Sambandhasiddhi (Siddhitrayi 3: Proof of Relation)
· full Sanskrit held · karikas
Pipeline translation: open → (0/3 passages passed the gate; English shows for those only)
### Provenance: Mukhabodha M00080 · CC BY-NC 4.0
### Source file: sambandhasiddhi-M00080-IAST.txt
### Vendored: site/data/sanskrit/sambandhasiddhi.txt (research/education use; respect licence)
####################################################
MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE
Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0
Catalog number: M00080
Uniform title: sambandhasiddhi
Secondary title: siddhitrayī
Author : utpaladeva
Description:
E-text transcribed from volume 34 of the Kashmir Series of Texts and Studies, where it is bundled together with other texts of Utpaladeva: ājaḍapramātṛsiddhi iśvarasiddhi īśvarapratyabhijñākārikāvṛtti The sambandhasiddhi,ājaḍapramātṛsiddhī and iśvarasiddhi are collectively known as the siddhitrayī .
Notes:
This e-text was transcribed by the staff of Muktabodha under the supervision of Mark S.G. Dyczkowski. Revision 0: Nov. 28, 2005
Publisher : Research Department, Jammu and Kashmir State
Publication year : 1921
Publication city : Srinagar
Publication country : India
####################################################
atha
saṃbandhasiddhiḥ
śrīmadācāryotpaladevaviracitā |
__________
bhedābhedātmasaṃbandhasahasarvārthasādhitā |
lokayātrā kṛtiryasya svecchayā taṃ stumaḥ śivam || 1 ||
bhāvabhedādisaṃbandhamayena [kha. bhedātmeti pāṭhaḥ |]
vapuṣonmiṣan |
jayatyeko'pi viśvātmā prakāśaḥ parameśvaraḥ || 2 ||
iha bhāvānāṃ saṃbandho vicāryate, -
kastāvatsaṃbandhaśabdārthaḥ saṃsargaḥ saṃparkaḥ saṃśleṣaḥ
saṃbandha ityapyukte na vivṛtaḥ saṃbandhārthaḥ pratīyate | kiṃ
nairantaryaṃ saṃśleṣa utānyatkiṃcit | nairantaryaṃ cet dūrasthayoḥ
pitāputrayoḥ sa na syāt, ayaḥ - śalākayoḥ
saṃnikṛṣṭayorvibhudravyayorapi ca syāt | atha dviṣṭhaḥ
(p. 2)
padārthaḥ kaścitsaṃbandhaḥ | tatrāpi dviṣṭhataiva saṃbandhatā cet
taddvitvadvipṛthaktvāderapi sā syāt | na cāyamarthaḥ
saṃbandhaśabdasya avayavārthānurodhāduttiṣṭhati [kha.
etaduttiṣṭhatīti pāṭhaḥ |] api tu tailapāyikāśabdasyeva
saṃketamātrāt | atha saṃbandhaśabdārtha eva na dviṣṭhatā api tu
so'nya eva kevalaṃ saṃbaddhayoreva [kha. pu. so'pi dvayoriti
pāṭhaḥ |] saṃbhavatīti dviṣṭha ucyate, sa tarhi svarūpeṇaiva
spaṣṭamucyatāṃ saṃbandhaḥ saṃśleṣa
ityādiparyāyāṇāmayamartha iti | apekṣāpāratantryādirapi na
cānyaḥ saṃbandhārtho dviṣṭhatvanyāyenaiva so'rthākṣiptaḥ syāt |
na cāpyarthākṣiptatāsya, na hi jaḍayoḥ saṃbandhinorapekṣārtho
ghaṭate pāratantryārtho vā | athāpyaṅkura eva bījamapekṣate bīje vā
paratantro bhavati, tadāyattatvādestadātmalābhasyetyetadapi na samyak;
upacāro hyayamapekṣata iva paratantra iveti syāt, na tu jaḍasya
mukhyaivākāṅkṣā prārthanā cecchaiva viśiṣṭā apekṣā
pāratantryaṃ vā parapravaṇatā parakīyaviniyogākāṅkṣā
svecchācaraṇanirodhalakṣaṇaḥ saṃkalpaviśeṣa eva saṃgacchate,
alabdhātmanaścātmalābhārthamapekṣādi [kha. arthalābheti
pāṭhaḥ |] kathyate, na ca
tadānīmadviṣṭhatvātsaṃbandhārthopapattiḥ;
tasmānmuktakaṇṭhameva mukhyaḥ saṃbandho'bhidhātavya iti |
tatrocyate saṃbandhaḥ saṃparkaḥ saṃśleṣa ityete
paryāyāstāvadbhavanti, sa ca saṃśleṣārtho'nekasyaikatā kathyate,
na tvanekataiva nāpi ekataiva api tu ubhayāvasthāpekṣo'yamarthaḥ
[kha. pu. pekṣayeti pāṭhaḥ |] saṃbandhaḥ | ata eva na bahūnāmekaḥ
saṃbandhaḥ | yadi hi anekatvamātramekatvamātraṃ vā saṃbandhaḥ
(p. 3)
syāt, tadbahūnāmapi ekatāpattau ekatānāpattāvapi vā syāt,
ekamātrasyāpi ca syāt | yadā punaranekasyaikatā saṃbandha
ubhayāpekṣayā tadānekāpekṣaṇādekamātrasyaiva na saṃbandhaḥ,
ekāpekṣaṇācca nānekasyaiva pṛthaksthitasya | na cāpi
tryādīnāmekaḥ saṃbandhaḥ, trayāṇāṃ hi
bhinnabhedāvadhikṛtadvairāśyāśrayātparasparaṃ bhedāt, teṣāṃ
ca saṃbandhasvarūpasthitāvapekṣaṇāt, ekasya dvitīyena saha yaikatā
na sā tṛtīyena saha, tayordvitīyatṛtīyayorbhedādapekṣaṇācca; tato
bahūnāṃ śatādisaṃkhyānāmapi pratiyugalamevaikaḥ saṃbandha
udghoṣyate, - ityevaṃ dvayorekātmeti
saṃbandhaśabdārtho'vayavānusāreṇaiva vyavasthitaḥ | saṃśabdena
sahārthavṛttinā samānārthavṛttinā vā bandhinā ca
deśāntaraparihārapūrvakaikadeśāvasthānārthena vispaṣṭamuktaiva
sa hyanekasyaikatā | kevalamanekasya ekatā saṃbhavennaveti
paryālocyate, - tatrāyaṃ saṃbandho'nekadhā pratīyate, - pituḥ
putraḥ, rājñaḥ puruṣaḥ, vṛkṣasya śākhā, dhavaśca khadiraśca,
nīlamutpalaṃ, devadattaḥ kāṣṭhaiḥ sthālyāmodanaṃ pacati,
ghaṭasyābhāvaḥ, asmādidamanyat, - ityevamādinā rūpeṇa | tathā
viparyayeṇāpi putrasya pitā, puruṣasya rājeti | tatra kimidaṃ
pratītimātram uta vastveva evaṃbhūtaṃ pratīyate | tatra yadi
pratītimātrametat vastusvarūpaṃ tarhi vaktavyam |
tatrācakṣate, - vastu ghaṭādi
svātmamātraparisamāptamanyonyavyāvṛttamitthameva hi
svātmāvabhāsinā pratyakṣeṇa pratīyate kalpanā kalpitaiva sā | te hi
amiśrāḥ svayṃ bhāvāstānyojayati kalpanā ityāhuḥ, tathā
nīlamutpalamiti śābdyā kalpanayā paraṃ nīlotpalayorekātmatā
pratīyate,
(p. 4)
na tu vastvavabhāsinā niraṃśotpalasvalakṣaṇaviśeṣālambanena
[kha. pu. lambanapratyakṣeti pāṭhaḥ |] pratyakṣeṇa pramāṇena |
tathā cāhuḥ
saṃyujyante na bhidyante svato'rthāḥ pāramārthikāḥ |
rūpamekamanekaṃ ca teṣu buddherupaplavaḥ ||
ityādi | naca anekasyānekatāsahabhāvinī ekatā yujyate
bhāvābhāvarūpatvena viruddhatvāt | anekasmādupādānādekam
ekasmādvā anekam
anyonyāsaṃsṛṣṭamevātmamātraparyavasitamudbhavet | yathā
vijñānasantatau vyavasthā keṣāṃcit, tatra hi
śabdasparśādijñānalakṣaṇebhyaḥ samanantarapratyayebhya
ekamaindriyakaṃ vikalpajñānam | ekasmādvā samanantarapratyayāt
pañcāpi śabdādiviṣayāṇi jāyante | yā punarekatā anekatā ca
samānāśrayā sā pramāṇabādhitā, bhāvasya vābhāvatā;
kevalamitthaṃrūpayaiva anayā kalpanāpratītyā
sāṃsārikavyavahāranirvartanārthamarthāḥ parasparavyāvṛttā api
kāryakāraṇarūpatvena avāstavenaiva pratipādyante |
rājapuruṣayoranyonyaṃ svarūpaviśeṣakriyaiva evaṃ nirūpyate [kha.
pu. nidṛśyate iti pāṭhaḥ |] sthālyāṃ kāṣṭhairityādau ca; ata eva
pratītikāla eva sāmānyasyeva saṃbandhasyābhyupagamaḥ |
vastusvarūpaviparītatvena ca pratītistadvadeva bhrāntiviṣayaiva,
kevalaṃ bādhapravṛttāvapi
upakāryopakārakasvarūpaviśeṣāvabhāsasaṃlagnatvādasya
bhramasyāvayavibhramasyevānivṛttiḥ sarpabhramavat | tata eva
bhrānterapyasyāḥ saṃvṛtisaṃjñayā vyapadeśa iti |
tatrocyate pratītistāvadanekaikarūpatāyāṃ
saṃbandhābhidhānāya bhavadbhirapyabhyupagataiva, yenoktam
(p. 5)
ityamiśrāḥ svayaṃ bhāvāstānyojayati kalpanā |
iti | kalpanārūpatvaṃ ca nāsyā doṣaḥ | ghaṭo'yaṃ paṭo'yamityapi
vikalpaḥ kalpanaiva | athātra pratyakṣāvabhāso'pi [kha. pu. ābhāsa
iti pāṭhaḥ |] tathā ghaṭapaṭādirūpa eveti na kalpanātvam | ihāpi
rājñaḥ puruṣaḥ sthālyāmodana ityādāvapi pratyakṣāvabhāso na
tatheti kuto'vagatam | avaśyameva ca pratyakṣāvabhāso'pyatra
tathaivābhyupagantavyaḥ, abhyupagata eva vā bhavadbhiḥ yenoktam,
arthākārapratibhāsasaṃlagnatvādbādhakenāpi duruddharo'yaṃ
bhramaḥ iti | na hi arthapratibhāsasaṃlagnatvādbādhakena api
tvarthapratibhāsasādṛśyasadbhāvamātrāt | rajatabhrame'pi
śuktikāsādṛśyasadbhāvo'pyastyeva, sādṛśyaviṣayā [kha. pu.
sadṛśeti pāṭhaḥ |] eva hi sarvā bhrāntayaḥ sādṛśyavyatirekeṇa
cānyā arthapratibhāsasaṃlagnatayaiva yuktāḥ,
yadarthapratibhāsaśarīramevaṃbhūtameva evaṃrūpeṇaiva [kha. pu.
eketi pāṭhaḥ |] vyavahārayitrā vikalpena vyavahārayitumupapannam,
anyathābhūtīkṛte eva arthābhāse
parasparasvarūpānanupraviṣṭasvātmamātraparyavasitārthaniṣṭhatā
māpādite yadi paramayaṃ saṃbandhavikalpaḥ
sāmānyādivikalpavannivarteta nānyathā | na ca
vikalpo'rthapratibhāsādbhinnaḥ,
nirvikalpatvadūṣaṇādīśvarapratyabhijñāyām | evaṃ rājñaḥ
puruṣa ityādāvavabhāsa
evānekasyaikātmatāprathārūpo'bhyupagantavyaḥ
sthūlapratibhāsavat, sa tūpapadyate na vetyetāvadvicāryate [kha. pu.
vedyateti pāṭhaḥ |], - tatra cinmātrarūpasyaiva pāramārthikasya
vastuno viśvātmatā | tasyaiva cinmātrasya
māyāśaktiprabhāvādabhedākhyātyutthāpanena viśvasya
tattvabhūtabhuvanādyātmavaicitryeṇānyonyavibhaktatā, -
(p. 6)
itīśvarapratyabhijñāyāṃ vistareṇa pratipāditam, - iti tata eva
parīkṣyaṃ nehopanyasyate | asmiṃścārthe siddhe naikaikatāruapaḥ
saṃsāra eva saṃbandhaśabdārthānupraviṣṭaḥ, - iti nāstyevātra
dīnatā, kevalamiyadvimṛśyate - yadekacinmātrarūpatvenānekātmano
vastubhedasyaika eva saṃbandhaḥ syāt ya eva rājapuruṣayoḥ sa eva
pitāputrayoḥ sthālyādīnāṃ ceti, anekaśceṣyate | tadatrāpyucyate -
syādeka eva sarveṣāmiti | yadyekatāmātrameva saṃbandhaḥ syāt,
yāvatānekatāṃśādaṃśenaikatā saṃbandhaḥ | tataśca
rājapuruṣoparaktaikatānyaḥ saṃbandhaḥ
pitāputroparāgopalakṣaṇavilakṣaṇa eva; ata eva
māyādaśāyāmevākhyātibhedapradhānāyāṃ
saṃbandhapadārthasadbhāvaḥ, viśvātmatāyāṃ punaḥ
pūrṇaikataiva na tu saṃbandhārthaḥ kaścit | tatrāpi
kadācitparāparadaśāyāmaparabhāgāpekṣaṇādgauṇavṛttyā
saṃbandhārthaḥ saṃbhavet, upakāryopakārakayoreva ca viśiṣṭayoḥ
saṃbandhaḥ viśiṣṭarūpaḥ, sa ca pratipādanīyo'vaśyameva,
tadapratipādane tayorupakāryopakārakayoḥ kramikayorgaugapadyena
pratītirhānopādānārthamanyathā na ghaṭeta, tataśca
vyavahāralopaḥ syāt | na copakāryopakārakayorapi svādhīnaḥ
kaścidupakārārthaḥ, - ityapīśvarapratyabhijñāyāmeva vistāritam |
tataśca cinmayeśvarecchaiva sā tādṛśī yayā [kha. pu. yatheti
pāṭhaḥ |] padārthau tau tathopakāryopakārakau bhavata iti
tallagnayoreva tayordvayordvayorarthayoḥ kramikayorapi
ekabuddhyupārūḍhayorekaparāmarśāt
tayorevānyarūpayoryaugapadyena prakāśanaṃ vyavahārasiddhaye
tadicchayaiva vidhīyate, - iti na kācitkhaṇḍanā |
(p. 7)
sa ca saṃbandho dvayoreva bhavati na bahūnāṃ, bahūnāṃ hi
kimekaikasyānyairanekasaṃkhyairyugapadeva kiṃ vā bahūnāṃ
madhye ekasya ekaikena | tatra yadyekaikasyānekasaṃkhyaistatkiṃ
te'nekasaṃkhyā eva ekaparāmarśagocarāḥ
athānekaparāmarśaviṣayā [ka. pu. viṣayā ekaparāmarśaviṣayā
ityadhikaḥ |] rājñaḥ puruṣaḥ rājño hastyaśvarathapadātaya iti |
dvandve'pi hastyādyanekatve'pi parāmarśasyaikyāt dvandvākhyaḥ
śabda eva, hastyādiśabdā varṇatulyāḥ | ekaparāmarśasthito hi
śabda eko bhavati | tadekaśabdādhyāsādartho'pyeka eva | ata eva
vastuśabdabuddhaya etā, - iti dvandvārthasyaikasya strīliṅgatvāt
tadviśeṣo nopātta eva | etacchabdaḥ strīliṅga eva bhavati, na tu [kha.
pu. nanviti pāṭhaḥ |] etā ityekaśeṣanirdeśo'yaṃ yena
napuṃsakaikaśeṣaḥ syāt | bahuvacanaṃ cātra dārā
itivadavayavādyapekṣayā, - ityevamatra dvayoreva saṃbandhaḥ | iha tu
rājño hastī cāśvaśca rathaśca padātiśca, -
ityanekaparāmarśaviṣayatve'pi yāvanto hastyādīnāṃ
parāmarśāstāvanta eva rājñaḥ, - iti tatsamuccayārthā eva
caśabdāḥ | anyathā caśabdasyābhāve rājña ityanukarṣaṇaṃ vinā
hastītyanena sahaikaparāmarśanimañjanaikībhūte rājñi paratantre
punarvivekamanāpādyamāne kena sahāśvādīnāṃ saṃbandhaḥ
syāt tataścopacāreṇa hastyādīnāṃ sāmānādhikaraṇyaṃ pratīyate
| athavā [kha. pu. atha cāseti pāṭhaḥ |]
sāmarthyāccaśabdābhāve'pi samuccayapratītau ekaikaṃ sa eva
saṃbandho hastyādīnāmanyonyamapi ca sattākriyāṃ prati
samuccīyamānatāsaṃbandhaścaśabdenāvadyotyate |
arthapratibhāso'pi cāyamitthaṃ sthito'yamanyatheti
(p. 8)
nāparāmṛṣṭo vyavasthāpayituṃ śakyate parāmarśavirahitasya
pratibhāsasyāsaṃbhavādeva | na hi mārgagatipravṛttasyāpi
pārśvavartitṛṇādivastusparśarūpādipratibhāsāḥ
parāmarśarahitāḥ sattvenābhyupagantuṃ pāryante
smaryamāṇatvābhāvāt | nāpi teṣāṃ tadā
cakṣurādikāraṇasāmagrīsadbhāvenānumānasiddhā sattā yujyate
manovadhānābhāvāt | tadbhāve'vaśyaṃbhāvī tadānīṃ
tṛṇādiparāmarśa idānīṃ ca smaraṇaṃ | etacca pratyabhijñāyāṃ
nirṇītam | evaṃ ca vimarśamaya evārthapratibhāsa upapannaḥ |
vimarśaśca yathāgnirdhūme iti bhavati, tathā saṃskṛtasya
pramāturasya dhūmasyāgniḥ kāraṇamasya dhūmaḥ kāryamityapi
bhavati, - ityevamekātmatāpattiparyanto'vabhāsanavyāpāro'rtheṣu
jñānānāṃ, na tu parasparāsaṃlagnatā
prakāśamātrātparisamāpyate |
parasparaviśeṣaṇaviśeṣyabhāvaparāmarśa
evānekaikatārūpasaṃbandhaparāmarśaḥ |
ekaparāmarśavyāpārāviṣṭa eva sāṃsārikavyavahāreṣu māyīyaḥ
pramātā na tadānīmeva parāmarśāntarasparśamapyarhati
cidaikyākhyātibhedanibandhanavikalpanaparāmarśātmakatvānmāyā
pramātṝṇāmityetadapi īśvarapratyabhijñāyāmeva prapañcitam |
vyavahāre rājā puruṣo vā prādhānyena jijñāsitaḥ
pratipipādayiṣitaśca bhavediti sa eva viśeṣya ucyate paraśca
viśeṣaṇamityatrāpi na kācitkṣatiḥ | dvayoścaikye'pi viśeṣaṇaṃ
viśeṣyīkṛtasvarūpaṃ viśeṣyātmanā cakāsti svarūpeṇāpi
cāvabhāti rājñaḥ puruṣa iti | rājapuruṣa iti tu viśeṣaṇabhūto rājā
sarvathā parihāritasvarūpo viśeṣyātmatāmevaikāntenāpannaḥ
prathate, -
(p. 9)
iti na tatra saṃbandhavācoyuktiḥ | nīlamutpalamityatrāpi
utpalāntaḥpraviṣṭaṃ nīlamiti nīlavadutpalaṃ pradhānam | sthālyāṃ
kāṣṭhairityatrāpi kartrāśritāṃ kriyāmupalīnāḥ sthālyādayaḥ
prakāśante | ghaṭasyābhāva ityatrāpi abhāvo
vikalpabuddhāvantarnītaghaṭaḥ prādhānyenāvabhāti |
ayamasmādanya
ityanyārtho'nyatvāparityāgenaivāntarnītāparānyārtho viśeṣya iti |
evaṃ sarvatrānumantavyam | kriyākārakasaṃbandhe [kha. pu.
saṃbhinna iti pāṭhaḥ |]
tātkālikopakāryopakārakabhāvamayasaṃbandhābhāsaḥ,
śeṣasaṃbandhe tu smaryamāṇopakāramayaḥ smaraṇāvasthāyāmapi
ca pūrvadṛṣṭārthāvabhāsa eva parāmarśaikyādityuktam | na
kevalaṃ ca
saṃbandhamayaikatāsparśiparimitamāyāmātṛparyavasāyī
vastuprakāśanavyāpāro,
yāvadanantacinmayaśivatāvabhāsaviśrāntaiva pratikṣaṇaṃ
vastusaṃvitkriyā | na ca saṃvidaḥ kramo'sti ekaivaikatraiva
kṣaṇe'rthaprakāśanā, saiva saṃbandhaśivatāmayameva
svarūpamāviṣkaroti, - ityucyate | tathā cācāryadharmakīrtiḥ
bahirmukhaṃ ca tajjñānaṃ bhātyarthapratibhāsavat [kha. pu.
bhāvārtheti pāṭhaḥ |] |
buddheśca grāhikā buddhirnityamantarmukhātmani ||
iti | antarmukheti, ātmanīti ca
svasaṃvedanamarthābhāsaśūnyamapṛthagbhūtaṃ coktam | tathā
pratyabhijñāyāmuktaṃ
yā caiṣā pratibhānantapadārthakramarūṣitā |
akramānantacidrūpaḥ pramātā sa maheśvaraḥ || (ī. pra. 1|7|1)
ityetattatraiva vitatya pradarśitam | yadapyuktaṃ pratītikāla
(p. 10)
eva sāmānyasyeva saṃbandhasyābhyupagama iti, tanna kevalamasya
yāvatsarvasyaivārthasya bodhabahirbhūtasya kasyacidabhāvāt |
sāmānyaṃ caikamanekamayaṃ bahirapi pṛthageva
sāmānyanikurambarūpebhyaḥ svalakṣaṇebhyaḥ [kha. pu. lakṣaṇaḥ
iti pāṭhaḥ |] | taccaikenaiva śabdenāniyatasvalakṣaṇāśrayatvena
pratipādyate, tacca
kalpitasvalakṣaṇasaṃbandhamekaśabdapratipādyameva gauriti | ata eva
samavāyākhyaḥ saṃbandha ucyate | sāmānādhikaraṇye'pi
dvayorekaniṣṭhatā | tatra caikaṃ tadvastu astivākyapratipādyaṃ
nīlamutpalamiti | saṃbandhaḥ punardvayorviśeṣyaikyatā na tvevaṃ
vastvantaraṃ prakāśate, - ityayaṃ viśeṣaḥ | sāmānādhikaraṇye'pi
vā nīlamutpalamiti viśeṣyotpalaniṣṭhataiveti saṃbandhataiva |
sāmānyādbhāntiviṣayaḥ saṃbandhaḥ, - ityapi yaduktaṃ
tadapyatyalpamuktam | viśvamapīdaṃ
cidabhedākhyātimayabhrāntipadameva | bhrāntāvapi cāsyāṃ punaḥ
svapnadvicandrādivadbhāntatā nāsti saṃvādāditi
sarvametannirṇītaṃ ṭīkāyām | tadevaṃ
pūrṇacitsvarūpaparyālocanākṣamāstāvanmātrābhiniveśena
saṃbandhapadārthapratyākhyānakāriṇo'saṃbaddhābhidhāyina iti |
(tadāha)
apekṣā pāratantryaṃ ca na saṃbandho jaḍātmanoḥ |
asaṃbhavādātmalābhe'pyupacāro na lakṣaṇā || 1 ||
asatāmātmalābhokterdviṣṭhataivaṃ ca hīyate |
(p. 11)
rūpasaṃśleṣa evaivaṃ saṃbandhārthaḥ sthitaḥ sa ca || 2 ||
nānantaryamasaṃbandhāttathātve'yaḥśalākayoḥ |
tenānekasya rūpasya śleṣa aikātmyameva saḥ || 3 ||
naikasyaikye'pyanekasya bādha āhuryathā pare |
ityamiśrāḥ svayaṃ bhāvāstānyojayati kalpanā || 4 ||
yato na kalpanāmātraṃ tāvadetadavāraṇāt |
sarpabhrānterivābhāsalagnatvāttannivāraṇam || 5 ||
yasmādābhāsalagnatvaṃ nābhāsasadṛśārthatā |
kiṃ tvābhāsānusāritvaṃ bhrānta ābhāsa eva tat || 6 ||
itthamābhāsa evāsminnanekasyaikatādṛśi |
vācyopapattiḥ sāpyuktā pratyabhijñānaye sphuṭam || 7 ||
evaṃ ca sati vastūnāṃ cinmātravapuṣāṃ satām |
māyānirmitabhedānāmapyekatvamadurghaṭam || 8 ||
tatrāpi yaḥ parāmarśaviṣayo laukikasya saḥ |
cidabhedaprathārūpabhedasārasya vedituḥ || 9 ||
vyāpāro'nena ruddho'sau na vikalpāntaraṃ spṛśet |
vikalpāntarasaṃsparśe mātṛbhedaprasaṅgataḥ || 10 ||
tadekāmarśavartyekaśabdādhyāsavaśādbrajet |
aneko'pyekatāmartho yathā ghaṭapaṭāviti || 11 ||
(p. 13)
ityasti tāvadanyaśca viśeṣaṇaviśeṣyayoḥ |
saṃbandha upakārārthaḥ sa jñātumupayujyate || 12 ||
bahutve'pi bhaveddvitvaṃ viśeṣaṇaviśeṣyayoḥ |
dvivimarśabhuvo yadvadrājño'śvarathapattayaḥ || 13 ||
vimarśo rājña ityekaḥ svasāmānyonmukhaḥ paraḥ |
svāmisāmānyasaṃbandhasahaḥ puruṣa ityayam || 14 ||
rājñaḥ puruṣa ityeṣa paścātsaṃbandhagocaraḥ |
kalpyo'nenātha vā kalpyau pūrvau te sarvathā trayaḥ || 15
||
ṣaṣṭhyādivācyaḥ saṃbandho viniviṣṭo viśeṣaṇe |
viśeṣyaikatvamāpanne svaṃ ca rūpamanujjhati || 16 ||
(p. 14)
ekahānyā pradhānena śuddhenānyānyayogitā |
syādguṇasya yathā rājñaḥ puruṣo brāhmaṇasya ca || 17 ||
tathānyena pradhānena yaikatānyāpareṇa vā |
saṃbandhākhyā guṇasya syādrājño'śvaḥ puruṣo
yathā || 18 ||
iti saṃbandhagatyuktā māyīyajñātṛniṣṭhitāḥ |
dhiyo vibhinnārthadṛśo vyavahārapravartikāḥ || 19 ||
na paraṃ tāstathā bhrāntāḥ sarvā api pratikṣaṇāt |
svasaṃvitsaṃjñakānantacidvimarśapratiṣṭhitāḥ || 20 ||
(p. 15)
uktaḥ svasaṃvitsiddho'yaṃ nirbādha upayogavān |
saṃbandhaḥ pratyabhijñāyāṃ pūrṇaḥ parikaraḥ punaḥ
|| 21 ||
___________
iti śrīmadudayākaraputrotpaladevācāryaviracitā
saṃbandhasiddhiḥ samāptā ||
___________
śrīmatkaśmīrabhūbharturājñayā prītaye satām |
madhusūdanakaulena saṃpādyeyaṃ prakāśitā ||
___________
########### END OF FILE #######
Sources & corrections: edit source →. canonical entry lives here.