hi raśmyāder gatidharmiṇaḥ / pratīghātātmakaṃ tat kiṃ vibhor agatidharmiṇaḥ // [AgMsv_2.160] api vā jñeyatāmātratirodhānaṃ hi saṃvṛteḥ / paṭādinā ghaṭādeḥ syān na svarūpānyathāsthitiḥ // [AgMsv_2.161] na cātmānaś cidātmatvāj jñeyatvam adhiśerate / tadāvaraṇam eṣāṃ tu śabdeṣv api na śobhate // [AgMsv_2.162] nanv īśvarasya te jñeyā aṇavaḥ katham īdṛśam / cidātmakaṃ hi na jñeyaṃ cidātmatvatirohiteḥ // [AgMsv_2.163] saṃvij jñeyeti śabdo 'yaṃ vandhyā me jananītyadaḥ / vākyaṃ smarayatīva svaṃ svātmasabrahmacāri yat // [AgMsv_2.164] kiṃceśvarasya sārvajñyaṃ tāvatā pratihanyate / āvṛtān vetti nāṇūn yan na tv eṣāṃ kācana kṣatiḥ // [AgMsv_2.165] nanv anāvaraṇe nīle jñātur āvaraṇe sati / na darśanaṃ tathā bādhā na sarvajño malāvṛtaḥ // [AgMsv_2.166] maivaṃ tatra hi dṛgraśmīn gacchataḥ pratihanti tat / paṭādi na tu vijñātur asty āvaraṇasaṃbhavaḥ // [AgMsv_2.167] malaś cāvyāpako vyāptur āvāraka iti sphuṭam / ghaṭe 'pi vyomni saṃdadhyād aśūnyatvaṃ svarūpataḥ // [AgMsv_2.168] ātmanaś cādhikāryatvān malaḥ kiṃcitkaro na cet / katham āvaraṇāyaiṣa śakto nanu ca bhoḥ kimu // [AgMsv_2.169] malasadbhāvamātraṃ hi tasyāvaraṇam ucyate / malena sadvitīyo 'ṇur āvṛtaḥ paribhāṣyate // [AgMsv_2.170] hantānena nayenaiṣa śivam uktātmanām api / sthitam āvaraṇaṃ satyaṃ malasadbhāvamātrataḥ // [AgMsv_2.171] kiṃcāvṛto malenātmā malam eva na vetti kim / tadasaṃvedane tasya kiṃ malāntaram ucyate // [AgMsv_2.172] nanv ataḥ kiṃ malaṃ vettu tarhi vidyākale vinā / sarvajñatvaṃ bhavet tac ca malaṃ viditam eva sat // [AgMsv_2.173] jahātv ātmābhyupāyais tais tair vicitraiḥ prakalpitaiḥ / kiṃcāvaraṇam etena yasyātmani bhavet tataḥ // [AgMsv_2.174] ghaṭādau jñātṛkartṛtve katham asya bhaviṣyataḥ / nanu vidyākale kiṃcijjñatvakartṛtvapade smṛte // [AgMsv_2.175] itthaṃ vimūḍhamatayo vañcyante na tu paṇḍitāḥ / jaḍasvabhāvā māyaiṣā tatsūtiś ca kalādikaḥ // [AgMsv_2.176] acidātmā kathaṃkāraṃ cidabhivyañjanakṣamaḥ / abhivyaktā ca cidvibhvī kiṃcittvādiviśeṣaṇaiḥ // [AgMsv_2.177] viśeṣyatāṃ kathaṃ nāma sāṃśavastūcitaṃ hi tat / nanu devaḥ kalāvidyākaraṇo vyañjayec citam // [AgMsv_2.178] vyanaktu sarvato hanta nāsyāśaktir athāgrahaḥ / male sadātane cāsya kathaṃ muktir bhaviṣyati // [AgMsv_2.179] roddhrī śaktir malasyāsti sā ca kvāpi nivartate / kvāpi pravartate ceti dhig idaṃ mūḍhabhāṣitam // [AgMsv_2.180] jaḍānāṃ ko 'nusandhiḥ syāt taṃ vinaitat kathaṃ bhavet / atha tatrāpi devasya hetutābhyupagamyate // [AgMsv_2.181] kiṃ nimittam asau devas tāṃ śaktiṃ saṃpravartayet / pravartitāṃ vā kiṃ nāma tāṃ nivartayate punaḥ // [AgMsv_2.182] svātantryād iti cet pūrṇaṃ tad evāśrīyate na kim / malasya dhvāntarūpasya na ca pāko 'pi kaścana // [AgMsv_2.183] sa hy anyatādānayogād dhanty amuṣya dhruvātmatām / etena malasaṃbandhād īśvarecchāpracoditaḥ // [AgMsv_2.184] bhogalobhakathāviṣṭaḥ paśuḥ sṛṣṭyānugṛhyate / iti yad bhaṇyate mūlahataṃ taj, janitaṃ tataḥ // [AgMsv_2.185] svātmapracchādanakrīḍāmātram eva malaṃ viduḥ / svatantro hi vibhuḥ kiṃcit kiṃ na svātmani bhāsayet // [AgMsv_2.186] yac ca karmāpi nāmeṣṭaṃ tattāvat pravicāryatām / tathāhi karmasaṃbandhe sthite 'pi katham īdṛśaḥ // [AgMsv_2.187] mahāpralaya ucyate mahāsṛṣṭiś ca vā katham / nanv īśvarecchayā tatra karmāyāti niruddhatām // [AgMsv_2.188] karmaudāsīnyayogena karmāntaram apekṣatām / īśvaro 'tha navā pūrvapakṣe saṃbhava eva ca // [AgMsv_2.189] nasaṃbhave sa kutrāṃśe caiśvaryam adhigacchatu / karmataḥ sarvam evedaṃ syāt sṛṣṭipralayādikam // [AgMsv_2.190] atha karmānapekṣo vā karmaṇāṃ rodhanaṃ tataḥ / sadā niruddhāny eveśaḥ karmāṇi kurutāṃ vibhuḥ // [AgMsv_2.191] nanu teṣāṃ svabhāvo 'yaṃ yadbhogaprasavātmatā / kathaṃ svabhāva eṣa syād yaḥ paropādhitāṃ gataḥ // [AgMsv_2.192] anapekṣo hi bhāvānāṃ svabhāvaḥ karmaṇāṃ tataḥ / īśaiṣaṇānapekṣāṇāṃ yadrūpaṃ tatsvakaṃ vapuḥ // [AgMsv_2.193] kiṃ ca pralayalīnāni karmāṇi sthitibhāñjy api / kiṃ prabodhayate devaḥ kiṃ nu dṛ[sṛ]ṣṭair hi taiḥ kṛtam // [AgMsv_2.194] malapākāya cet so 'pi sudūram apasāritaḥ / kiṃ cātmā vibhur evaiṣa sa kiṃ nāma karoti hi // [AgMsv_2.195] iti pūrvaṃ vicāraś ca vistareṇa prapañcitaḥ / mṛddaṇḍacakrasūtreṣu dhīmān karteśvaraḥ sthitaḥ // [AgMsv_2.196] kumbhakārasya kartṛtvaṃ kutrāṃśe nv avatiṣṭhatām / akṛṣṭapacyabījeṣu prarohaprasavādike // [AgMsv_2.197] pūrvaṃ karotu hetutvaṃ na sasyeṣv iti ko nayaḥ / idaṃ duṣkṛtam etac ca sukṛtaṃ phalabhedataḥ // [AgMsv_2.198] iti yat pravibhaktaṃ kiṃ tatrāsyecchaiva jṛmbhate / svatantro yady asau kasmāt parapīḍākārīṃ nijām // [AgMsv_2.199] icchāṃ gṛhṇāti yo nityaṃ karuṇārasanirbharaḥ / nanu svabhāvāttattādṛk karmātaḥ phaladāyakam // [AgMsv_2.200] prāyaścittādikaraṇāc chāmyec ceti vicārayan / devas tathaiva tanute śāstraṃ citropadeśakam // [AgMsv_2.201] śaivaṃ, svabhāva edādṛk karmaṇām iti ko nayaḥ / bījam aṅkurasaṃsūtisvabhāvam iti mādṛśaḥ // [AgMsv_2.202] pūrvavṛddhavyavahṛter vijñātuṃ prabhaviṣṇavaḥ / īśvaras tu nijecchayā vinā na hi kadācana // [AgMsv_2.203] avalokitavān karmaphalavaicitryacāturīm / tasmād devaḥ sarvakartā yadi syāt kartāraḥ syur nātmavargāḥ kathaṃcid / no kartāras te 'pi cet karmavandhyān uddiśyainān sarvakartā na devaḥ // [AgMsv_2.204] itthaṃ ca bhedadṛṣṭyedaṃ karma nāma na mu[yu]ktimat / etāvān atra saṃkṣopo vyāso 'nyatra tu darśitaḥ // [AgMsv_2.205] saṃvedanātmako deva ekas tasmāt svataḥ khalu / sarvakartā sa vaicitryāt karmayogīti bhaṇyate // [AgMsv_2.206] māyā ca nāma viśvasya yā kāraṇam iti sthitā / sā dharaṇyantatattvāṃśagarbhā nityā yadi sphuṭam // [AgMsv_2.207] pralayo na kadācit syān nanu sa vyaktibhāvataḥ / vyaktiṃ nāma na jānīmo vijñānaṃ grāhyatā yataḥ // [AgMsv_2.208] tadīśvaraparajñānagrāhyatāsti sadātanī / tasyām avidyamānāyām īśvaraḥ kāraṇaṃ kutaḥ // [AgMsv_2.209] sphuṭaṃ prakurute kumbhaṃ tadvad īśe bhaviṣyati / maivam antarbahīrūpakaraṇapravibhedataḥ // [AgMsv_2.210] sphuṭāsphuṭādivijñānaṃ yuktaṃ kumbhakṛti sphuṭam / īśvarasya sphuṭodārapūrvavijñānaśālinaḥ // [AgMsv_2.211] ko na jñāto bhaved bhāgo yatrāpi vyaktyapekṣitā / satkāryavādināṃ deśe kāraṇe 'pi sphuṭaṃ sthitam // [AgMsv_2.212] viśvam ityapi māyāyāṃ sphuṭaṃ syād asamañjasam / vyāpakāś ca śivātmānas tattvaiḥ sākaṃ parasparam // [AgMsv_2.213] kathaṃ ca nāma vidyantāṃ vyāpakatvatirohiteḥ / vikāsaḥ paramo vyāptiḥ saṃvido bheda ucyate // [AgMsv_2.214] māyīyaṃ kañcukavrātaṃ yathā karaṇasaṃcayaḥ / vicāritaḥ pūrvam eva kāryavargaś ca carcitaḥ // [AgMsv_2.215] yāvac chivapadādhyāsavandhyaṃ viśvaṃ na visphuret / tatsvātantryakathāmātram etad ity avadhāryatām // [AgMsv_2.216] evaṃ malādyabhāve hi kā dīkṣā ko hi dīkṣakaḥ / dīkṣāpātraṃ ca ko vā syād iti kiṃcin na yujyate // [AgMsv_2.217] śiṣye 'dhvany anale kumbhe maṇḍale srukkarādike / samastādhvakṛto nyāsaḥ kathaṃ vāpy upapadyatām // [AgMsv_2.218] nahi tāvanta eva syur nanu saṃkalpanāvaśāt / śodhyaśodhakabhāvo 'yaṃ sarva evodito nanu // [AgMsv_2.219] kalpitaṃ cet phalet satyaṃ manorājyārjitaśriyaḥ / jayanti nākasāmrājyalābhaviśrāntiyogataḥ // [AgMsv_2.220] kiṃ nāma balavadrūpasaṃkalpapathavartinaḥ / phalanti na tathā bhāvā dhyānādiviṣanāśavat // [AgMsv_2.221] saṃkalpadārḍhyam ity eva dhyānaṃ saṃśayarūṣitam / dhyānaṃ ca na phaled eva svayaṃ pakṣadvayāgrahāt // [AgMsv_2.222] hanta saṃkalpanāyogād yadi jāyeta tatphalam / kim asaṃvinmayān bhāvān bāhyān kāṃścit abhīpsasi // [AgMsv_2.223] saṃkalpenaiva saṃskāraḥ kuṇḍāgniguruśiṣyagaḥ / sa eva ca phalābhāsī tatsaṃvid avaśiṣyate // [AgMsv_2.224] saṃvidaś ca svatantrāyās tathārūpāvabhāsanam / dīkṣeti kila mantavyaṃ muñcyante jantavo yayā // [AgMsv_2.225] ata eva tilājyādeḥ svarūpe grahaṇe mitau / kramo vā niyamo neha kaścic chāstre nirūpitaḥ // [AgMsv_2.226] nanu mantreṣu kiṃ nāma niyamaḥ sarvavarṇabhāk / rūpaṃ paraṃ hi kathitaṃ dīkṣāpi na tathā katham // [AgMsv_2.227] evam evārṇadāhasya yadbhavatsaṃmataṃ hitam / kiṃ tu tāvati ye rūḍhiṃ na prāptās tān prati dhruvam // [AgMsv_2.228] māntro 'yaṃ niyamaḥ prokta upayogaṃ ca gacchati / pratibuddhā hi te mantrā vimarśapathavartinaḥ // [AgMsv_2.229] svatantrasyaiva ciddhāmna svātantryāt kartṛtāmayāḥ / mantrā viśanty evācāryaṃ taṃ tādātmyaniyogataḥ // [AgMsv_2.230] svatantrīkurvate yānti karaṇāny api kartṛtām / itthaṃ dīkṣādividhaye ye 'py anye vidhayo matāḥ // [AgMsv_2.231] kiṃ nāma kurvatāṃ kṛtyaṃ niṣedhaṃ tv api vā katham / te 'py atraivopapadyante tat sarvaṃ vihitaṃ tv iha // [AgMsv_2.232] sarvaṃ caitad amutraiva pratiṣiddhaṃ yataḥ sphuṭam / pratiṣedhe darśite 'sya kiṃ cādvaitapathāśritaḥ // [AgMsv_2.233] pratiṣedho 'pi vihitaḥ so 'pi ca pratiṣidhyate / itthaṃ svasaṃvidambhodhiḥ svātmani procchalaty alam // [AgMsv_2.234] itthaṃ ca viśvam evedaṃ jagadānandasundaram / tadvipakṣaṃ ca bhedāṃśam itthaṃ kṣapayatetarām // [AgMsv_2.235] parameśamukhodbhūtajñānacandrasya sarvataḥ / tāvatā svaprabhābhārabhāsvarāḥ sumarīcayaḥ // [AgMsv_2.236] śivacandrāṃśusaṃghātapātamātravilāpitaḥ / samastabhāvaśītāṃśukālakūṭo rasāyate // [AgMsv_2.237] tatrāniśaṃ nimajjantas tadrasāpānaghūrṇitāḥ / tadrasībhūya tiṣṭhāmaḥ śuddhās tāpatrayojjhitāḥ // [AgMsv_2.238] parameśamukhaṃ tu śaktir uktā bhavatīcchā nanu sodbhavaṃ gatā / pratipadyata īśvarādibhinnasthitivijñānaśaśāṅkaśaktivṛttam // [AgMsv_2.239] śaśinaḥ kila tasya sarvato yaḥ paripūrṇaḥ prasṛto marīcipuñjaḥ / iyam eva hi sā kriyātmikoktā parameśasya jaganmayī svaśaktiḥ // [AgMsv_2.240] tad idaṃ trikaśaktinirbharaṃ paramaṃ bhairavam eva jṛmbhate / na tu tadvyatireki saṃbhavet svavijṛmbhā vijayo 'sya kīrtitaḥ // [AgMsv_2.241] tata eva jagaj jayanty amī sphuṭam arthaḥ prakaṭo 'pi yujyate naḥ / bahuvācakayoga īdṛśaṃ tat paripūrṇatvam amuṣya vākyabhedam // [AgMsv_2.242] ity eka eva śloko 'yaṃ cidātmā bhairavaḥ svayam / samastabhāvasaṃdarbhanirbharo vyākṛtaḥ sphuṭam // [AgMsv_2.243] saṃsāragaranāśāya tārkṣyādhiṣṭhitadṛṣṭayaḥ / viṣam evopayuñjānāḥ prāpnuvanty amṛtīṃ sthitim // [AgMsv_2.244] iti darśitam etāvat svaprakāśasvasaṃvidā / siddhaṃ tadvyatirekeṇa na kiṃcid eva kalpate // [AgMsv_2.245] yāvatsvasaṃvidviśrāntaṃ yat tāvat tat sad eva hi / kālāntaravyapekṣe hi satyatvaṃ syān na kutracit // [AgMsv_2.246] saṃvidaḥ kālayogaś ca vistareṇa nivāritaḥ / tat svasaṃvid yathā deśaṃ vitared vartate tathā // [AgMsv_2.247] tathā saṃvidy akṣamayyāṃ nikaṣāśmani ropitam / na yat tat saṃśayāyaiva śāstre 'py uktam avastu tat // [AgMsv_2.248] svasaṃvid anupārohi pralāpān na viśiṣyate / tac cchāstraṃ prakriyā sā ca yat saṃvidi vivartate // [AgMsv_2.249] hṛdayāj jagato jātāḥ sarvasyaite kṣayodayāḥ / svapnasyeva suṣuptākhyāt svasaṃvicchāstracarcitāḥ // [AgMsv_2.250] rūpālokamanaskārasāmagrī saṃhṛtiḥ sthitiḥ / sṛṣṭir nimeṣonmeṣau ca satāṃ saṃkocakalpanam // [AgMsv_2.251] ityādikā mātṛmeyamānarūpā sthitiḥ sadā / svasaṃvidaḥ supūrṇāyāḥ prapañcaracanā svayam // [AgMsv_2.252] sarvasarvātmadigdeśakālākārā svayaṃ hi sā / satyamithyātvanirṇītis tata eva hi jāyate // [AgMsv_2.253] ācāryotpaladevo 'pi tadetadupadiṣṭavān / bahiḥ sadasadātmāpi svasaṃvidi madīyadṛk // [AgMsv_2.254] paśyatv iti svatantrasya niyatiḥ sendriyābhidhā / saiva rūdhā śivād ā ca krimeḥ svāṃ saṃvidaṃ śritā // [AgMsv_2.255] tad eva deve saṃsāraḥ sa śivaḥ parameīŭvaraḥ / tatra viśrāntim āpanno mukta ity abhidhīyate // [AgMsv_2.256] etatprasādāj jīvanti brahmādyāḥ sthāvarāntakāḥ / aviluptā sadā seyaṃ saṃvittir iti gṛhyatām // [AgMsv_2.257] vibhānty api hi sā devī na tayā rahitaṃ kvacit / ātmānaṃ sādhayet kvāpi kvāpi dūṣayate kvacit // [AgMsv_2.258] anyathaiva sthāpayate na ca yāti vikāritām / sādhandūṣaṇānyatvavandhyāpi parameśvarī // [AgMsv_2.259] bhāsate ca tathātvena tat svatantrā sphuṭā hi sā / śrīmān maheśvaro devaḥ pūrveṣām api yo guruḥ // [AgMsv_2.260] sa etad eva provāca lokānugrahahetutaḥ / mūḍhāḥ kiṃ niḥsāre vāyasaviraṭitakalpe tiṣṭatha vacasi vṛthaivaṃ svāṃ saṃvidam āvarjya / saṃviddevatayaiva yad ādiṣṭaṃ nikaṭe 'py atha sarva ādriyamāṇās tattaddeśe jīvanmuktā bhavanti // [AgMsv_2.261] tad atra nītau saṃvittir evāsau gurur ucyate / giraty eva yato viśvaṃ sṛṣṭisaṃhṛtiyogataḥ // [AgMsv_2.262] tad atra mukhyā yā rūḍhiḥ saṃbandhaḥ para ucyate / enayā yad yad ādiṣṭaṃ jñānaṃ sāṃsiddhikaṃ tu tat // [AgMsv_2.263] yatrāsmadguruvargasya sthitā nityāvasthitiḥ / traiyambakādisaṃtānabhedo yasmāt pravartate // [AgMsv_2.264] yatroktaṃ pūrvam ajñānatādātmyaṃ naśyatītyapi / svasaṃvidas tu vaicitryaṃ gṛhṇatyā bhāty ayaṃ tataḥ // [AgMsv_2.265] antarālamahaddivyādivyādi śāstrasaṃgamaḥ / tattvavannijavāgaṃśūn guror ātmavinirmitān // [AgMsv_2.266] prādhānyaṃ prakaṭaṃ svasaṃvidaḥ / gurutaḥ kila śāstrataḥ svataḥ / tad ayaṃ mukhyatayā kṛtaḥ śramaḥ // [AgMsv_2.267] śāstravṛttiparatantrito guruḥ svātmasaṃvidi ca tatpratiṣṭhitam / tena sarvam idam ātmasaṃvidā siddhim eti nahi jātv asahyatām // [AgMsv_2.268] etac chāstraṃ prayatnena carcyatāṃ he mumukṣavaḥ / mā vṛthaivāyur āyastam anyaśāstreṣu nīyatām // [AgMsv_2.269] abhedadṛṣṭir yā kācid bhedadṛṣṭir athāpi vā / sātraivāyāti nirvāhaṃ tenaitat pravicāryatām // [AgMsv_2.270] svapnakālaparijñānavī[tanidro] yathā tathā / etacchāstrasamabhyāsaprabuddhahṛdayaḥ sadā // [AgMsv_2.271] svasaṃvid eva tac chāstraṃ sā cāpekṣāvivarjitā / tathā yady abhidhīyeta svataḥ prāmāṇyam ucyatām // [AgMsv_2.272] śāsanaṃ śāsitavyaṃ ca śāsakaṃ ceti yat kila / tattatrākālakalitaṃ svātantryādvaitasundaram // [AgMsv_2.273] tām avasthitim ātmīyāṃ garbhīkṛtyānapāyinīm / śrīkaṇṭhanāthaḥ provāca śrīmatkiraṇaśāsane // [AgMsv_2.274] sarvam etat pravṛttyarthaṃ śrot\rr ṇāṃ tu vibhedataḥ / arthabhedāt tu bhedo 'yam upacārāt prakalpate // [AgMsv_2.275] phalabhedo na kalpyo 'tra kalpyaś ced ayathātatham / daśakāṣṭādaśāṣṭāṣṭabhedabhinnam idaṃ vibhoḥ // [AgMsv_2.276] śivasadbhāvalābhaikaphalaṃ tallābhaprotsuke / adhikāriṇy aṇau jātikulavarṇādyanādarāt // [AgMsv_2.277] pravṛttam ekavākyatvaṃ yāvad āsādya vartate / aṅgāṅgivṛttavaicitryāt tāvad ekam idaṃ viduḥ // [AgMsv_2.278] trikaśāstraṃ tathābhūto gurur atrādvayātmakaḥ / tadanantaravākyāṃśapuñjaḥ prakaraṇāni ca // [AgMsv_2.279] māyīyabhedavṛttāntasphuṭabhāve bhavanti ca / tathāpi śivasaṃprāptir mukhyam ante phalaṃ sthitam // [AgMsv_2.280] adhikārī caika eva śivatāvāptibhājanam / tathāpi tāvanmātre ca jāte prakaraṇātmani // [AgMsv_2.281] yādṛk phalaṃ sphutaṃ mukhyaṃ paryantaphalam aṅgi vā / tadaṅgaṃ vā tadvipakṣe parapakṣe paraṃ ca vā // [AgMsv_2.282] api tattadvipakṣāṃśasamudbhāvanabhājanam / tathocitaśarīrādes tathā saṃskārabhāginaḥ // [AgMsv_2.283] guroḥ śiṣyasya cāpy uktas tādṛśo 'dhikriyākramaḥ / tathā ca mṛtyuvidhvaṃsirasāyanavidhiṃ śritaḥ // [AgMsv_2.284] pūrvaṃ saṃskāralābhāya kvāthavāntivirecanaiḥ / dīkṣayā yā ca vikṛtiḥ nottaratra kriyāvidhau // [AgMsv_2.285] tenādhikāriniyamas taddehavidaśādijaḥ / tenocyate vaiṣṇavādyāḥ paśuśāsanasaṃśritāḥ // [AgMsv_2.286] na śaive 'dhikṛtās tantre na śaivā vāmagocare / te 'pi no dakṣiṇe te 'pi na syuḥ kulamate trike // [AgMsv_2.287] uktaṃ śrībhairavakule pañcadīkṣākriyocitaḥ / gurur ullaṅghitādhastyasrotā vā trikaśāstragaḥ // [AgMsv_2.288] ittham ekādhikāritvam ātmatattvasamāśrayāt / saṃskārāśraya .... bhedād bhinnādhikāritā // [AgMsv_2.289] svacchandatantre tenoktaṃ sarvaśāstre śivaḥ phalam / yataḥ śivodbhavāḥ sarve śivadhāmaphalā iti // [AgMsv_2.290] tatraiva ca punaḥ proktam ūrdhvatattvavivecane / yan na sāṃkhyair na yogīndrair na priye pāñcarātrikaiḥ // [AgMsv_2.291] iyādi yāvad ākṣiptaṃ vādināṃ tu śatatrayam / triṣaṣṭyā cādhikaṃ te hi tāvanmātravivecakāḥ // [AgMsv_2.292] kathaṃ syur aparicchinnaśivatattvavidātmakāḥ / atha tatrāṃśamātre 'pi śivasadbhāvam eva te // [AgMsv_2.293] āropayeyus tat tāvan naiva suspaṣṭasaṃgati / devadattādivākye hi sarvataḥ pūrṇavigrahe // [AgMsv_2.294] devadattapadaśrotā tāvanmātrapade katham / samagrapūrvavākyānāṃ samāropaṃ kariṣyati // [AgMsv_2.295] kathaṃ cādhigamas tasya tāvato 'rthasya vākyataḥ / tasmād eveti cet tarhi na padaśrotṛtā na ca // [AgMsv_2.296] tāvanmātrasya so 'sty artha itthaṃ prakṛtigocare / samagraśivaśāstrārthajñaptyā saṃpūrṇarūpayā // [AgMsv_2.297] yogasāṃkhyārhatanyāyapāñcarātraśrutismṛtīḥ / yady eva śivatattvena saṃpūrṇaṃ parikalpayet // [AgMsv_2.298] tāvad astu na tu sphāras tāvāṃs tatreti carcitam / jñaptiś ca śivatattvasya tatsaṃskārapuraḥsarā // [AgMsv_2.299] anyathā pratyavāyaḥ syād upadeṣṭrupadeśyayoḥ / tatsaṃskāragrahaś cet syāt kāmaṃ śāstrārtha īdṛśaḥ // [AgMsv_2.300] na tu vaiṣṇavatā tasya sāṃkhyatā śrautatāpi vā / anyasaṃskāram ūrdhvordhaṃ gṛhītvāpy anutiṣṭhati // [AgMsv_2.301] vaiṣṇavādy eva tarhy asya pratyavāyo mahattaraḥ / nanv advayapade 'muṣmin keyaṃ mukhyā prakalpanā // [AgMsv_2.302] kiṃ brūṣe svayam eva tvaṃ bhedopahatavṛttikaḥ / etad eva paraṃ dvaitaṃ bhavān eva saṃśritaḥ // [AgMsv_2.303] yad ahaṃ vaiṣṇavo bhūṣṇuḥ śaive kiṃ nādhikāravān / tat svayaṃ bhedamūḍhas tvaṃ bhede ca niyater balāt // [AgMsv_2.304] tatas taiḥ pratyavāyaḥ syād yoga ity upapāditam / kiṃ ca tādātmyayogena devatā pūjyate tataḥ // [AgMsv_2.305] viṣṇutādātmyam āpannaḥ kathaṃ rudraṃ prapūjayet / gītāsu ca tato gītaṃ yo yac chraddhaḥ sa eva saḥ // [AgMsv_2.306] tādātmyabhāvanā yogāḥ phalaṃ mantrāḥ sva }} / dadyus tadbhāvitātmātaḥ phalakāmasya siddhidaḥ // [AgMsv_2.307] mokṣakāmasya tac chāstramokṣalipsor api sphuṭam / taddoṣabhāvanākrāntaḥ kṣamas tāvati yojane // [AgMsv_2.308] mukhyas tāvad ayaṃ kalpo yo yatraiva pratiṣṭhitaḥ / nityaṃ tādātmyam āpannaḥ sa tatrādhikṛtas tv iti // [AgMsv_2.309] ata eva tato grāhyaṃ jñānam ity abhidhīyate / sa hi tādātmyam āpannas tadbhāvanavidhikramāt // [AgMsv_2.310] śiṣyas tadaiva śāstraṃ tu gṛhṇan pūrvāparakramāt / kathaṃ svabuddhyā saṃdhattāṃ tāvad yat tena saṃhitam // [AgMsv_2.311] yas tu saṃdhātum īheta sa sākṣāt parameśvaraḥ / tasya kiṃ vā guruḥ kuryāt so 'nyeṣāṃ gurur ucyate // [AgMsv_2.312] nānyato vedavidbhyaś cetyata eva hi manvate / tasmāt tādātmyam āpanno gurur ity abhidhīyate // [AgMsv_2.313] sa ca yāvati yatraiva tatra tāvati nānyathā / nanu vaiṣṇavaśāstrārthas tatkālaṃ śivabhāvanāt // [AgMsv_2.314] tādātmyaṃ gurutāṃ hanti pūrṇadhīḥ pralapaty ayam / rāmarāvaṇanāṭyeṣu nahy etā naṭabhūmikāḥ // [AgMsv_2.315] nepathyādiparāvṛttyā yenānyatvaṃ prapadyate / vaiṣṇavo viṣṇur evāhaṃ taddāso veti carcayan // [AgMsv_2.316] idānīṃ na tathāsmīti kim etat susamañjasam / atra hy ekatamā saṃvin mithyājñānatvam aśnute // [AgMsv_2.317] yayā sa eva patitaḥ śiṣyo vā patito bhavet / tasmān mukhyo hy ayaṃ kalpaḥ pratiśāstraṃ gurur guruḥ // [AgMsv_2.318] uktaṃ svatantraśāstreṣu nāsau siddhiphalapradaḥ / anyaśāstrarato yaḥ syāt tacchāstranirato 'pi vā // [AgMsv_2.319] loke 'pi yāvad īdṛkṣaḥ pravādo jyotirādike / viṣṇor bhāgavatā magāś ca savituḥ śāṃbhor jaṭābhasmino māt-ṛṇām atha mātṛmaṇḍalavido viprās tv atha brahmaṇaḥ / śākyāḥ sattvahitasya buddhavapuṣo nagnās tathaivārhato yo yair deva upāsyate svavidhinā tais tasya kāryā kriyā // [AgMsv_2.320] ata evādhikajñānaśālī saṃnihito yadi / deśe tatra bhaven nānā nādhikārasya bhājanam // [AgMsv_2.321] yas tv asmin pūrṇasaṃbodhe rūḍho vāstavaśāsane / uttarottararūḍhyarthaṃ śiśoḥ karaṇamānasam (?) // [AgMsv_2.322] phalasaṃpattaye vāpi bhāvāṃśavaśaśālinaḥ / anugrahaṃ sa vai kuryāt pūrṇatvād ūrdhvavṛttitaḥ // [AgMsv_2.323] nanv advaye kim ūrdhvaṃ syān na kiṃcid bhedamohitāḥ / bhavatas tv adharāvasthā bheda evadharo yataḥ // [AgMsv_2.324] tasmād ye kecanānye syuḥ paśuśāsanavartinaḥ / vaiṣṇavāḥ saugatāḥ śrautās tathā śrutyantavādinaḥ // [AgMsv_2.325] ityādayo nādhikṛtā jātucit patiśāsane / uktavān yatra śāstreṣv apy adhikārivivecane // [AgMsv_2.326] yo vaiṣṇavo manuṃ dadyāc chaivaṃ mūḍhamatiḥ śiśoḥ / taṃ pāpaṃ vañcakaṃ tyaktvā śiśur nyāyyaṃ samācaret // [AgMsv_2.327] ihāpy uktaṃ mokṣadaḥ syāt svabhyastajñānavān iti / abhyastaṃ ca paraṃ jñānaṃ yato nāsty eva vicyutiḥ // [AgMsv_2.328] paramādvayavijñānān na khalv apy asti vicyutiḥ / svātmapakṣasthitāśeṣajñānanirbharavṛttikaḥ // [AgMsv_2.329] kathaṃ ko vā kuto vāpi cyavatāṃ tiṣṭhatu kva vā / itthaṃ ya eṣa śāstrārthaḥ sthitaḥ śaktiprabhāvataḥ // [AgMsv_2.330] antaḥkṛtāśeṣatattvavarṇādibharanirbharaḥ / sarvābhidho bhairavātmā so 'yam eva svarūpabhāk // [AgMsv_2.331] śāstre 'smin parameśena jñānacandrākhyayā kṛtaḥ / tadvyākhyātam idaṃ prasannagahanaṃ vākyaṃ mayā svāgamaprāmāṇyapratipādanakramavaśāt tattatprasaṅgād api / atrārūḍhadhiyāṃ pramāṇamahimā viśvādvayoddāmito bhātīti svayam eva satyahṛdayā jñāsyanti kiṃ ślāghitaiḥ // [AgMsv_2.332] ye samyak pravicāriṇo nanu śivāḥ kas tān prati prodyamaḥ kiṃ tair ye pravimarśadūraśikharārohakrame paṅgavaḥ / pāṣāṇāyitavṛttayaḥ punar amī ye śāstravandhyā narāḥ saṃrambhaḥ pralayambudher iva tataḥ svātmany ayaṃ ghūrṇate // [AgMsv_2.333] saṃśāmya svayam ātmani tyaja javāj jvālājaṭāḍambarān bhoḥ kalpānala dāhyam asti bhavato nādyāpi kiñcid yataḥ / tvatprollāsavighūrṇanāghanaghuradghorasphuliṅgaśatair viśvaṃ vyāpya vilīnatāṃ gatam idaṃ drāk tvatprakāśātmakam // [AgMsv_2.334] pravarapuranāmadheye pure pūrve kāśmīriko 'bhinavaguptaḥ / mālinyādimavākye vārttikam etad racayati sma // [AgMsv_2.335]