chunkV3-P-tattva-caturtho-close-k1-3
IPVV · M00022
browser-voice readout · four modes in the player bar
atha caturtho vimarśaḥ |
prasṛtamanuttararūpādānandādikrameṇa viśvamadaḥ |
sarvāmṛtadharamantarbahiśca visṛjantamabhivande ||
jñānakriyādhikārayugalena tattvārthasaṅgrahasahitena
svaprakāśe'pi tattve yuktyupabṛṃhite nirūpite svataḥ ityaṃśaḥ pūritaḥ
āgamādhikāreṇa, tameva arthamupodbalayatā śāstrataḥ iti ayam |
śāstradṛṣṭirapi tatprasiddhaguruparamparopadeśena samyagāgamatvaṃ
neyā | yathā uktaṃ prāk śāmbhavanītyādīnāmapi ityādi | tata eva
paramahadantarāladivyadivyādivyādivyasambandhamanādṛtya
sbuddhipustakamātraśaraṇā viḍambitā ityāśayena
pustakādhītavidyāśca gurukramavivarjitāḥ |
ācaranto diśantaśca pacyante narake ciram ||
yātanārājarājānāṃ te bhoktāro vininditāḥ |
tasmādgurukramāyātaṃ diśanneti paraṃ śivam ||
iti uktam | tato gurutaḥ iti ayaṃ tṛtīyaḥ aṃśaḥ pūrayitavyaḥ | uktaṃ hi
śrīkiraṇāyāṃ
---------------------------gurutaḥ śāstrataḥ svataḥ |
iti | tamaṃśaṃ pūrayituṃ ślokatrayeṇa prakārāntaramāha | tatra
prathamaślokena svaguruparvakramaṃ vadannādiśrīkaṇṭhanāthāt
pravṛttimasya darśayati upadeśasya apūrvatvena aprayāsakāritvena
avaśyopadeśyatāṃ ca | dvitīyena abhijñānaprakaṭanātmanā upadeśaḥ
sato'pi asatkalpasya anuprāṇakaḥ iti tatra ādaraḥ kartavyaḥ iti darśitam |
tṛtīyena vyākhyānaśravaṇacintanābhyasanasāphalyasiddhaye
svakapūrvaguruvandanamavaśyaṃ kartavyamiti śikṣayā
pravṛttaśiṣyānugrahāya svātmano gurutve yogyatābhidhānāya
(page 401)
kīrtanīyo gurorvargaḥ śāstrārthasya prasiddhaye |
itinayaṃ pālayituṃ pituralaukikavastuviṣayaprasiddhyabhidhānena
upakārāya prasiddho diṣṭe lokaḥ pravartate |
iti lokasya apravṛttasya pravartanādvāreṇa ca anugrahāya ca svātmano
vaṃśapradarśanapūrvakanāmaprakaṭīkaraṇapuraḥsaramadhikāraprayoja-
nasambandhābhidheyābhidhānānāṃ nigamanamiti prakaraṇārthaḥ |
pratiślokaṃ tu artho nirūpaṇīyaḥ | saca spaṣṭa eva, vṛttivivṛtyośca
nirūpitaḥ | yattu kiñcit kiñcidaspaṣṭamatra, tadeva vimṛśyate
iti prakaṭito mayā sughaṭa eṣa mārgo navo
mahāgurubhirucyate sma śivadṛṣṭiśāstre yathā |
tadatra nidadhatpadaṃ bhuvanakartṛtāmātmano
vibhāvya śivatāmayīmaniśamāviśansidhyati || 1 ||
ata eva iti yataḥ pratyabhijñāmātrāt mokṣaḥ, tata eva
yamaniyamādikleśayogo'nupayoga eva atra | aspaṣṭatvāt iti
sphuṭopāyamanāyāsamanārambhaṃ mahāphalam |
śrotumicchāmi deveśa yogaṃ yogavidāṃ vara ||
iti
prāṇāyāmādikairaṅgairyogāḥ syuḥ kṛtrimā yataḥ |
tena nākṛtakasyāsya kalāmarghanti ṣoḍaśīm ||
ityādi ca yadapi rahasyāgameṣu nirūpitam, tathā vispaṣṭatvena na uktaṃ
garbhīkṛtya tu nirūpitaṃ
nacaitadaprasannena śaṅkareṇopadiśyate |
kathañcidupalabdhe'pi vāsanā na prajāyate ||
vāsanāmātralābhe'pi yo'pramatto na jāyate |
tamanityeṣu bhogeṣu yojayanti vinyāyakāḥ ||
(page 402)
iti | yadi ahaṃ paramaśivaḥ sarvajñasarvakartṛtvāt, tarhi kimiti na
śatrūnsarvān sapadi grase ityādirmāyīye dehādāvanabhyāsena
vibhavecchāmayo hi paramo vighnaḥ | sa etacchāstrārthapariśīlanena
nivartate | loke mokṣopāyatvena na pratītāḥ, nañabhāve tu lokaprasiddhā
ye jñānakriyādayastairiti vyākhyā | prathamaṃ pādaṃ vyākhyāya
dvitīyaṃ vyācaṣṭe eṣa ca ityādinā anāviṣṭa ityantena
vikalpahānenaikāgryāt---------------------------| (4|1|11)
ityatra anupraveśaḥ uktaḥ śaśvat ityādiḥ |
sarvo mama---------------------------| (4|1|12)
ityatra śivapada ityādinā svātmani māyāmohasaṃskārakaluṣasādhaka-
vargābhilaṣitocitavibhūtyanāsaṅgena samyaktattvadarśitayā kṛtakṛtyatve
jñānakriyayoḥ pariśeṣaviśeṣatvān parānugrahatantratā | sakalalokalo-
canatāṃ prapannena avalokatvena prasiddhiparyavasānaṃ nāma
pūrvoktagurulakṣaṇam | śivadṛṣṭi iti tadgatamāśrīkaṇṭhanāthāt
guruparvakramaṃ sūcayati | tatrahi śrīśrīkaṇṭhanāthaḥ śāsane
samutsanne śrīdurvāsomuniṃ tadavatāraṇāya dideśa, so'pi
śrītryambakādityaṃ traiyambakākhye lokaprasiddhyā tairimbābhidhāne
gurusantāne pravartayitāraṃ mānasaṃ sasarja,-ityādi vitatya uktam |
śrīkaṇṭhanāthaśca adhigatatattvaḥ śrīmadanantanāthāt, so'pi
śrībhagavacchaktitaḥ ityādi āgameṣu nirūpitamiti saṃpūrṇo
guruparvakramaḥ uktaḥ | samūḍhaḥ iti prabodhitaḥ,
pakvacandanādisaṃskārasthirīkṛtasaurabhaśca | ghanasāraḥ karpūram |
aṣṭādaśabhujādyākārasākṣātkaraṇabhrāntirvikatthano'yamadyāpi
atattvajño'yamanupayoginirūpaṇarasiko'yamitica pratītiphalā mā
bhūdityāśayena āha antaḥkṛta iti | citrakarmaṇaḥ kva prakṛte upayogaḥ |
āha tajjñānasya
(page 403)
eva aiśvaryajñānasya adhikālaukikavastuprāptau mūḍhānāṃ
dṛḍhapratyayatā bhavatīti | dvitīyamardhaṃ vivṛṇoti īśvara ityādinā |
anena hetutṛtīyāntena padena tat iti sautraṃ tasmādityarthaṃ vivṛtavān |
--------------------jīvanmukto na saṃśayaḥ |
ityādiṣu āgamasthāneṣu niyamārthavyākhyānāya vṛttau yaḥ evakāraḥ,
taṃ vyācaṣṭe dehapātāt ityādinā | adbhutatamatvamapi ca evakāreṇa
sūcitamasya upadeśasya | dehapātādekabhaviko mokṣaḥ itihi etadeva
tāvadadbhutam |
ihaikabhaviko mokṣa eṣa tāvat parīkṣyatām |
anekabhaviko mokṣaḥ paścātsa ca gamiṣyati ||
iti hi paramakṛpālunā bhagavatā āgamagranthena nirūpitamadbhutatvam |
idaṃ tu adbhutatamaṃ yatkila jīvanneva mukta iti || 1 ||
taistairapyupayācitairupanatastanvyāḥ sthito'pyantike
kānto lokasamāna evamaparijñāto na rantuṃ yathā |
lokasyaiṣa tathānavekṣitaguṇaḥ svātmāpi viśveśvaro
naivālaṃ nijavaibhavāya tadiyaṃ tatpratyabhijñoditā || 2 ||
upayācitaiḥ iti
devatāprārthanadūtīpreṣaṇātmāvasthānivedanābhiḥ | tanvyāḥ iti
virahakṛśāyāḥ na rantumalam iti saṃbandhaḥ |
pratyabhijñānamātrādānandalābhaḥ, pariśīlanāt tu
saṃbhogasahasraprāptiriti tulyamubhayatra | vastuviśeṣa iti vastuni
arthakriyālābhe | kānte ca iti pūrvadṛṣṭe'pi mohātpūrvamavijñāte iti
bhāvaḥ | yadvā iti nirbhāte api anirbhātakalpatvaṃ, tato dṛḍhaniścaye
tathābhimāna iti ubhayatra api tulyamiti yāvat | ekatā prakāśātmā iti
so'yaṃ iti hi atrāpi tattvedantayorekīkaraṇaṃ prakāśanam, ihāpi
īśvaratāhantayorityarthaḥ |
(page 404)
āśrayaucitya iti | dṛṣṭāntadārṣṭāntikarūpau yāvāśrayau,
tadaucityādeva tadbalānīto viśeṣo bhūṣaṇam, anyathāhi aikyameva syāt,
na sādṛśyam || 2 ||
janasyāyatnasiddhyarthamudayākarasūnunā |
īśvarapratyabhijñeyamutpalenopapāditā || 3 ||
yaḥ kaścit jananadharmā, tasya ataḥ siddhiḥ; natu atra
jātyācārādau bharaḥ iti sarvānugrāhakatvamuktam | etacca prārambhe eva
asmābhirvitatam | tato'pi iti yaśaḥsamucitena phalena pituryogāt | asya iti
kartuḥ | anena sarvataḥ kṛtakṛtyatvaṃ darśitam,-iti śivam || 3 ||
vivṛtikāraḥ saṃkṣipya sarvamāha ittham ityādiślokaiḥ | anena
asmaduktena īśvaratāprakāreṇa yā susaṃvittiḥ sthitā, tām | lāṭa
ityādinā pūrvaṃ śuddhavaṃśajanmano dvitīye vāgīśvarīgarbhajanmani
kṛte pūrṇaṃ dvijatvaṃ bhavatīti | antaḥprakṛtiḥ iti amātyasuhṛtprāyaḥ |
karkābhidhānaḥ iti yadiyaṃ karkasaṃgrahādiśāstram | janmamātre
carame'bhimānaḥ iti darśayati tryambaka iti
tisro devyo yadā cainaṃ---------------------------|
iti śaktitrayaparipūrṇatryambakadāsyalakṣmīyogāt
pūrvoktamitātmatāguṇīkaraṇatadrūpatonmajjanasamāveśāt taddāsaḥ
kṛtakṛtyatvena sābhimāno'smi | bhoga ityādi viśveśvarasya
pratyabhijñāmṛtasya ca viśeṣaṇam | asya upādeyatāmāha prāyeṇa
ityādinā | kheṭapālācāryaprabhṛtayo dvaitaprādhānyamaśiśriyan,
tadanusāriṇo'pi anye tathaiva | avidyayā iti anirvācyarūpayā | ayaṃ
brahmavādo'pi na ekāntavādo, na niścitādvayavādaḥ iti | mataṃ na
viśadamiti sambandhaḥ | ātmā īśvaro nāsti teṣāṃ yo vastuto'sti,
(page 405)
santānāntaraṃ ca asti yat vastuto nāsti,-iti | avasanna iti
upāyalābhābhāvāt | asmiṃstu sati āgameṣu dvaitavyākhyānamapāsya
brahmavāde avidyāṃ māyāśaktīkṛtya
vijñānādvayamātmeśvarābhiprāyeṇa nirūpya sidhyati eva jano yathā
pūrvamuktamiti darśayati asminnevam iti | pārameśvareṣu tāvadāgameṣu
śaivavaiṣṇavarahasyeṣu vedānteṣu ca spaṣṭa eva
ukto'yamasmadukto'rthaḥ | tadanusāriṇā eva sugatena uktaṃ
cittamātramidaṃ yaduta traidhātukam |
iti | tadatra vivaraṇakārairdurabhiniveśavaśena vipratārito janaḥ | idameva tu
tattvamiti tu tātparyam | ata eva prathāto'khilagrahaṇena idamāha-sakalo
lokaḥ sakalaṃ ca śāstramasmābhiryadyapi na avalokyate, tathāpi yatkiñcit
vastu vā, vikalpitaṃ vā; tat sarvaṃ prathamānameva sat bhavati |
prathamānatā ca prathārūpāt bhagavataḥ paramaśivādanatirekiṇī,-iti sa
eva paryantopāsanīyaḥ paramaśivaḥ upāsitaḥ kalpate paramaśivāya,-iti
śivam ||
bhaṭṭātriguptakulajātavarāhagupta-
janmābhavat cukhulakaḥ śivamārganiṣṭhaḥ |
śrībhūtirājavadanoditaśambhuśāstra-
tattvāṃśuśātitasamastabhavāndhakāraḥ || 1 ||
tajjanmadehapadabhāk padavākyamāna-
saṃskārasaṃskṛtamatiḥ parameśaśakteḥ |
sāmarthyataḥ śivapadāmbujabhaktibhāgī
dārātmajaprabhṛtibandhukathāmanāptaḥ || 2 ||
nānāgurupravarapādanipātajāta-
saṃvitsaroruhavikāsaniveśitaśrīḥ |
(page 406)
śrīśāstrakṛddhaṭitalakṣmaṇaguptapāda-
satyopadarśitaśivādvayavādadṛptaḥ || 3 ||
sarvānyaśāsanakathāḥ kalaviṅkakeli-
kalpāḥ paraṃ prakalayanniha śāstrasāre |
ājñāmalaṅghyaphaladāṃ gurunāthapāda-
nityārcanasmaraṇayogakṛtāmavāpya || 4 ||
śrīśāmbhavādvayapade janatāṃ niyoktu-
mabhyuditaḥ sakalasaṃpadudāravṛttau |
ṭīkāvimarśamakarollaghunā nayena
spaṣṭena cābhinavaguptapadapratiṣṭhaḥ || 5 ||
nādātuṃ naca dātumeṣa sulabhaḥ kiṃ kṛtyametāvate-
tyevaṃ tarkayatā janena śakalīkṛtyātha yadgṛhyase |
māṇikyācala candrakīrtiracalā sā te jagadvyāpinī
lokasyaiva mitopayogarasikasyaiṣā punaḥ khaṇḍanā || 6 ||
saṅkocya niñcidiha kiñcidatha prasārya
prakṣipya kiñcidiva kiñcidathāpyapāsya |
vidvāñjano bhavatu saṃprati śāstrakṛcca
samyakpracāraṇavidhiḥ sahi janma tasya || 7 ||
kalpāntāmbunidheḥ pracaṇḍapavanaprakṣobhitaurvānala-
jvālājālamilattaraṅgavalanānaśyatkulakṣmābhṛtaḥ |
bhūyānapyavagāhanāya vibhavennatvīśvarābhijñayā
nirṇītasya vidhervimarśavidhaye śaktaḥ paraḥ śaṅkarāt || 8 ||
prāk paśyantyāṃ sphuratu bhajatāṃ madhyamāyāṃ vikāsaṃ
vaikharyāṃ ca prakaṭapadavīṃ śrotravṛttiṃ prayātu |
(page 407)
viśrāntā cedabhinavamatistadvimarśinyathānta-
statsāphalyaṃ bhajati nitarāmīśvarapratyabhijñā || 9 ||
pāṣāṇān prati vaktu kaḥ śṛṇuta bho yuṣmān bruve jaṅgamāḥ
śayyotthāyamanarthamarthasaraṇe ko'yaṃ vṛthaivodyamaḥ |
saṃviddhāmani śāmbhave viśatha cetkālīyamekaṃ lavaṃ
kiṃ kiṃ varṇanikābhirābhirabhitaḥ satyaṃ svayaṃ jñāsyatha || 10
||
paricinuta tadenāmīśvarapratyabhijñāṃ
dahata hṛdi niviṣṭaṃ vāsanācakravālam |
jvaladanalaśikhāntarlelihānāraṇeya-
sthiraparicayabhāk kiṃ sūtaye bījapuñjaḥ || 11 ||
vākyapramāṇapadatattvasadāgamārthāḥ
svātmopayogamamutaḥ kila yanti śāstrāt |
bhaumān rasāñjalamayāṃśca na sasyapuṣṭyai
muktvārkamekamiha yojayituṃ kṣamo'nyaḥ || 12 ||
ātmānamanabhijñāya vivektuṃ yo'nyadicchati |
tena bhautena kiṃ vācyaṃ praśne'smin ko bhavāniti || 13 ||
yāvānātmāvaraṇavidhaye kalpate ko'pi kalpa-
stāvānātmaprakaṭanavidhau nīta evopayogam |
yena spaṣṭaṃ paramagurave tīvrakāruṇyapūrṇa-
śrīśarvāṇīdayitasatatāveśabhāje namo'smai || 14 ||
iti navatitame'smin vatsare'ntye yugāṃśe
tithiśaśijaladhisthe mārgaśīrṣāvasāne |
jagati vihitabodhāmīśvarapratyabhijñāṃ
vyavṛṇuta paripūrṇāṃ preritaḥ śambhupādaiḥ || 15 ||
(page 408)
paramaśiva na tādṛk kvāpi yattāvakīna-
sphuritavibhavavandhyaṃ syādathāntarbahirvā |
iti sudṛḍhavimarśāveśi---------------------------
stutiraraci mayeyaṃ saṃmukhaṃ tvāṃ vidhātum || 16 ||
īśvarapratyabhijñā tu vimarśādīśvareṇa-------------|
--------------tmavimarśodyoginīṃ kriyāt || 17 ||
iti mahāmāheśvaraśrīmadācāryābhinavaguptaviracitāyāmīśvara-
patyabhijñāvivṛtivimarśinyāṃ samastanigamanaṃ
caturtho vimarśaḥ || 4 ||
samāptā ca iyamīśvarapratyabhijñāvivṛtivimarśinī ||
kṛtiḥ śrītrinayanacaraṇacintanalabdhaprasiddhīnā-
mabhinavaguptapādānām ||
########### END OF FILE #######
vol M00022 · chunkV3-P-tattva-caturtho-close-k1-3 · lines via source.start/end